Ο άνθρωπος που έζησε σαν μαύρος 30 μέρες για να βιώσει τον ρατσισμό

Το 1948, οι περισσότεροι λευκοί στις βόρειες πολιτείες των ΗΠΑ, δεν είχαν ιδέα -ή, τουλάχιστον, αυτό διατείνονταν- για την άδικη, σκληρή, βάναυση ζωή των Αφροαμερικανών στον Νότο. Μέχρι που ένας διάσημος λευκός δημοσιογράφος από το Πίτσμπουργκ, ο Ray Sprigle, μεταμφιέστηκε σε μαύρο με σκοπό να ζήσει στον Νότο επί 30 ολόκληρες ημέρες και να μάθει από πρώτο χέρι την αλήθεια. 

Κάθισε για ώρες κάτω από τον καυτό ήλιο της Φλόριντα και αφού απέκτησε ένα (επίπονο), εκτεταμένο ηλιακό έγκαυμα -μερικές μέρες αργότερα, η κοκκινίλα έγινε βαθύ, σκούρο μαύρισμα- φόρεσε τα μεγάλα μαύρα γυαλιά του και τράβηξε για τον Νότο. 

Ο Ray Sprigle ήταν βετεράνος. Όπως γράφει το timeline.com κατά τη διάρκεια του Β' Παγκοσμίου Πολέμου, είχε μεταμφιεστεί σε χασάπη για να ξεσκεπάσει τη μαύρη αγορά κρέατος. 

Δέκα χρόνια πριν, το 1938, είχε τιμηθεί με το βραβείο Pulitzer όταν αποκάλυψε ότι ο δικαστής του Ανώτατου Δικαστηρίου των ΗΠΑ, Hugo Black, ο οποίος μόλις είχε διοριστεί από τον πρόεδρο Ρούζβελτ, ήταν μέλος της Κου-Κλουξ Κλαν. 

Ο Ray Sprigle ήθελε να βιώσει τη ζωή του Jim Crow South. Να δώσει στους αναγνώστες της εφημερίδας του μια έντιμη καταγραφή τόσο των αδικιών εις βάρος των Αφροαμερικανών όσο και της ομορφιάς της μαύρης κουλτούρας, που παρά τη βίαιη καθημερινότητα, άνθιζε. 

Να έχει ίδια αντίληψη για το ρατσιστικό καθεστώς που ήταν σε ισχύ κατά κύριο λόγο, αλλά όχι αποκλειστικά στον Νότο και στα σύνορα των ΗΠΑ με το Μεξικό, από το 1877 και μέχρι τα μέσα της δεκαετίας του 1960. Να νιώσει στο πετσί του τους σκληρούς νόμους και τις κανονιστικές ρυθμίσεις για τους μαύρους.

Στο βιβλίο με τίτλο «30 Days a Black Man» που κυκλοφόρησε (εκδόσεις Lyons Press), ο δημοσιογράφος Bill Steigerwald καταγράφει το ταξίδι του Sprigle, εξερευνώντας το πλαίσιο μιας εμπειρίας που έμελε να μείνει στην ιστορία ως αδιάψευστο ντοκουμέντο. 

Με τον μαύρο ακτιβιστή John Wesley Dobbs

Γνωρίζοντας ότι η αποστολή του θα απαιτούσε την καθοδήγηση και συνεργασία ενός πραγματικού μαύρου, πήγε στην οργάνωση NAACP (National Association for the Advancement of Colored People) και γνωρίστηκε με τον John Wesley Dobbs, έναν δυναμικό ακτιβιστή από την Ατλάντα, ο οποίος και πείστηκε να τον συνοδεύσει στο ταξίδι. 

Πριν ξεκινήσουν ο Ray Sprigle «εκπαιδεύτηκε» από τον Dobbs για το πώς πρέπει να συμπεριφέρεται ως μαύρος: Να μην αντιμιλάει, να μην ανταποδίδει τα χτυπήματα, να μην ξεχνάει την προσφώνηση «κύριε» και «κυρία», να μην χρησιμοποιεί τη λάθος πόρτα, το λάθος κάθισμα, τη λάθος βρύση. Να μην υπερασπιστεί ποτέ τον εαυτό του. 

Όπως κάθε μαύρος... 

Τίποτα όμως, δεν μπόρεσε να τον προετοιμάσει για αυτά που ακολούθησαν. 

Το πρώτο ήταν -χωρίς υπερβολές- εκπληκτικό: Το «μαύρο χρώμα» του αμφισβητήθηκε μονάχα δύο φορές. Ήταν η στιγμή που συνειδητοποίησε ότι κανείς δεν θα προσπαθούσε να «περάσει» στην άλλη μεριά. Να επιλέξει με τη θέληση του να είναι πολίτης δεύτερης κατηγορίας. 

Το άλλο που του έγινε αμέσως σαφές ήταν ότι οι αποχρώσεις του μαύρου δέρματος ήταν πολύ περισσότερες από όσες νόμιζε. Καταλαβαίνοντας ότι επρόκειτο για την απτή απόδειξη των παιδιών που προέκυψαν από βιασμούς -αυτό που στη συνέχεια ονομάστηκε «miscegenation»- είπε: «Ο ευγενής λευκός άνδρας ασχολήθηκε με το θέμα της φυλετικής καθαρότητας λίγο καθυστερημένα. Από πού νομίζει ότι έρχονται όλα αυτά τα εκατομμύρια λευκών, ελαφρώς λευκών, ελαφρώς μαύρων και καφέ ‘νέγρων’; Μήπως νομίζει ότι τα έφερε από κάπου ο πελαργός;»

Επί τέσσερις εβδομάδες ο Ray Sprigle έζησε όπως κάθε μαύρος στον Αμερικανικό Νότο. 

«Νοίκιαζα δωμάτια στα νοικοκυριά των νέγρων. Έτρωγα στα εστιατόρια των νέγρων. Κοιμόμουν σε ξενοδοχεία και καταλύματα νέγρων. Έμπαινα στους σιδηροδρομικούς σταθμούς από τις πίσω και τις πλευρικές πόρτες. Ταξίδευα σε λεωφορεία και αυτοκίνητα όπως ορίζει ο Jim Crow. Μαζί με 10 εκατομμύρια νέγρους υπέμεινα τις διακρίσεις, την καταπίεση και τη σκληρότητα του άνομου συστήματος Jim Crow» έγραψε αργότερα. 

 

Κάθισε για ώρες παρέα με μαύρους, με τους οποίους, όπως έλεγε «συζητούσαμε τα πάντα, από τον Σαίξπηρ μέχρι την ατομική ενέργεια και την τιμή του βαμβακιού». Μίλησε με αγρότες, επιχειρηματίες, κληρικούς, γιατρούς, και νοσηλευτές, άκουσε ιστορίες βίας και θανάτου, φόβου και αγώνα. 

Από την πρώτη μέρα του ταξιδιού του, γράφει ο Steigerwald, ο Ray Sprigle «δεν ένιωσε παρά περιφρόνηση για τη λευκή φυλή». 

Επιστρέφοντας δημοσίευσε την έρευνα του στην εφημερίδα Pittsburgh Post-Gazette, σε 21 συνέχειες, υπό τον τίτλο «I Was a Negro in the South for 30 Days».

Δεν ήταν μόνο μια μελέτη για τις αμερικανικές φυλετικές σχέσεις, αλλά και ένα παράθυρο στην ευαισθησία ενός λευκού βορειοαμερικανού στα μέσα του 20ού αιώνα.

Πολλοί λευκοί αναγνώστες βρήκαν την έρευνα σοκαριστική. Όπως γράφει ο Steigerwald, το δημοσίευμα ήταν πρωτοφανές. «Ήταν τολμηρό. Ανοιχτά μεροληπτικό».

Η εφημερίδα πλημμύρισε γράμματα. Η Έλινορ Ρούζβελτ, φαν του Sprigle, έγραψε μια επιστολή που έλεγε: «Ο ευφυής τρόπος με τον οποίο άλλαξαν τα συναισθήματα του δημοσιογράφου αυτού που άρχισε να αντιπαθεί τη φυλή του... είναι πολύ διαφωτιστικός».

Ο Steigerwald υποστηρίζει ότι τα άρθρα του Sprigle ήταν καθοριστικής σημασίας για την αλλαγή της νομοθεσίας.

Όπως αναφέρει ο ιστορικός Juan Williams στην εισαγωγή του βιβλίου «30 Days a Black Man», ο Ray Sprigle δεν ήταν ο πρώτος που έκανε κάτι τέτοιο. 

Το 1859, ο Mortimer Thompson, αρθρογράφος στη νεοϋρκέζικη «Tribune», υποδύθηκε τον έμπορο σκλάβων προκειμένου να παρακολουθήσει μια δημοπρασία σκλάβων στη Σαβάνα, της Τζόρτζια. Όπως έγραψε αργότερα, για τις οικογένειες, «ο χωρισμός είναι... πιο απελπιστικός ακόμη και από τον Άγγελο του Θανάτου». 

Ενώ 13 χρόνια μετά την έρευνα του Ray Sprigle, ένας άλλος λευκός δημοσιογράφος, ο Τεξανός John Howard Griffin, έγινε διάσημος κάνοντας ό,τι και ο βετεράνος Ray και γράφοντας στη συνέχεια το βιβλίο «Black Like Me».

Διαβάστε περισσότερα

Κατεβάστε ‘Το Κεφάλαιο’ του Μαρξ σε διασκευή manga (pdf)

Κατεβάστε ‘Το Κεφάλαιο’ του Μαρξ σε διασκευή manga (pdf)

Στο τέλος του άρθρου μπορείτε να κατεβάσετε το βιβλίο των εκδόσεων ΚΨΜ, Καρλ Μαρξ – Το Κεφάλαιο, σε εικονογραφημένη διασκευή σε μάνγκα. Τα αρχεία pdf που μπορείτε να κατεβάσετε στο τέλος αυτού του άρθρου βρέθηκαν εδώ. (Λόγω μεγάλου μεγέθους, το βιβλίο χωρίστηκε σε πολλά αρχεία pdf ώστε να γίνει εύκολη η λήψη από τους αναγνώστες.) Μπορείτε να κατεβάσετε ολόκληρο το βιβλίο σε ένα αρχείο pdf εδώ (Scribd).

Εξώφυλλο

Διαβάζουμε από το οπισθόφυλλο του βιβλίου:

Ξέρεις από τί γίνεται το χρήμα που χρησιμοποιούμε;

Γνωρίζεις τους μηχανισμούς του καπιταλισμού;

Πίστευες ότι Το Κεφάλαιο του Μαρξ ήταν τόσο δύσκολο όσο και τα… κινέζικα; Ε, λοιπόν, ορίστε η διασκευή αυτού του κλασικού έργου σε γιαπωνέζικο manga. Με βάση μια ιστορία απλή –ένας μικροτυροκόμος δημιουργεί το εργοστάσιό του– το κόμικς περιγράφει τί είναι ο καπιταλισμός.

Αυτό το βιβλίο-manga χωρίζεται σε δύο μέρη, απολύτως συμπληρωματικά –το πρώτο πραγματεύεται το χρήμα και το δεύτερο τους μηχανισμούς του κεφαλαίου– είναι ένα έξυπνο, διασκεδαστικό και απαιτητικό κάλεσμα να ανακαλύψουμε το σπουδαιότερο έργο του Μαρξ.

Στα μέσα του 19ου αιώνα, η βιομηχανική επανάσταση ξεκινάει στην Ευρώπη αλλάζοντας εκ βάθρων τις αντιλήψεις και τους τρόπους κατανάλωσης και ζωής των ανθρώπων. Η μαζική παραγωγή είναι, εφεξής, δυνατή, αλλά οι ανισότητες που απορρέουν από τις νέες οικονομικές και κοινωνικές πρακτικές ανοίγουν ένα τεράστιο χάσμα. Από τη νέα κατάσταση ωφελείται μια μειοψηφία επιχειρηματιών, ενώ η μεγάλη μάζα των εργαζομένων μετατρέπονται σε «εργατική δύναμη» από την οποία πλουτίζουν οι πρώτοι.

Σήμερα, κατακλυζόμαστε από αντικείμενα και προϊόντα, σκοτωνόμαστε στη δουλειά, καταναλώνουμε ολοένα και περισσότερο. Και παρότι γνωρίζουμε ότι το καπιταλιστικό σύστημα είναι καταδικασμένο και θα καταλήξει σε μια κρίση που θα προκαλέσει αμέτρητα θύματα, εξακολουθούμε να κλείνουμε τα μάτια.

Πώς γεννιούνται οι οικονομικές κρίσεις; Πώς είναι δυνατόν να υπάρχει ανεργία; Γιατί όλες αυτές οι κοινωνικές ανισότητες; Γιατί χρειάζεται η αμφισβήτηση και η ανατροπή αυτού του συστήματος;

Ανακαλύψτε σε αυτό το μάνγκα μια εισαγωγή στο μείζον έργο του Καρλ Μαρξ, που αφορά το σημερινό οικονομικό και κοινωνικό σύστημα: τον καπιταλισμό….

ΠΡΟΛΟΓΟΣ ΤΟΥ ΟΛΙΒΙΕ ΜΠΕΖΑΝΣΕΝΟ[1]

ΣΤΗ ΓΑΛΛΙΚΗ ΕΚΔΟΣΗ

Πίστευες μήπως ότι το Κεφάλαιο του Καρλ Μαρξ είναι τόσο δύσκολο όσο και τα… κινέζικα: Ε λοιπόν, ορίστε η διασκευή αυτού του πασίγνωστου κειμένου σε γιαπω­νέζικο μάνγκα. Με βάση μια ιστορία απλή -ένας μικροτυροκόμος δημιουργεί το εργοστάσιό του- το κόμικς περιγράφει τι είναι ο καπιταλισμός, χωρίς μανιχαϊσμό που θα αντιπαρέθετε τους καλούς στους κακούς. Εκθέ­τει και καταγγέλλει τη λογική του συστήματος με τον τρόπο που ο σκηνοθέτης Κεν Λόουτς συνοψίζει το πραγματικό πρόβλημα του καπιταλισμού: «Δείτε ένα ποντίκι που βρίσκεται πάνω σε έναν τροχό που γυρίζει ασταμά­τητα και δεν μπορεί να ξεφύγει από αυτόν. Το πρόβλημα δεν είναι το ποντίκι, είναι ο τροχός». Σε τούτη την εργα­σία αποσυναρμολογείται ο τροχός στα στοιχεία ακριβώς που τον συνθέτουν.

Αυτό το μάνγκα χωρίζεται σε δύο μέρη, απολύτως συμπληρωματικά μεταξύ τους: Το πρώτο πραγματεύεται το χρήμα και το δεύτερο τους μηχανισμούς του κεφαλαίου. Πρόκειται για ένα έξυπνο, διασκεδαστικό και απαιτητικό κάλεσμα να ανακαλύψουμε το σπουδαιότερο έργο του Μαρξ. Ενώ το Μανιφέστο του Κομμουνιστικού Κόμματος (1848) διαβάστηκε και εξακολουθεί να διαβάζεται ευρύ­τατα, το Κεφάλαιο, αντίθετα, κουβαλάει-μαζί με την επι­τυχία του- τη φήμη ότι πρόκειται για έργο απρόσιτο. Ας φυλαγόμαστε ωστόσο από τις φήμες. Ασφαλώς, το Κεφά­λαιο αποτελείται από τέσσερις τόμους, δηλαδή από τρεις χιλιάδες σελίδες περίπου, που γράφτηκαν μέσα σε είκοσι χρόνια. Αυτό μπορεί να αποθαρρύνει πολλούς επίδοξους αναγνώστες. Ωστόσο, αν περάσουμε τα πρώτα, δύσκολα από θεωρητική άποψη, κεφάλαια, το έργο είναι προσιτό σε όλους και αποκωδικοποιεί με σαφήνεια τα απόκρυφα της καπιταλιστικής εκμετάλλευσης.

0 Μαρξ ολοκλήρωσε μόνο ένα μέρος του έργου του, τον τόμο Ι, που αναλύει την καπιταλιστική παραγωγή όπου δημιουργείται και αναπαράγεται το κεφάλαιο, όπου δια­δραματίζεται, μακριά από τα βλέμματα, η σκηνή τού εγκλήματος, δηλαδή η εκμετάλλευση ανθρώπου από άνθρωπο. Εκδόθηκε το 1867 και η γαλλική μετάφρασή του μετά την Κομμούνα του Παρισιού του 1871.0 τόμος ΙΙ πραγματεύεται τη διαδικασία της κυκλοφορίας του κεφαλαίου. Ο τόμος ΙΙΙ τη συνολική αναπαραγωγή – το DNA του καπιταλισμού. Εκδόθηκαν μετά θάνατον, το 1885 και το 1894 αντίστοιχα, συνταγμένα από τον παλιό­φιλο του Μαρξ, τον Φρίντριχ Ένγκελς, με βάση τις ση­μειώσεις που είχε αφήσει. Το 1910 εκδόθηκε μάλιστα κι ένας τέταρτος τόμος, άμεσο προϊόν των πρόχειρων ση­μειώσεων του Μαρξ σχετικά με τις οικονομικές θεω­ρίες, τις οποίες ξαναδούλεψε ο Γερμανός σοσιαλιστής Καρλ Κάουτσκι ανάμεσα στο 1905 και το 1910.

Πηγή έμπνευσης για τον Μαρξ στάθηκαν οι Άγγλοι «κλασικοί» οικονομολόγοι, όπως ο Άνταμ Σμιθ και, κυ­ρίως. ο Ντέιβιντ Ρικάρντο. Αλλά υπέβαλε τις θέσεις τους σε ριζοσπαστική κριτική, καθώς δεν παρείχαν τα κλειδιά για την κατανόηση των βαθύτερων αιτίων των οικονομικών κρίσεων. Με βάση μια σχολαστική και επίμονη, όπως έγραψε ο ίδιος, μελέτη της μεγάλης κρί­σης του 1857, ο Μαρξ επεξεργάστηκε τη δική του θεω­ρία για την υπεραξία. Απέδειξε ότι η μισθωτή εκμετάλ­λευση (που αποκόπτει τον εργαζόμενο που πουλάει τη χειρωνακτική ή πνευματική του εργασία από τα μέσα παραγωγής του) είναι η πηγή της αύξησης του κεφαλαί­ου. Γιατί; Το κεφάλαιο είναι το χρήμα που τίθεται σε κί­νηση για να παράγει περισσότερο χρήμα. Το χρήμα, που υπήρχε πριν από την καπιταλιστική εποχή, δεν χρησι­μεύει πλέον μόνο ως μέσο για την αγοραπωλησία των εμπορευμάτων. Τα εμπορεύματα τα ίδια γίνονται για το χρήμα το μέσο για να πολλαπλασιαστεί αυτό στη διάρ­κεια της διαδικασίας: το χρήμα του χρηματιστή που ο βιομηχανικός καπιταλιστής επενδύει αγοράζοντας μη­χανήματα, κτίρια, πρώτες ύλες καθώς και εργατική δύ­ναμη· το χρήμα που μαζεύει μετά την κατασκευή και την πώληση του εμπορεύματος στο οποίο ποντάρισε. Το χρήμα έχει γίνει αυτοσκοπός.

Ο Μαρξ κατόρθωσε να προσδιορίσει επακριβώς τη στιγμή που η υπεραξία παράγεται. Δεν παράγεται από τα μηχανήματα ή από τις πρώτες ύλες, αλλά από την εργατική δύναμη. Χάρη στην εργασία των μισθωτών, οι πρώτες ύλες μετατρέπονται σε εμπορεύματα των οποίων η αξία αυξάνεται. Αυτή η προστιθέμενη από τη διαδικασία παρα­γωγής αξία είναι πολύ περισσότερη από το μισθό που παίρνει ο εργαζόμενος για το χρόνο εργασίας που παρέχει. Αυτή είναι η μεγάλη ανακάλυψη του Μαρξ: Η διαφορά ανάμεσα στο μισθό και το χρόνο εργασίας, η απλήρωτη εργασία, είναι η υπεραξία, το μελλοντικό κέρδος. Η υπε­ραξία είναι η αξία της απλήρωτης υπερεργασίας. Ενώ μισή μέρα εργασίας αρκεί αντικειμενικά για την αμοιβή του εργαζομένου, ο τελευταίος είναι υποχρεωμένος ωστόσο να παρατείνει τον εργάσιμο χρόνο του, δουλεύοντας μια μέρα ολόκληρη όπως επιβάλλει η σύμβαση με τον εργο­δότη του. Για να το πούμε καθαρά, ο μισθωτός αναγκάζεται να χαρίσει μισή μέρα εργασίας στο αφεντικό του· αυτό ισχύει, γενικώς, και στις μέρες μας. Αυτό το δώρο είναι η μόνη πραγματική πηγή των κερδών, από τα οποία ένα μέ­ρος χρησιμεύει τώρα για την αύξηση των εισοδημάτων των χρηματιστών καπιταλιστών, των μετόχων που μα­ζεύουν πολύ χρήμα χωρίς να κουνούν ούτε το μικρό τους δάχτυλο.

Η απάτη είναι τεράστια, τόσο χοντρή που περνάει σχε­δόν απαρατήρητη, καθώς τα φαινόμενα μας πείθουν συχνά ότι αμειβόμαστε ανάλογα με την αξία αυτού που παράγου­με. Εδώ ακριβώς έγκειται το πραγματικό σκάνδαλο σχετι­κά με τους μισθούς μας. Τα εισοδήματά μας είναι υπερβο­λικά χαμηλά, όχι μόνο επειδή δεν μας επιτρέπουν να ζούμε ανθρώπινα^– είναι υπερβολικά χαμηλά επειδή δεν αντιπρο­σωπεύουν παρά ένα μικρό μέρος από αυτό που παράγουμε με την εργασία μας. Ο καπιταλισμός δεν είναι λοιπόν ένα ει­κονικό σύστημα όπου, υποτίθεται, το χρήμα αυτοαναπαράγεται ως διά μαγείας. Όχι. είναι ένα σύστημα πραγματικό που παράγει χρήμα κλέβοντας το προϊόν της εργασίας όλων των μισθωτών.

Ενώ η φιλελεύθερη οικονομία φαντασιώνεται μια «σχεδόν έμφυτη» ισορροπία χάρη στους νόμους της αγο­ράς ανάμεσα στην προσφορά και τη ζήτηση, ο Μαρξ ανα­λύει τη χρόνια σχιζοφρένεια από την οποία πάσχει εκ γε­νετής ο καπιταλισμός. Για να αυξήσει τα κέρδη, ο καπιταλι­σμός είναι αναγκασμένος να παράγει και να πουλάει από τη μια ολοένα και περισσότερα εμπορεύματα κι από την άλλη να εκμεταλλεύεται ολοένα και περισσότερο τους εργαζο­μένους για να καρπώνεται ολοένα και περισσότερα κέρδη. Για να το πετύχει. απολύει εργαζομένους, προσκαιροποιεί την απασχόληση ή παγώνει τους μισθούς, πράγμα που αφαιρεί αντίστοιχα από τον πληθυσμό τα μέσα για να κατα­ναλώσει ό,τι παράγεται. Έτσι, το καπιταλιστικό σύστημα παράγει περισσότερα, χωρίς να μπορεί πλέον να πουλήσει τα προϊόντα του. Είναι το χαρακτηριστικό των κρίσεων υπερπαραγωγής, όπως τις βιώνουμε σήμερα. Υπό την επίδραση της επιδίωξης του μέγιστου κέρδους, το σύστη­μα διχάζεται και απειλείται δυνητικά με ρήξη. Στο επίπεδο της αγοράς, πρόκειται για τη ρήξη ανάμεσα στην αγορά και την πώληση στην οικονομία, πρόκειται για τη ρήξη ανάμε­σα στην παραγωγή και τη χρηματιστική σφαίρα, για τη ρή­ξη ανάμεσα στην αξία χρήσης των εμπορευμάτων και την αξία ανταλλαγής τους που μεταφράζεται στο χρήμα· ανά­μεσα στην ωφέλιμη και συγκεκριμένη εργασία που παρά­γει αξίες χρήσης και την αφηρημένη εργασία (το χρόνο ερ­γασίας που κλέβεται από τον μισθωτό) που παράγει την ανταλλακτική αξία για τη ρήξη ανάμεσα στο σταθερό κε­φάλαιο (που χρησιμεύει για την αγορά μηχανημάτων και πρώτων υλών) και το μεταβλητό κεφάλαιο (που χρησι­μεύει για την αγορά της εργατικής δύναμης).

Το Κεφάλαιο είναι ο πυρήνας των ανακαλύψεων και των στοχασμών του Μαρξ. Αυτό το έργο δεν αναδύθηκε από πειράματα σε κλειστό εργαστήριο, μακριά από την πραγματικότητα, μέσα από τις εξισώσεις ενός νεφελοπαρμένου κόκκινου καθηγητή. Ο Μαρξ είναι ο ιδρυτής της πρώτης Διεθνούς Ένωσης Εργατών που είχε σκοπό την ανατροπή του καπιταλισμού και την εγκαθίδρυση του σοσιαλισμού. Το Κεφάλαιο οικοδομήθηκε με βάση την παρατήρηση του κόσμου -ο οποίος δεν άλλαξε ουσιαστι­κά έκτοτε- του οποίου οι επαναλαμβανόμενες κρίσεις εξακολουθούν, εκατόν σαράντα χρόνια μετά την έκδοσή του. να αποδιοργανώνουν την κοινωνία.

Λέγεται μάλιστα ότι ορισμένοι καπιταλιστές διαβάζουν τον Μαρξ κρυφά προσπαθώντας να καταλάβουν τι τους συμβαίνει. Φύλαξε λοιπόν επιμελώς αυτό το μάνγκα, διότι ο εργοδότης σου θα μπορούσε κάλλιστα να θελήσει να σου το κλέψει. Είναι ένα καλό GPS στο δρόμο για την απε­λευθέρωση.

Ολιβιέ Μπεζανσενό 2010

Τα αρχεία από το athens.indymedia.org:

Αρχείο 1

Αρχείο 2

Αρχείο 3

Αρχείο 4

Αρχείο 5

Αρχείο 6

Αρχείο 7

Αρχείο 8

Αρχείο 9

Αρχείο 10

Αρχείο 11

Αρχείο 12

Αρχείο 13

Διαβάστε περισσότερα

Στα ίχνη των κλεμμένων της Κατοχής

Ρεπορτάζ: ΜΑΡΙΑΝΝΑ ΚΑΚΑΟΥΝΑΚΗ, Φωτογραφίες: ENRI CANAJ

Στις 30 Μαρτίου του 2013, ο Ρόναλντ Ομπερμάιερ, μηχανικός στο επάγγελμα, πήγε στο ταχυδρομείο της μικρής γερμανικής πόλης Ρίμσινγκ όπου ζει, κρατώντας ένα δέμα, που ύστερα από πολλή σκέψη είχε αποφασίσει να αποχωριστεί. Το προηγούμενο βράδυ είχε αμπαλάρει το περιεχόμενό του με μεγάλη προσοχή: 73 αρχαία αντικείμενα που χρονολογούνται από τα ελληνιστικά χρόνια μέχρι τον 4ο αιώνα μ.Χ. ― αγαλματίδια, λυχνάρια, γυάλινα αγγεία και νομίσματα. Μια ζωή θυμόταν τα αρχαία αυτά στην κεντρική βιτρίνα του σαλονιού του σπιτιού του και τον πατέρα του να τα περιεργάζεται και να του αφηγείται τη συναρπαστική τους ιστορία.

«Μεγάλωσα με αυτά, αλλά μια ημέρα είπα στον εαυτό μου ότι ήρθε η ώρα. Πρέπει τα αρχαία να επιστρέψουν εκεί όπου ανήκουν». Ο παραλήπτης του δέματος ήταν το Αρχαιολογικό Μουσείο της Κω, εκεί όπου είχε ζήσει ο πατέρας του Ομπερμάιερ ως πολεμικός ανταποκριτής του γερμανικού ναυτικού πριν από επτά δεκαετίες, το 1942, όταν οι Γερμανοί κατέλαβαν το νησί.

Στο χειρόγραφο γράμμα που έστειλε ο Ομπερμάιερ στο μουσείο και δημοσιεύει για πρώτη φορά η «Κ», εξιστορεί όσα θυμάται από τις διηγήσεις του πατέρα του για την «ιστορία των αρχαιοτήτων», όπως το τιτλοφορεί: «Ως τοπικό αρχηγείο (οι Γερμανοί) κατέλαβαν ένα κτίριο που χρησίμευε ως μουσείο. Τα εκθέματα που βρίσκονταν εκεί τα πέταξαν από το παράθυρο. Ο πατέρας μου μάζεψε μερικά κομμάτια και κέρματα από αυτά και τα έφερε στη Γερμανία. Μετά τον θάνατο του πατέρα μου, το 1996, έχω εγώ αυτά τα εκθέματα και θα ήθελα πολύ να τα επιστρέψω σε ένα μουσείο στην Κω».

Η λεηλασία του μικρού αυτού μουσείου το ’41 από τους Γερμανούς και η παράνομη φυγάδευση εκείνων των αρχαίων αντικειμένων είναι μια από τις εκατοντάδες ιστορίες της Κατοχής που θα έμεναν για πάντα άγνωστες αν δεν αποφάσιζε ο ίδιος ο Ομπερμπάιερ να επιστρέψει τα κλεμμένα αρχαία.

Η μόνη γραπτή πηγή που έχουμε σήμερα για τις απώλειες σε αρχαία αντικείμενα στην περίοδο της Κατοχής είναι το «ζημίαι των αρχαιοτήτων εκ του πολέμου και των στρατών κατοχής», ένας τόμος 165 σελίδων του 1946, γεμάτος ιστορίες κλοπών παράνομων ανασκαφών και ζημιών σε ολόκληρη την Ελλάδα και από τις τρεις δυνάμεις κατοχής, γερμανικής, ιταλικής και βουλγαρικής. «Το έργον δεν είναι πλήρες», όπως σημειώνει στον πρόλογο ο τότε υπουργός Εθνικής Παιδείας και Θρησκευμάτων του 1946, με εντολή του οποίου οι μεγαλύτεροι αρχαιολόγοι της εποχής έκαναν αυτή την καταγραφή. Με την Ελλάδα στα πρόθυρα του Εμφυλίου Πολέμου άλλωστε, κάθε ημέρα έφταναν νέα δεδομένα, ενώ για πολλές πόλεις δεν υπάρχει καν καταγραφή γιατί το αρχαιολογικό προσωπικό ήταν «ελλιπέστατον».

Τη λίστα αυτή αποφάσισε να επικαιροποιήσει η Διεύθυνση Τεκμηρίωσης και Προστασίας Πολιτιστικής Κληρονομιάς του υπουργείου Πολιτισμού.

Μια ομάδα έξι αρχαιολόγων και ιστορικών πήρε πέρυσι την πρωτοβουλία να καταγράψει από την αρχή όσα αρχαία αγνοούνται και όσα έχουν επαναπατριστεί μετά τη λήξη του πολέμου. «Η λίστα του ’46 ήταν η αφετηρία, αλλά πλέον είχαμε τη δυνατότητα να εκμεταλλευτούμε αρχεία των Γερμανών, που μόλις την τελευταία δεκαετία είναι προσβάσιμα και δίνουν πλήθος πληροφοριών για όσα έγιναν εκείνα τα χρόνια, αλλά και πολλές άλλες πηγές», εξηγεί η κ. Σουζάνα Χούλια, επικεφαλής της Διεύθυνσης.

Πλέον, σύμφωνα με πληροφορίες, το υπουργείο Πολιτισμού πρόκειται να αναζητήσει πάνω από 100 αρχαία αντικείμενα μέσω της Interpol. «Είναι βέβαιο ότι πάρα πολλά αρχαία που απομακρύνθηκαν την περίοδο της Κατοχής ακόμα αγνοούνται. Μπορεί να μην έχουμε ακριβή συνολικό αριθμό, αλλά πολλά από αυτά τα έχουμε τεκμηριώσει επαρκώς και τώρα πρέπει να εντοπιστούν», εξηγεί η κ. Χούλια.

Ηδη έχει ξεκινήσει η έρευνα σε ιστοσελίδες μεγάλων μουσείων, όπου περιλαμβάνονται αρχαία με την ένδειξη «αντικείμενα με άγνωστη προέλευση από την περίοδο του πολέμου». Προτεραιότητα είναι αρχαία των οποίων η ταυτότητα αλλά και η ιστορία κλοπής θεωρείται πλέον τεκμηριωμένη. Ανάμεσά τους βρίσκονται δύο πήλινα γυναικεία ειδώλια, τα οποία είχαν αφαιρέσει δύο Ιταλοί υπολοχαγοί από σπίτι ντόπιου στη Σίφνο, όπου φυλάσσονταν και άλλα πολύτιμα ευρήματα από ανασκαφές που είχαν γίνει το 1935 στο νησί. Ακόμη, μαρμάρινες επιτύμβιες στήλες από τη συλλογή Καστελίου Κισσάμου, που είχαν αφαιρεθεί το 1943 από τους Γερμανούς, αλλά και ένα γυναικείο άγαλμα ύψους 0, 70 μ. περίπου, το οποίο, σύμφωνα με μαρτυρίες της εποχής, είχε ζητήσει και είχε λάβει από τον νομάρχη ο Γερμανός στρατιωτικός διοικητής Λαρίσης όταν μπήκε πρώτος στην πόλη.

Οποιο από αυτά τα αντικείμενα εντοπιστεί, θα μπει στη λίστα των -26 μέχρι σήμερα- επιτυχημένων υποθέσεων επαναπατρισμού αρχαίων από την περίοδο της Kατοχής, εκ των οποίων οι πρώτες έγιναν το καλοκαίρι του 1948.

Ο Σπύρος Μαρινάτος έκανε το πρώτο ταξίδι

Στις 18 Μαΐου του 1948, ο αρχαιολόγος Σπυρίδων Μαρινάτος έμπαινε στο αεροπλάνο για Ρώμη με έναν και μοναδικό σκοπό: να εντοπίσει και να φέρει πίσω τα κλεμμένα αρχαία της Kατοχής με εντολή του υπουργείου Θρησκευμάτων και Εθνικής Παιδείας που είχε κάνει και την πρώτη καταγραφή.

Ως καθηγητής αρχαιολογίας «που μιλούσε τρεις ξένες γλώσσες, πολυταξιδεμένος, με σπουδές στο Βερολίνο και εθνικόφρων, είχε όλα εκείνα τα στοιχεία που τον καθιστούσαν τον εθνικό αρχαιολόγο εκείνης της εποχής», εξηγεί η κ. Ελένη Ματζουράνη, καθηγήτρια Ιστορίας, που μαζί με την κόρη του Μαρινάτου, Ναννώ, επιμελήθηκαν πρόσφατη έκδοση για τη ζωή του και επεξεργάστηκαν, μαζί με ομάδα ιστορικών, ανέκδοτες ιστορίες και αρχειακό υλικό από το άγνωστο μέχρι σήμερα εκείνο ταξίδι.

Στη βαλίτσα του ο Μαρινάτος είχε μεταφρασμένη την περίφημη λίστα του 1946 με τις καταγεγραμμένες κλοπές, αρκετά χρήματα -σε δολάρια- και το ελεύθερο να αποφασίσει πέρα από τη Ρώμη, το Βερολίνο και το Γκρατς, που ήταν οι προγραμματισμένοι σταθμοί, πού αλλού θα χρειαζόταν να ταξιδέψει, οδηγούμενος από την έρευνά του. Το σημαντικότερο όμως εφόδιο που διέθετε ήταν η καμπαρντινέ στολή του ταγματάρχη που φορούσε μαζί με τον ανάλογο βαθμό που είχε πάρει με συνοπτικές διαδικασίες από το Α΄ Σώμα Στρατού έναν μήνα νωρίτερα: θα αποδεικνύονταν απαραίτητα για να μπορέσει να συνδιαλλαγεί με τις συμμαχικές δυνάμεις για τον εντοπισμό και τον επαναπατρισμό των αρχαιοτήτων.

«Αντισυνταγματάρχης έπρεπε να είχα γίνει» φέρεται να είχε παραπονεθεί σε έναν καλό του φίλο αρχαιολόγο, όταν τον συνόδευσε στο αεροδρόμιο λίγο προτού πετάξει για τον πρώτο σταθμό του ταξιδιού του, τη Ρώμη. Φαίνεται ότι ο Μαρινάτος ανησυχούσε για το αν ο βαθμός του θα του έδινε το κύρος που χρειαζόταν για να τον πάρουν σοβαρά. Ηδη προτού ξεκινήσει, οι συμμαχικές δυνάμεις στο Βερολίνο είχαν αρχίσει να του δημιουργούν δυσκολίες και να φέρνουν αντιρρήσεις στο επικείμενο ταξίδι του. Χαρακτηριστικό το απόσπασμα από ένα γράμμα που είχε στείλει στη γυναίκα του και αναφέρεται σε επιστολή που είχαν στείλει οι ρωσικές δυνάμεις κατοχής του Βερολίνου. Ο Μαρινάτος γράφει ότι ένας Ρώσος συνταγματάρχης «ισχυρίζεται ότι τα στοιχεία μας είναι ανεπαρκή για να αποδώσουν κάποιο άγαλμα. Διότι, λέγει, δεν φέρει όνομα. Εσκέφθην να το βαπτίσω εγώ Μακεδονία και να ζητήσω την άμεση αποκατάστασίν του».

Στο ταξίδι, που διήρκεσε 75 ημέρες, συνάντησε πολλές ανάλογες δυσκολίες, όπως ότι δεν κατάφερε ποτέ να φτάσει στο πολλά υποσχόμενο για την αποστολή του Βερολίνο, καθώς οι συμμαχικές δυνάμεις κατοχής της πόλης δεν του το επέτρεψαν, προβάλλοντας δικαιολογίες και γραφειοκρατικά εμπόδια, ενώ στους άλλους δύο σταθμούς -όπως γράφει ο ίδιος ο Μαρινάτος στην αναφορά του- τόσο οι στρατιωτικοί όσο και κάποιοι αρχαιολόγοι τον αντιμετώπιζαν με απροθυμία ή ακόμα και δυσπιστία.

Ο Μαρινάτος περιόδευσε σε μουσεία και πανεπιστήμια ψάχνοντας τα αρχαία της λίστας και χάρη σε παλιές του γνωριμίες από τη διεθνή ακαδημαϊκή κοινότητα μπόρεσε να βρει κάποια άκρη και βέβαια πολλά από τα κλεμμένα.

Στη Ρώμη στόχος του ήταν να εντοπίσει και να επιστρέψει στην Ελλάδα δεκάδες αρχαία που είχαν φύγει από τη Ρόδο, το 1940, για να συμπεριληφθούν σε μια μεγάλη έκθεση αρχαιοτήτων, που είχε γίνει στη Νάπολη. Μεταξύ των αρχαιοτήτων αυτών και η Αφροδίτη της Ρόδου, η οποία έφτασε με το υπερωκεάνιο «Νέα Ελλάς» έξι μήνες αργότερα, γιατί ο Μαρινάτος και ο Ελληνας πρόξενος της Νάπολης είχαν αποφασίσει ότι ήταν παρακινδυνευμένο να ταξιδέψει ασυνόδευτη με ξένο μέσο.

Δεύτερος σταθμός του ταξιδιού ήταν το Γκρατς, όπου έφτασε τον Ιούλιο του 1948. Η μικρή πόλη της Αυστρίας δεν έχει επιλεγεί τυχαία ― ήταν η πόλη απ’ όπου καταγόταν ο διάσημος Αυστριακός στρατηγός Ρίνγκελ και ο οποίος το 1941 είχε κάνει στρατηγείο του τη βίλα Αριάδνη στην Κνωσό, αφαιρώντας από τις συλλογές τόσο της Κνωσού όσο και της Γόρτυνας πλήθος αρχαιοτήτων, τα οποία στη συνέχεια απέστειλε στην πατρίδα του.

Οταν ο Μαρινάτος φτάνει εκεί, απογοητευμένος από την άρνηση των συμμαχικών δυνάμεων κατοχής του Βερολίνου να τον δεχτούν, βιώνει μια ακόμη απογοήτευση: μαθαίνει ότι ο στρατηγός Ρίνγκελ έχει εγκαταλείψει την πόλη καθώς τον αναζητούσαν για να δικαστεί για εγκλήματα πολέμου, ενώ η έπαυλή του είχε λεηλατηθεί από τις ρωσικές δυνάμεις, οι οποίες είχαν πάρει μαζί και όλα τα αρχαία.

Ο Μαρινάτος όμως δεν το έβαλε κάτω. Ερευνώντας έμαθε ότι κάποια από τα κλοπιμαία της Κνωσού είχαν γίνει δωρεά από τον Ρίνγκελ στο κρατικό πανεπιστήμιο της πόλης και έτσι κατάφερε να τα εντοπίσει. Αφού τα μελέτησε, τα πακέταρε και έτσι τρία μεγάλα κιβώτια έφτασαν τότε στην Ελλάδα. Μάλιστα, τον Σεπτέμβριο του 1948, ταξίδεψε ξανά μαζί με τις αρχαιότητες, αυτήν τη φορά για να τις παραδώσει ο ίδιος στον αρχαιολογικό χώρο της Κνωσού.

Επιχείρηση απόκρυψης από τους Γερμανούς

Λίγο μετά το ταξίδι του 1948, στην Ιταλία και την Αυστρία, ο Μαρινάτος αναλαμβάνει γενικός διευθυντής Αρχαιοτήτων. Πέρα από τους επαναπατρισμούς, υπάρχει και το τιτάνιο έργο της αναδιοργάνωσης των μουσείων όλης της χώρας που κατά τη διάρκεια της Κατοχής είχαν μείνει κλειστά και τα αρχαία τους κρυμμένα για να προστατευτούν τόσο από τους βομβαρδισμούς όσο και από τις λεηλασίες των κατακτητών.

Με χρήματα από το σχέδιο Μάρσαλ προσλαμβάνεται κόσμος γι’ αυτό ακριβώς το έργο ― ανάμεσα σε αυτούς και η νεαρή τότε αρχαιολόγος Εβη Τουλούπα, η οποία πιάνει πρώτη ημέρα δουλειά στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο τον χειμώνα του 1950.

«Ο ενθουσιασμός μου ήταν μεγάλος γιατί τα χρόνια των σπουδών μας τα μουσεία ήταν κλειστά και οι γνώσεις μας ήταν θεωρητικές. Ανυπομονούσα να κρατήσω στα χέρια μου τα αρχαία», θυμάται σήμερα η ενενηντάχρονη κ.Τουλούπα. Η ομάδα της κατευθύνεται στα ημιυπόγεια του μουσείου όπου είχαν φυλαχτεί σε κουτιά τα αγγεία και οι ταναγραίες. Οι ετικέτες με τους αριθμούς είχαν φθαρεί από την υγρασία και η ταύτισή τους ήταν εξαιρετικά δύσκολη δουλειά.

«Τα αγγεία ήταν τυλιγμένα μέσα σε μπαμπάκια και χαρτιά που με έκπληξη βρίσκαμε καμιά φορά ματωμένα. «Είναι από τα ποντίκια”, έλεγε ο Σταύρος, ο βοηθός μου». Η ίδια ήταν ενθουσιασμένη, αλλά η ατμόσφαιρα ήταν φορτισμένη. Ο πατέρας του βοηθού της Σταύρου Κασανδρή ήταν ένας παλιός αρχιτεχνίτης που είχε συμμετάσχει ενεργά στην επιχείρηση απόκρυψης των αγαλμάτων στα υπόγεια που ανοίχτηκαν κάτω από τις αίθουσες του μουσείου. Εναν χρόνο αργότερα είχε πεθάνει από ασιτία.

Η επιχείρηση απόκρυψης, στην οποία είχε λάβει μέρος ο πατέρας Κασανδρής, είχε ξεκινήσει επίσημα στις 11 Νοεμβρίου του 1940. Εκείνη την ημέρα οι διευθύνσεις όλων των μουσείων είχαν παραλάβει αναλυτικές οδηγίες φύλαξης για να προστατευτούν τα αρχαία. Ετσι και στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο μια επίλεκτη ομάδα αρχαιολόγων, τεχνιτών και εθελοντών ξεκινούσε ένα έργο που διήρκεσε έξι ολόκληρους μήνες. «Πολύ πρωί, προτού δύσει η Σελήνη, συγκεντρώνονταν στο μουσείο όσοι είχαν αναλάβει την εργασία τούτη. Νύχτα έφευγαν το βράδυ για να πάνε στα σπίτια τους», γράφει χαρακτηριστικά η Σέμνη Καρούζου, μέλος της επιτροπής απόκρυψης και ασφάλισης των εκθεμάτων.

«Η φύλαξη των γλυπτών γινόταν ανάλογα με το μέγεθος και τη σημασία του καθενός. Δεν ήξεραν πόσο χρόνο είχαν στη διάθεσή τους και ήταν εκατοντάδες γλυπτά», εξηγεί ο Κώστας Πασχαλίδης, επιμελητής Αρχαιοτήτων, που έχει μελετήσει έγγραφα και αρχεία του μουσείου στο οποίο δουλεύει. Τα αγγεία και τα μικρότερα αγάλματα μπήκαν σε κούτες και κρύφτηκαν στα υπόγεια, τα χρυσά κοσμήματα μεταφέρθηκαν σε θησαυροφυλάκια των τραπεζών, ενώ για τα μεγαλύτερα αγάλματα έσκαψαν ορύγματα. Μαρμάρινα αγάλματα, όπως ο τρίμετρος Κούρος του Σουνίου, θάφτηκαν ξανά κάτω από το χώμα.

Την ίδια στιγμή, παρόμοιες επιχειρήσεις απόκρυψης πραγματοποιούνται σε ολόκληρη την Ελλάδα: σε σπήλαια, όπως στην Ακρόπολη, σε αρχαίους τάφους, όπως στους Δελφούς, στον κήπο του μουσείου της Θεσσαλονίκης, όπου και εκεί είχαν ορύγματα για να κρυφτούν τα μαρμάρινα αγάλματα της συλλογής, ή στα Ιωάννινα, όπου οι εργαζόμενοι του μουσείου σφράγισαν σε κρύπτη κάτω από τον μιναρέ του τζαμιού την πολύτιμη συλλογή με χάλκινα αντικείμενα. Κάποια αγάλματα μεταφέρθηκαν χιλιόμετρα μακριά για να προστατευτούν, όπως ο ηνίοχος των Δελφών που φιλοξενήθηκε στις κρυψώνες του Αρχαιολογικού Μουσείου της Αθήνας. Τα ευρετήρια όλων των θησαυρών των μουσείων ασφαλίστηκαν σε θυρίδες της Τραπέζης της Ελλάδος.

Ετσι, όταν από τις πρώτες ημέρες τους στην Ελλάδα, τον Απρίλιο του 1941, οι Γερμανοί κατακτητές άρχισαν να επισκέπτονται τα μουσεία, έβρισκαν το ένα μετά το άλλο κλειστά ή άδεια. Καθ’ όλη τη διάρκεια της Κατοχής, η γερμανική στρατιωτική υπηρεσία για την προστασία της τέχνης ασκούσε έντονες πιέσεις για την επαναλειτουργία τους. Μοναδική περίπτωση που η ελληνική πλευρά αποδέχτηκε το επίμονο αίτημα ήταν η περίπτωση του αρχαιολογικού μουσείου του Κεραμεικού, με την αιτιολογία ότι είχε ανεγερθεί με γερμανική δωρεά. Αποτέλεσμα ήταν σε ξενάγηση Γερμανών αξιωματούχων, στις 9 Νοεμβρίου του 1941, να κλαπεί μελανόμορφος πίνακας με παράσταση νεκρού, η οποία μέχρι και σήμερα αγνοείται…

Πηγή: Καθημερινή

Διαβάστε περισσότερα

12 Οκτώβρη 1944

Χτες συμπληρώθηκαν ακριβώς 70 χρόνια από στις 12 Οκτώβρη του 1944, ημέρα Πέμπτη, όταν το ΕΑΜ, ο ΕΛΑΣ και η ΕΠΟΝ απελευθέρωσαν την Αθήνα. Στην πρωτεύουσα έγινε λαοπλημμύρα. Ήταν μια συγκλονιστική μέρα:

«Ώρα έντεκα π.μ. - Η ΛΕΥΤΕΡΙΑ ΦΤΕΡΟΥΓΙΖΕΙ ΠΑΝΩ ΑΠ' ΤΗΝ ΑΘΗΝΑ ΜΑΣ - Οι Γερμανοί εκκενώνουν οριστικά την πρωτεύουσα - Ο γερμανός διοικητής και όλο το στρατηγείο του Λυκαβηττού ανεχώρησαν - Η Αθήνα κηρύχτηκε ανοχύρωτη.

Πριν φύγουν και οι τελευταίοι Ούννοι ο λαός ξεχύθηκε με σημαίες και ζητωκραυγές στους δρόμους. Απ' το Πανεπιστήμιο, απ' τις Τράπεζες, απ' όλα τα κέντρα οι τηλεβόες του ΕΛΑΣ σαλπίζουν το χαρμόσυνο μήνυμα. Οι συνοικίες σε παραλήρημα ενθουσιασμού ετοιμάζονται για το μεγάλο γιορτασμό. Στο μνημείο του Άγνωστου Στρατιώτη αντιπροσωπείες του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ κατέθεσαν στεφάνι. Έξαλλος από τον ενθουσιασμό ο συγκεντρωμένος κατά χιλιάδες λαός ζητωκραύγαζε. Δακρύζοντας οι πολίτες αγκάλιαζε ο ένας τον άλλο (...). Η γερμανική σημαία κατέβηκε απ' την Ακρόπολη και τα τελευταία γερμανικά τμήματα έφυγαν το πρωί απ' την Αθήνα» (Ριζοσπάστης, 12/10/1944).

    Την επομένη της Απελευθέρωσης το κλίμα της γιορτής μεταφέρεται από τον Τύπο σε όλη την Ελλάδα. Υπό τον τίτλο «ΛΕΥΤΕΡΙΑ! ΛΕΥΤΕΡΙΑ! Η ΑΘΗΝΑ ΓΙΟΡΤΑΖΕΙ», ο «Ριζοσπάστης» γράφει:

«Χάθηκε το βρωμερό κουρέλι του φασισμού απ' την Ακρόπολη. Τούτο το σύνθημα περίμενε η Αθήνα. Η μπαρουτοκαπνισμένη Αθήνα, που γνώρισε την πείνα και το βόλι του κατακτητή, το στιλέτο του προδότη, η αδάμαστη Αθήνα, που τρία χρόνια πάλεψε, ξεχύθηκε ζωντανή ανθρωποθάλασσα να διαλαλήσει τη Νίκη, να γιορτάσει τη Λευτεριά της. Πέντε λεφτά φτάσανε για να κολυμπήσει όλη η πόλη στο γαλάζιο. Για ν' ανέβουν οι ΕΠΟΝίτες στα καμπαναριά και ν' αντηχήσουν χαρούμενα οι καμπάνες. Διαδηλώσεις, που πρώτη φορά βλέπει η Αθήνα, ξεχύνονται από παντού. Από το Σύνταγμα ως την Ομόνοια ένα ρεύμα είναι ο κόσμος. Γελούν, δακρύζουν, αγκαλιάζονται. Λευ-τε-ρω-θή-κα-με ! Νι-κή-σα-με !

Και πάνω απ' όλα, μια φωνή που αγκαλιάζει όλη την Αθήνα, που κλείνει όλους τους σκληρούς τρίχρονους αγώνες, όλη την πίστη στη λευτεριά, όλη τη χαρά της Νίκης:

Ε-Α-Μ ! Ε-Α-Μ ! (...). Ανεβασμένοι στ' αυτοκίνητα, ρίχνουν οι ΕΑΜίτες τα συνθήματα, που τ' αρπάζει με μια φωνή ο κόσμος και τα κάνει βουή και σάλπισμα για να φτάσουν απ' άκρη σ' άκρη της Ελλάδας. Κανένα άσυλο στους προδότες! Λευτεριά - Λαοκρατία!(…) ΕΛΑΣίτες περνούν σ' αυτοκίνητα και μοτοσικλέτες. Ακράτητος ο κόσμος τους κυκλώνει: Ζήτω ο Λαϊκός Στρατός! Ζήτω ο Στρατός της Λευτεριάς μας! Το δίκοχο του ΕΛΑΣίτη, όπου εμφανιστεί, ξεσηκώνει θύελλα ενθουσιασμού. (...) το πένθιμο εμβατήριο αντηχεί από χιλιάδες στόματα που υπόσχονται πίστη στον αγώνα, το τελικό τσάκισμα του Φασισμού και τη Λαοκρατία (...)».

«Η Απελευθέρωση της Αθήνας», ξυλογραφία της Βάσως Κατράκη   

     Ανάμεσα στα εκατομμύρια των πατριωτών που ξεχύθηκαν στους δρόμους και ζητωκραύγαζαν το θάνατο του αγκυλωτού του φασισμού, κάποιοι ισχυρίζονται ότι «ήταν και αυτοί εκεί». Είναι οι ίδιοι που προσπαθούν να κρύψουν την απουσία των προγόνων τους και τη δική τους πίσω από την «αθώα» φρασούλα: «Τότε όλοι οι Έλληνες ήταν μαζί»…. Όμως:

    1) Άλλο πράγμα ο ελληνικός λαός που πολεμούσε τους Γερμανούς στις πόλεις και στα βουνά, κι άλλο πράγμα εκείνοι που είχαν πάρει τον «πατριωτισμό» τους - μαζί με το χρυσό της χώρας – και τον είχαν φυγαδεύσει στα ασφαλέστατα «χαρακώματα» του Καΐρου και του Λονδίνου. 

    2) Άλλο πράγμα ο ελληνικός λαός που μαχόταν το ναζισμό διεκδικώντας για αντίτιμο μια Ελλάδα της λευτεριάς, της δημοκρατίας και της λαϊκής αναδημιουργίας, κι άλλο πράγμα εκείνοι που το 1944 έσπευδαν να συνταχθούν με τη «εξόριστη» βασιλική κυβέρνηση στην Αίγυπτο. Ήταν, μάλιστα, τόσο «διαθέσιμοι» στην υπηρεσία των Ανακτόρων, που για το λόγο αυτό «βραβεύονταν» με την ανάθεση ρόλου πρωθυπουργού της «κυβερνήσεως Εθνικής Ενότητας».
    3) Άλλο πράγμα το ΕΑΜ κι άλλο εκείνοι που συνεργάστηκαν με τον Χίτλερ, οι δοσίλογοι, οι ταγματασφαλίτες και οι γερμανοντυμένοι. Στους οποίους, αν και προδότες, οι του Καΐρου και του Λονδίνου, όταν επέστρεψαν, στο πλαίσιο της «εθνικής τους ενότητας», επιδαψίλευσαν τιμές και αξιώματα...
    4) Άλλο πράγμα αυτοί που πολεμούσαν και τραγουδούσαν «το ΕΑΜ μας έσωσε απ' τη πείνα, θα μας σώσει κι από τη σκλαβιά» κι άλλο πράγμα οι «παπατζήδες» που (στις 2-5-1944) σε ομιλία τους στην Αλεξάνδρεια, παρουσία των αξιωματικών του Πολεμικού Ναυτικού, έκαναν λόγο για τη «βρωμιά του ΕΑΜ»!
    5) Άλλο πράγμα αυτοί που πολέμησαν τον Χίτλερ και με τα ίδια όπλα πολέμησαν τον Τσόρτσιλ και τον Βαν Φλιτ, κι άλλο εκείνοι που για να καταπνιγεί κάθε εγχείρημα λαϊκής κυριαρχίας στον τόπο τηλεγραφούσαν στον Τσόρτσιλ τα εξής: «Δύναμαι να σας διαβεβαιώσω ότι η σταθερότης της ελληνικής κυβερνήσεως θα διατηρηθεί πλήρως κατά τας επικείμενους κρίσιμους στιγμάς. Δεν γνωρίζω τους λόγους διά την απουσία της Βρετανίας. Μόνον η άμεσος παρουσία εντυπωσιακών βρετανικών δυνάμεων εις την Ελλάδα και ως τας τουρκικάς ακτάς θα ήτο δυνατό να μεταβάλει την κατάστασιν» (Γεώργιος Παπανδρέου, 22/9/1944, τηλεγράφημα προς τον Τσόρτσιλ).
     6) Άλλο πράγμα αυτοί που έδωσαν την ψυχή, την καρδιά και το αίμα τους για τη λευτεριά της Ελλάδας και για τη σωτηρία του λαού, κι άλλο οι μαυραγορίτες, τα κόμματά τους και οι εφημερίδες που έφταναν να δίνουν ακόμα και το παράγγελμα των εκτελεστικών αποσπασμάτων (!), αυτοί που κράδαιναν ενάντια στο μεγαλειώδες κίνημα της Αντίστασης τη «νομιμότητα» του κατακτητή και των ντόπιων οργάνων του και έγραφαν: «Καλώς συνετάγη ο νόμος που τιμωρεί με θάνατο τους Ελληνες υπηκόους όσοι μετέχουν σε πολεμικές εχθροπραξίες κατά των Γερμανών» («Καθημερινή», 1/6/1941).
    7) Άλλο πράγμα οι εκτελεσμένοι στον τοίχο της Καισαριανής κι άλλο πράγμα οι «Τσολάκογλου» και οι «Ραλληδες». Άλλο πράγμα ο Έκτωρ Τσιρονίκος, ο  δοσίλογος και συνεργάτης των Γερμανών επί Κατοχής. Ο αντιπρόεδρος στη γερμανοδιορισμένη «κυβέρνηση» του Ιωάννη Ράλλη, της κυβέρνησης δηλαδή των γερμανοτσολιάδων που ίδρυσε τα «Τάγματα Ασφαλείας». Κάτι τέτοιοι σαν τον Τσιρονίκο, με τέτοια «πατριωτική» προϋπηρεσία, είναι που απαρτίζουν τους «ήρωες» της Χρυσής Αυγής. Έτσι, στο περιοδικό της Χρυσής Αυγής, στη δεύτερη σελίδα, μέσα σε ειδικό πλαίσιο ώστε να τονίζεται ευδιάκριτα ο ναζισμός τους, δημοσιεύτηκε κείμενο (τεύχος Δεκέμβρη 1983) υπό τον τίτλο «ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΙΣ ΚΑΙ ΑΛΗΘΕΙΑ», το οποίο καταλήγει ως εξής: «Γιατί ΕΜΕΙΣ, μόνο ΕΜΕΙΣ είμαστε ΕΘΝΙΚΟΣΟΣΙΑΛΙΣΤΕΣ, μελλοντικοί ανατροπείς της διαφθοράς, μελλοντικοί Δημιουργοί της Πολιτείας του Ήλιου, της Πολιτείας του Ελληνικού Μεγαλείου, της ΕΘΝΙΚΟΣΟΣΙΑΛΙΣΤΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΕΙΑΣ».
Η υπογραφή του εν λόγω δημοσιεύματος (και μάλιστα με κεφαλαία γράμματα) είναι: «ΕΚΤΩΡ ΤΣΙΡΟΝΙΚΟΣ».


Να λοιπόν που η Ιστορία και η αλήθεια είναι πεισματάρικα πράγματα. Και επιμένουν: Όπως και σήμερα, έτσι και τότε, «μαζί» και «ενωμένος» στον αγώνα για την Απελευθέρωση και στη γιορτή για την Απελευθέρωση ήταν, πράγματι, ο ελληνικός λαός. Οι δοσίλογοι και οι πατριδοκάπηλοι ήταν - και θα είναι πάντα - στην άλλη μπάντα.

email: mpog@enikos.gr 

Διαβάστε περισσότερα

«ο Ραζής Δημήτριος και οι Λογοθέτες τής Λιβαδειάς» γράφει ο συγγραφέας Παπαλουκάς Χαράλαμπος.

Περί τών πληροφοριών οι οποίες υπάρχουν για το λόγιο Ραζή^[1] Δημήτριο [περ. 1760-1820], συνήθως γίνεται αναφορά ότι είναι λιγοστές και ενίοτε αντιφατικές. Φέρεται ότι είχε αδελφό το διδάκτορα της Ιαρικής Κωνσταντίνο και καταγόταν πιθανότατα από το Μεσολόγγι [Σάθας, 1868: 613] όπου υπάρχει η αρχοντική οικογένεια των Ραζήδων^[2]. Άλλες πηγές τον αναφέρουν ως Κωνσταντινοπολίτη ή Κεφαλλονίτη [Βρετός, 1857: 325 και ΜΕΕ, 1926: 25].

Μαθήτευσε κοντά στον Παναγιώτη Παλαμά (αλλού γίνεται λόγος και για την Μπαλαναία ή Αθωνιάδα σχολή) και εν συνεχεία μετέβη στην Ιταλία, προκειμένου να λάβει μόρφωση ανώτερου επιπέδου. Εκεί φέρεται να σπούδασε ιατρική στην Πάδοβα (μόνο ο Ζαβίρας κάνει λόγο για φοίτηση στην Πίζα), όπου και αναγορεύτηκε διδάκτωρ ιατρικής και φιλοσοφίας. [Ζαβίρας, 1872: 284]. Η πραγματικότητα είναι ότι οίκος Ραζή (Rasy)^[3], υπήρχε εκτός από το Μεσολόγγι και στην Κεφαλονιά και μετά το 1830. Ο αναφερόμενος όμως λόγιος Δημήτριος Ραζής ήταν Μεσολογγίτης.

Στα τέλη του 18^ου αιώνα θα βρεθεί στην Κωνσταντινούπολη, όπου εξασκεί το επάγγελμα του γιατρού με επιτυχία. Αναφέρεται ότι διετέλεσε για πολλά χρόνια γιατρός του Καπετάν Πασά, του Τούρκου αρχιναυάρχου και έτερων ανώτερων ναυτικών αξιωματούχων [Αραβαντινός, 1960: 174]. Ο ίδιος συνέβαλε στην ίδρυση σχολείου στην Αθήνα, εξασφαλίζοντας για τη λειτουργία του πατριαρχικό σιγίλιο, ενώ υπήρξε και ο ιδρυτής της Φιλομούσου Εταιρίας, στην οποία διορίστηκε έφορος.

Ο Ραζής ήταν γνώστης της ελληνικής, λατινικής, ιταλικής και γαλλικής γλώσσας. Συνέγραψε τη μετάφραση από τα λατινικά του έργου του Οκταβιανού Καμετίου “Γεωμετρία νέα τάξει τε και μεθόδω”, η οποία εκδόθηκε στη Βενετία το 1787. Το βιβλίο συνοδευόταν από προσφωνητική επιστολή – γραμμένη στα λατινικά– προς τον αρχίατρο της Οθωμανικής Αυλής, Φίλιππο Γόβιο. [Βρετός, 1857: 81]

Εργογραφία: “Γεωμετρία νέα τάξει και μεθόδω”, Βενετία, 1787

Με βάση τα νέα δεδομένα από το «Αρχείο του Αλή Πασά», Αρχείο^[4] της Γενναδείου Βιβλιοθήκης, θα πρέπει να τονισθεί ότι ο κοτζαμπάσης Ραζής Αναστάσιος από το Μεσολόγγι είναι αδερφός του Δημητρίου Ραζή^[5]. Ο γιός του Δημητρίου σπουδάζει στο Παρίσι^[6] και η κόρη του παντρεύεται τον Μανολάκη γιο του Λογοθέτη, κοτζαμπάση Λειβαδιάς^[7]. Στο αναφερθέν αρχείο υπάρχουν και έτερες^[8] ενδιαφέρουσες επιστολές σχετικά με τον Δημήτριο Ραζή.

Ο Δημήτριος Ραζής σε επιστολή^[9] του από Κωνσταντινούπολη, 18 Ιουλίου 1812, ευχαριστεί θερμά τον Αλή Πασά, γιατί διόρισε τον αδερφό του «πρώτον κοτζάμπασην της πατρίδος του», Μεσολογγίου.

Σε άλλη από Κωνσταντινούπολη επιστολή^[10] του Δημητρίου Ραζή με ημερομηνία 5 Ιανουαρίου 1811, έχουμε ένα γράμμα προς τον Κώστα γραμματικό («Ιερόπαιδι»). Τον ευχαριστεί για την εύνοια του Αλή Πασά προς τον Μανολάκη τον γιο τού [Γιαννάκη] Λογοθέτη κοτζαμπάση της Λιβαδειάς. Ο Ραζής προορίζει τον Μανολάκη για σύζυγο της κόρης του και τον προωθεί ως νέο κοτζαμπάση.^[11]

Εδώ θα πρέπει να τονισθεί ότι λανθασμένα καταχωρήθηκε-προστέθηκε, από τους συντελεστές του έργου «Αρχείο Αλή Πασά» το όνομα του Γιαννάκη ως Λογοθέτη αφού και στο πρωτογενές αρχείο η επιστολή αναφέρει μόνο το Λογοθέτη. Ο Ραζής ήταν περίπου συνομήλικος ως μέλλον συμπέθερος  με τον Σπυρίδωνα Λογοθέτη. Ο γιος του ο Μανολάκης το 1811 ήταν σε ηλικία γάμου, δηλαδή περίπου 20-25 ετών, αυτό καθιστά αδύνατο να είναι γιος του Ιωάννη. Εξάλλου, ο Ιωάννης σύμφωνα με τους δεκάδες περιηγητές που περιγράφουν την οικογένειά του είχε μία μόνον κόρη, η οποία στο πορτραίτο της, στο έργο^[12] του Louis Dupré θέτει ιδιόχειρη υπογραφή «ριγονι αρχων Λογοθετη». Ο Τάκης Λάππας συγκρουόμενος και με τα γραφόμενά του αναφέρει ότι είχε τρεις κόρες^[13] άνευ πρωτογενών πηγών, το μόνο θετικό του είναι ότι δεν αναφέρει πουθενά γιο του Ιωάννη Λογοθέτη.

Ως προς τον Δημήτριο Ραζή λοιπόν θα πρέπει να γίνει ορθότερη λημματογράφηση διορθώνοντας τις σχετικές λανθασμένες βιογραφίες ή αναφορές αρχής γενομένης επισήμανσης από τα Κεφαλληνιακά Σύμμεικτα^[14] τα οποία αναφέρουν ως Κεφαλλήνιο το συγγραφέα της αναφερθείσας γεωμετρίας: «...Δημήτριος μαθηματικός καί ιατρός φίλος τού Καποδιστρίου, δημοσιογραφήσας μετά τον θάνατον τούτου και ιδιαίτερος  αυτού διατελέσας φίλος. Απέθανεν εν Κεφαλληνία. Τούτου έργον πιθανώτερον και ουχί άλλου ομωνύμου, είναι η από τής λατινικής εις τήν Ελληνική μετάφρασις Γεωμετρίας τού Οκταβ. Καμετίου  ᾳψ δ’», με την υποσημείωση: «Το έργον αποδίδει ο Ζαφείρας (εν Ελλ. Θεάτρω 281) εις τον μαθητήν  τής Σχολής τού Παλαμά, Δημήτριον περί ού  ίδε και Λόγιον Ερμήν  εν Βιέννη 1814. Εύρηται εν Χειρογρ. Εθν. Βιβλ. Αθηνών, αλλά και δημοσιευμένον Ενετίησι τώ ᾳψπ ζ’. Ίδε Π. Λάμπρου Κατάλογος Β’ σπανίων βιβλίων. Έν Αθήναις 1864 σ. 29».

Ο λόγιος Δημήτριος  Ραζής είναι, συνεπώς, ο εκ Μεσολογγίου και εις Κωνσταντινούπολη γιατρός  σπουδάσας εις την σχολήν του Παλαμά και αναφανδόν τεκμηριώνεται η αναφερθείσα εκδοχή-άποψη του Βρεττού. Ο λόγιος Δημήτριος Ραζής εξάλλου πέθανε μια δεκαετία ενωρίτερα από τον Καποδίστρια, δεν είχε τις αναφερόμενες σχέσεις με τον Καποδίστρια και φυσικά σε καμμία περίπτωση δεν σχετίζεται με το συνώνυμο  Κεφαλλήνιο, του οποίου η ύπαρξη δεν τίθεται υπό αμφισβήτηση.

Ο Ηλίας Α. Τσιτσέλης ορθώς δεν αναφέρει ρητά ως συγγραφέα της«Γεωμετρίας» τον Κεφαλλήνιο Ραζή, αλλά η έκφρασή του «το πιθανότερον», ίσως πηγάζει από τον τοπικισμό, θα ήταν ορθότερη αν τότε ήταν «είναι απίθανο» καθότι σήμερα πλέον και δια πρώτη φορά στην ελληνική ιστοριογραφία δεν τίθεται θέμα πιθανοτήτων. Βεβαίως, ο Ηλίας Τσιτσέλης σημαντικός «δημοσιογράφος, λαογράφος και ιστοριοδίφης» ως ο ίδιος προσδιορίζει τον εαυτό του ορθότατα δεν τον αναφέρει εις Κωνσταντινούπολη ιατρό, όστις είναι ο εκ Μεσολογγίου.

Σε πρώτης αρχική έρευνα^[15] αναφέρεται λόγω της αναφερθείσας λανθασμένης προσθήκης περί Γιαννάκη: «Επίσης είναι προφανές ότι ο Μανολάκης είναι γιός του Ιωάννη Λογοθέτη με βάση τον Ραζή, εκτός αν υπάρχουν δύο προύχοντες Λογοθέτες, αλλά ο Μανολάκης δεν επιβεβαιώνεται, στην Λειβαδιά τουλάχιστον»^[16].

Ο Μανολάκης ως προύχοντας δεν επιβεβαιώνεται, πράγματι, όσο υπήρχε περιστροφή γύρω από το Γιαννάκη Λογοθέτη, αλλά είναι βεβαίως και ανύπαρκτος στη σχετική βιβλιογραφία των Βοιωτικών πηγών.

Ο Σπυρίδωνας Στάμου αναφέρεται μια δωδεκαετία ενωρίτερα (1784) ως Λογοθέτης και με ιδιότητες που δεν συνάδουν με νεαρό. Από όσα στην συνέχεια αναφέρονται, προκύπτει αβίαστα ότι ο Σπυρίδων Στάμου δεν ήταν αδερφός, αλλά ο πατέρας του Ιωάννη Στάμου. Ο Ιωάννης το 1874 ήταν τότε νήπιο ή δεν είχε ακόμη γεννηθεί, η κόρη του γεννήθηκε το 1799-1800.

Ο Σουηδός περιηγητής A. F. Sturtzenbecker^[17] πέρασε από την Λειβαδιά στις 27 Μαΐου 1784 και προμηθεύθηκε και συστατική επιστολή από το Λογοθέτη προς τον προεστό της Αράχωβας, ο οποίος και θα τον φιλοξενήσει. Όπως προκύπτει από το ημερολόγιο του περιηγητή, εννούσε το Σπυρίδωνα Λογοθέτη.

Ο Σουηδός περιηγητής γράφει στις σημειώσεις του για τον άρχοντα της Λειβαδιάς Σπυριδάκη. Έτσι τον έλεγαν τον Σπυρίδωνα Στάμου, που ήταν «τραπεζίτης και πρόξενος πολλών ξένων δυνάμεων στον κόλπο της Ναυπάκτου». Διατηρούσε και τον εκκλησιαστικό τίτλο του Λογοθέτη ο οποίος είναι βυζαντινής καταγωγής.

Ήταν φιλόδοξος και είχε μεγάλη αδυναμία στους τίτλους τον προσαγόρευαν όλοι Μπέη για τον πλούτο και την δύναμή του. Και πραγματικά ήταν ο πλουσιότερος σε ολόκληρη την Ρούμελη.

«Ζεί βασιλικά, το αρχοντικό του είναι πάντοτε ανοικτό και το τραπέζι του στρωμένο. Κάπου πενήντα πρόσωπα τρώνε και πίνουν κάθε μέρα στο σπίτι του Στάμου. Ακόμα και ο Τούρκοι τον προσφωνούν Μπέη και δεν περνάει μέρα χωρίς να φιλοξενηθούν ξένοι και Οθωμανοί στο σπίτι του. Στα γεύματα υπάρχει ποικιλία φαγητών, καλοσερβιρισμένων μάλιστα. Κι’ όλα αυτά τά έξοδα δεν γίνονται χωρίς λόγο. Οι φιλοδοξίες του και η ασφάλειά του εξαρτώνται από την εύνοια των Τούρκων. Τον εκτιμούν όμως και εκείνοι όσον κανένα άλλο ραγιά. Το σπίτι του είναι αντάξιο της αρχοντικής ζωής του. Τα ετήσια εισοδήματα του Στάμου υπολογίζονται σε σαράντα πουγκιά δηλαδή 20.000 πιάστρα.». Αυτά τα έγραψε ο περιηγητής, όταν ήταν στα Σάλωνα και το Χρισσό.

Επιστρέφοντας ο Sturtzenbecker στη Λιβαδειά στις 7 Ιουνίου 1784, στο σπίτι του Σπυρίδωνα Στάμου, αρρώστησε βαριά και πέθανε εκεί  σε μια εβδομάδα^[18]. Το ημερολόγιό του το περιέσωσε ο οικοδεσπότης του ο οποίος και πληροφόρησε το Σουηδό επιτετραμμένο για το θάνατο του πατριώτη του με γράμμα την 1^η Ιουλίου 1784, έτσι το περιηγητικό κείμενο του άτυχου περιηγητή βρίσκεται στο Πανεπιστήμιο της Ουψάλας^[19].

Σύμφωνα και με στοιχεία που παραθέτει για τον Ιωάννη Λογοθέτη ο Κυριάκος Σιμόπουλος αναφέρει^[20]: [Είχε κρατηθεί όμηρος μαζί με άλλους πρόκριτους στο φρούριο της Λειβαδιάς κατά την πολιορκία και την άλωση της πόλης από τις δυνάμεις του Διάκου. Ύστερα έγινε μέλος της Διοικητικής  Επιτροπής Ανατολικής Ελλάδος. Κατά την ανακατάληψη της Λειβαδιάς από τον Κιοσέ Μεχμέτ (23 Ιουνίου 1821) οι Τούρκοι τον ανεγνώρισαν ως κοτζαμπάση. Αργότερα θα διορισθεί και κόνσολας της Ανατολικής Ελλάδος^[21]. Φαίνεται πως ο Γιαννάκης Λογοθέτης ήταν γιός του Κοτζαμπάση Σπυρίδωνα που γνώρισε ο Σουηδός περιηγητής].

Το 1799 είναι έτος θανάτου του πατέρα του Ιωάννη Λογοθέτη του Σπυρίδωνα Στάμου  Λογοθέτη. Ο Σπυρίδωνας δολοφονήθηκε από ληστές στην Κωνσταντινούπολη.

Η χρήση μικρών ονομάτων υποκοριστικών στους προεστούς ήταν ένδειξη σεβασμού κατά την προσφώνηση αλλά και στο γραπτό λόγο. Έτσι βλέπουμε σε επιστολές και επίσημα έγγραφα Γιαννάκης Λογοθέτης, Σπυριδάκης, Μανολάκης. Η χρήση του πατρώνυμου ως προσδιοριστικό προσώπου και σε αντικατάσταση του επιθέτου κυριαρχούσε στο ελλαδικό χώρο  τον 19^ο αιώνα και πριν. Μετά το σχηματισμό του Ελληνικού κράτους άρχισε σταδιακά η χρήση του επιθέτου και αρκετοί οι οποίοι δεν είχαν ή δεν έκαναν χρήση επιθέτου, έκαναν το πατρώνυμο επίθετο έτσι έχουμε τα Νικολάου, Γεωργίου, Αθανασίου κλπ.

Ο Μανολάκης του Σπυρίδωνα έγινε αρχικά Μανολάκης Σπυρίδωνος και στην συνέχεια αφού ήδη από το 1826 είχε σταματήσει η χρήση των υποκοριστικών στους προεστούς όπως φαίνεται από τις υπογραφές στις εθνοσυνελεύσεις^[22] έγινε Εμμανουήλ Σπυρίδωνος. Είναι ο προεστός Εμμανουήλ Σπυρίδωνος, ο οποίος έπαιξε σημαντικό ρόλο από την αρχή των πολέμων του ’21 και καθ’ όλη την διάρκεια αυτών, αλλά και στην μετέπειτα πολιτική από την ίδρυση του Ελληνικού κράτους.

Έμφαση πρέπει να δοθεί στην οργάνωση δικτύου κατασκόπων στην Θεσσαλία, Ήπειρο ακόμη και στην Κωνσταντινούπολη ήταν ο μικρός γιός του Σπυρίδωνα Λογοθέτη δηλαδή αδερφός του Ιωάννη Λογοθέτη. Ο προσδιορισμός του Εμμανουήλ Σπυρίδωνα, ως τσελεπής, δείχνει ακριβώς ότι ήταν γόνος προεστού και όχι οτιδήποτε άλλο.

Η ταύτιση του σημαντικού προεστού Εμμανουήλ Σπυρίδωνος ως γιο του Σπυρίδωνα Λογοθέτη ή Χοντροδήμα, γιου του Στάμου^[23] Χοντροδήμα γίνεται επίσης δια πρώτη φορά στην Ελληνική ιστοριογραφία. Αυτό το οποίο παραμένει ακόμη άγνωστο είναι η τύχη του γάμου του Εμμανουήλ με την κόρη του Δημητρίου Ραζή. Σύμφωνα με τις ιστορίες της Λιβαδειάς φαίνεται άγαμος και χωρίς απογόνους, αλλά δεν μπορεί σε ουδεμία περίπτωση να δοθεί κάποια σοβαρή επιστημονική βάση, αφού δεν γίνεται χρήση πρωτογενών πηγών και πολλάκις τίθενται και σε αμφιβολία ακόμα και τα σημεία στίξης.

Ο ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΣ

Παπαλουκάς Μπάμπης

---

^[1] Πηγές: 1. Βρετός Α., (1857), Νεοελληνική Φιλολογία, Αθήνα. 2. Ζαβίρας Γ., (1872), Νέα Ελλάς ή Ελληνικόν Θέατρον, Αθήνα. 3. Μεγάλη Ελληνική Εγκυκλοπαίδεια (=ΜΕΕ) (1926), 2η έκδ., τ. 21, Αθήνα. 4. Σάθας Κων/νος, (1868), Νεοελληνική Φιλολογία. 5. Αραβαντινός Π., (1960) Βιογραφική συλλογή λογίων της Τουρκοκρατίας (επιμέλεια Κ.Θ. Δημαράς), Ιωάννινα.

^[2] Βλ Λεξικά Ραζηκότσικας Αθανάσιος (1798-1826). Επίτομο Λεξικό Ηλίου, σ. 3707. «..οχυρώσας το Μεσολόγγιον και φονευθείς κατά τήν έξοδον».

^[3] Αλόη Σιδέρη. «Έλληνες Φοιτητές στο Πανεπιστήμιο Πίζας (1801-1861)» ΙΑΕΝ, Γενική Γραμματεία Νέας Γενιάς, Αθήνα 1989. βλ. Spiridione di Costantino Rasy- Cefalonia, σελ. 459,357.

^[4] Αρχείο Αλή Πασά. Συλλογής Ι. Χώτζη Γενναδείου Βιβλιοθήκης τής Αμερικανικής Σχολής Αθηνών, Έκδοση- Σχολιασμός- Ευρετήρια Βασίλης Παναγιωτόπουλος, με συνεργασία Δημήτρη Δημητρόπουλου, Παναγιώτη Μιχαηλάρη, τ. Α(1747-1808), Β(1809-1817), Γ(1818-1821), Δ, Εκδόσεις Ινστιτούτο Νεοελληνικών Ερευνών Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών, 2010.

^[5] Αρχείο Αλή Πασά. Συλλογής Ι. Χώτζη... ό.π. Επιστολές 86, 605, 1077.

^[6] Αρχείο Αλή Πασά. Συλλογής Ι. Χώτζη... ό.π. Επιστολή 605.

^[7] Αρχείο Αλή Πασά. Συλλογής Ι. Χώτζη... ό.π. Επιστολή 555.

^[8] Αρχείο Αλή Πασά. Συλλογής Ι. Χώτζη... ό.π. Επιστολές 44, 45, 289, 291, 298, 343, 375, 419, 429, 436, 561.

^[9] Αρχείο Αλή Πασά. Συλλογής Ι. Χώτζη... ό.π. Επιστολή 605.

^[10] Αρχείο Αλή Πασά. Συλλογής Ι. Χώτζη... ό.π. Επιστολή 555.

^[11] Αρχείο Αλή Πασά. Συλλογής Ι. Χώτζη... ό.π. Τόμος Β’, σελ. 176, 177.

^[12] Dupré, Louis (1789-1837): Voyage à Athènes et â Constantinople, ou Collection de portraits, de vues et de costumes grecs et ottomans , peints d'après nature, lithographies et coloriés par L.Duprè èlève de David..

^[13] Τάκης Λάππας. Λειβαδιά και Λειβαδίτες το εικοσιένα εκδ.1971 σελ 88.

^[14] Τσιτσέλης Ηλίας Α. Κεφαλληνιακά Σύμμικτα: συμβολαί εις την ιστορίαν και λαογραφίαν της νήσου Κεφαλληνίας εισ τόμους τρεις. T.1. Εν Αθήναις: Π. Λεωνής,1904.σελ . 568-569

^[15] Παπαλουκάς Χαράλαμπος. Νέσσου Χιτών Λιβαδιά 1700-1935. Φωκικά και Αττικοβοιωτικά. Πολιτική και κοινωνική μελέτη εκ διαφόρων πηγών ερανισθείσα. Έκδ. ιδίου, 2014,.σελ. 107.

^[16] Ευχαριστώ τον επιστημονικό υπεύθυνο του έργου «Αρχείο Αλή Πασά» και ερευνητή κ. Δ. Δημητρόπουλο δια την επιβεβαίωση της διαφοράς της επιστολής από την προσθήκη.

^[17] Ο Sturtzenbecker μιλούσε την Ελληνική γλώσσα, τον φιλοξενούσαν πάντοτε δεσποτάδες, παπάδες, πλούσιοι, έμποροι, και προεστοί. Απορούσε ιδιαίτερα για την τιτλομανία: «Πραγματικά στους τίτλους και στην υπεροψία κανένα έθνος, δεν μπορεί να συναγωνισθεί τους Έλληνες»

^[18] Επιστρέφοντας στην Λειβαδιά αγνάντευε με συγκίνηση τον Παρνασσό. «Οι κορφές του χάνονται ανάμεσα σε άσπρα σύννεφα». Αυτή είναι η τελευταία του φράση στο ημερολόγιο.

^[19] Ήταν η τελευταία θέλησή του, όπως φαίνεται από την διαθήκη του που έγραψε την παραμονή του θανάτου του.(C. Annerstedt, Upsala universitets historia, 1914, 3:2, σελ.407.

^[20] Κυριάκος Σιμόπουλος. "Πώς είδαν οι ξένοι την Ελλάδα του '21". Τόμος Γ': 1823 – 1824. Εκδόσεις πιρόγα σελ. 456

^[21] Διον. Κόκκινου. Η Ελληνική Επανάσταση τ. Α’ σ. 197, 200, 201,348.

^[22] Μάμουκας Ανδρέας. «Τα κατά την αναγέννησιν της Ελλάδος», «Ήτοι, συλλογή των περί την αναγεννώμενην Ελλάδα συνταχθέντων πολιτευμάτων, νόμων και άλλων επισήμων πράξεων από του 1821 μέχρι του 1832», Ανδρέου Ζ. Μάμουκα. Πειραιεί, εκ τής Ηλίου Χριστοφίδου τυπογραφίας, Η αγαθή τύχη, 1839

^[23] Το Στάμος έγινε επίθετο ως πατρωνυμικό.

Παπαλουκάς Χαράλαμπος

Ο Χαράλαμπος Παπαλουκάς είναι ποιητής, συγγραφέας και εκδότης. Γεννήθηκε στο Κυριάκι Βοιωτίας το 1958.

Εργογραφία

1. Excel Expert. Οδηγός εκµάθησης ειδικών γνώσεων Excel. ISBN : 978-618-80025-3-1. Έκδοση 2008.(και σε ψηφιακή μορφή).
2. Φυσικές Επιστήμες. Ανέκδοτο εξάτομο βιβλιοδετημένο έργο, δια φοιτητές Πανεπιστημίου. (και σε ψηφιακή μορφή).
3. The Greek Language. Ανέκδοτο τρίτομο βιβλιοδετημένο έργο, διά αγγλομαθείς ενδιαφερόμενους. (και σε ψηφιακή μορφή).
4. Κυριάκη - Φώς Ιλαρόν. Φωκικά και Αττικοβοιωτικά. Πολιτική και κοινωνική μελέτη εκ διαφόρων πηγών ερανισθείσα". Έκδ. ιδίου, 2012, τόμοι 2, ISBN[SET]: 978-618-80025-0-0. ISBN: 978-618-80025-1-7(τ. Α') 978-618-80025-2-4 (τ. Β').
5. Κυριάκη - Έρεβος. Φωκικά και Αττικοβοιωτικά. Πολιτική και κοινωνική μελέτη εκ διαφόρων πηγών ερανισθείσα". Έκδ. ιδίου, 2013, ISBN: 978-618-80025-4-8.
6. Εκ Κυριάκης Ανατροπή - Αρβαναζισμός. Φωκικά & Αττικοβοιωτικά. Πολιτική και κοινωνική μελέτη εκ διαφόρων πηγών ερανισθείσα. Έκδ. ιδίου, 2014, ISBN: 978-618-80025-6-2.
7. Ρίμα εκ Ρύμης Ρωμιού- Πλαρενισμός. Φωκικά και Αττικοβοιωτικά- Πολιτική και κοινωνική Θεωρία Ποιητικώς Εκφρασθείσα. Έκδ. ιδίου, 2014, ISBN: 978-618-80025-5-5.
8. Ανατροπές -Ληστών Ιστορία. Φωκικά και Αττικοβοιωτικά. Πολιτική και κοινωνική μελέτη εκ διαφόρων πηγών ερανισθείσα. Έκδ. ιδίου, 2014, ISBN: 978-618-80025-7-9.
9. Νέσσου Χιτών Λιβαδιά 1700-1935. Φωκικά και Αττικοβοιωτικά.** Πολιτική και κοινωνική μελέτη εκ διαφόρων πηγών ερανισθείσα. Έκδ. ιδίου, 2014, ISBN: 978-618-80025-8-6.
10. Aξιοπιστία et l’ irresponsabilité de Jean Alexandre Buchon -Les Misérables. Φωκικά και Αττικοβοιωτικά. Πολιτική και κοινωνική μελέτη εκ διαφόρων πηγών ερανισθείσα. Έκδ. ιδίου, 2014, ISBN: 978-618-80025-9-3.
11. Οι Λογοθέτες της Λιβαδειάς και ο Ραζής Δημήτριος

Πρόκειται σύντομα να εκδοθούν ιστορικές μελέτες «E. Zola and T. Lappa, Βίοι Κάθετοι», περί Ολοκαυτωμάτων, περί του όρου «Φαναριωτισμός» και επίσης διατριβή με στοιχεία για τον Ελικώνα.

Διαβάστε περισσότερα