Δεν υπάρχει μόνο Ουκρανία !!

 

 Για να μην ξεχνιώμαστε :

Υεμένη: Σύμφωνα με τον ΟΗΕ, μέχρι το τέλος του 2021, περίπου 377.000 άνθρωποι είχαν πεθάνει στον πόλεμο στην Υεμένη, που υποστηρίζεται από το ΝΑΤΟ, εκ των οποίων το 7% ήταν παιδιά μικρότερα από πέντε ετών.

Στη Συρία περίπου 370.000. Στο Ιράκ πάνω από 900.000 χιλιάδες. Στο Αφγανιστάν πάνω από 46.000. Όλοι αυτοί οι πόλεμοι είχαν την υποστήριξη του ΝΑΤΟ. Αυτό προκάλεσε την έκρηξη της Ιρλανδής 

 

Βουλευτίνας#Ireland MEP Claire Daly:

 

» Πράγματι, υπάρχει μια καταστροφική κρίση στην Ουκρανία, αλλά εν τω μεταξύ στο Αφγανιστάν… δεκάδες χιλιάδες άνθρωποι ζητούν άσυλο, πέντε εκατομμύρια παιδιά αντιμετωπίζουν την πείνα, ο αριθμός των παιδικών γάμων αυξήθηκε κατά 500%, τα παιδιά πωλούνται για να θρέψουν τις οικογένειές τους… Ούτε λέξη γι’ αυτό. Θεέ μου, οι Αφγανοί πρέπει να αναρωτιούνται τι είναι αυτό που κάνει την ανθρωπιστική τους κρίση τόσο ασήμαντη.»

Στο μεταξύ, οι κίνδυνοι εμφανίζονται από παντού:

Ιράκ: Αρκετοί βαλλιστικοί πύραυλοι μεγάλου βεληνεκούς έπληξαν το προξενείο των ΗΠΑ στο Ερμπίλ του Ιράκ.

Ένας αξιωματούχος των ΗΠΑ δήλωσε ότι οι πύραυλοι εκτοξεύθηκαν από το γειτονικό Ιράν.

Αυτό θα πρέπει να συνδυσθεί με την εξής είδηση:

Οι ΗΠΑ έχουν σηκώσει στον αέρα «αεροπλάνα της ημέρας της κρίσης» –
15 Μαρ.

Οι ΗΠΑ έχουν θέσει στον αέρα τέσσερα «αεροπλάνα της ημέρας της κρίσης» προοριζόμενα για χρήση σε έναν πυρηνικό πόλεμο. Τα αεροπλάνα της «ημέρας της κρίσης» έχουν σχεδιαστεί για να έχουν επικοινωνία σε περίπτωση πυρηνικής σύγκρουσης. Μια πηγή ανέφερε δύο πιθανές χρήσεις για τα αεροπλάνα.
Οι ΗΠΑ έχουν ενεργοποιήσει το σύστημα TASAMO. Σύμφωνα με το Κανάλι 5, οι Αμερικανοί σήκωσαν στον αέρα τέσσερα αεροπλάνα, τα οποία κατασκευάστηκαν για την επικοινωνία σε περίπτωση πυρηνικού πολέμου.

Το στρατιωτικό σύστημα TASAMO είναι μια γραμμή επικοινωνίας έκτακτης ανάγκης σε περίπτωση πυρηνικής αντιπαράθεσης. Υποτίθεται ότι διασφαλίζουν την επικοινωνία μεταξύ όλων των υπευθύνων λήψης αποφάσεων και των συστημάτων μεταφοράς στρατηγικών πυρηνικών όπλων.

Δεν υπάρχει ακόμη κανένα επίσημο σχόλιο για την κατάσταση, που να εξηγεί γιατί τα αεροπλάνα τέθηκαν στον αέρα.

Μια πηγή του καναλιού Telegram «Oboronka» έδωσε δύο εκδοχές. Σύμφωνα με μία από αυτές, μπορεί να προετοιμάζεται ένα πυρηνικό χτύπημα της ισραηλινής πολεμικής αεροπορίας στο Ιράν. Ή είναι απλώς μια εκπαιδευτική λειτουργία του συστήματος TASAMO.

Ενώ την ίδια ώρα στην Ιταλία:
Ιταλία: Τα ιταλικά μέσα ενημέρωσης μιλούν μόνο για την COVID -19, τη Ρωσία και την Ουκρανία, αλλά ούτε λέξη για τα 10 εκατομμύρια Ιταλούς που αγωνίζονται να συντηρηθούν με ένα γεύμα την ημέρα. Δεν υπάρχουν λόγια ούτε για το 1,5 εκατομμύριο που τέθηκαν σε διαθεσιμότητα επειδή δεν εμβολιάστηκαν και έμειναν χωρίς μισθούς.

 

Διαβάστε περισσότερα

Γιατί ο John Mearsheimer κατηγορεί τις ΗΠΑ για την κρίση στην Ουκρανία

 

 Εδώ και χρόνια, ο πολιτικός επιστήμονας ισχυρίζεται ότι η επιθετικότητα του Πούτιν προς την Ουκρανία προκλήθηκε από τη δυτική παρέμβαση. Μήπως τα πρόσφατα γεγονότα άλλαξαν τη γνώμη του;

Του Ισαάκ Τσότινερ (Isaac Chotiner)

Συνέντευξη στο περιοδικό : The New Yorker

1η Μαρτίου 2022

Ο πολιτικός επιστήμονας Τζον Μερσχάιμερ (John Mearsheimer) είναι ένας από τους πλέον διάσημους επικριτές της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής μετά το τέλος του Ψυχρού Πολέμου. Ίσως είναι ευρύτερα γνωστός για το βιβλίο που έγραψε μαζί με τον Στέφεν Γουόλτ (Stephen Walt), «Το λόμπι του Ισραήλ και η εξωτερική πολιτική των ΗΠΑ». Ο Μέρσχαϊμερ είναι υπέρμαχος της πολιτικής των μεγάλων δυνάμεων, μιας σχολής ρεαλιστικών διεθνών σχέσεων που υποθέτει ότι, σε μια ιδιοτελή προσπάθεια να διατηρήσουν την εθνική τους ασφάλεια, τα κράτη θα ενεργήσουν προληπτικά σε αναμονή των αντιπάλων. Εδώ και χρόνια, ο Μέρσχαϊμερ υποστηρίζει ότι οι ΗΠΑ, προωθώντας την επέκταση του ΝΑΤΟ προς ανατολάς και εγκαθιδρύοντας φιλικές σχέσεις με την Ουκρανία, αύξησαν την πιθανότητα πολέμου μεταξύ πυρηνικά εξοπλισμένων δυνάμεων και έθεσαν τις βάσεις για την επιθετική στάση του Βλαντίμιρ Πούτιν απέναντι στην Ουκρανία. Πράγματι, το 2014, μετά την προσάρτηση της Κριμαίας από τη Ρωσία, ο Μέρσχαϊμερ έγραψε ότι «οι Ηνωμένες Πολιτείες και οι Ευρωπαίοι σύμμαχοί τους επωμίζονται το μεγαλύτερο μέρος της ευθύνης για αυτή την κρίση».Ολοκληρο το άρθρο  εδώ:Γιατί ο John Mearsheimer κατηγορεί τις ΗΠΑ για την κρίση στην Ουκρανία

Διαβάστε περισσότερα

Κόσμος Ουκρανία: Το «άδικο» και το «δίκαιο» αυτού του πολέμου

 

Κώστας Νάκος

Άλλος ένας πόλεμος. Στην Ευρώπη. Η τραγικότητα ενός πολέμου πολλές φορές ξεχνιέται με επίκληση διάφορων εθνικών ή γεωπολιτικών αναλύσεων. Ας είναι κι έτσι. Αφού είναι γνωστό ότι ο πόλεμος είναι πολιτική, ας προσπαθήσουμε τουλάχιστον οι απόψεις μας να διακρίνονται από κάποιες σταθερές αξίες και όχι από επιλεκτικές καιροσκοπικές στοχεύσεις. Δεν ζητάς σταθερές αξίες βέβαια από τους σύγχρονους βαρβάρους, δεν απευθύνεται σε αυτούς η προτροπή.

Έχουμε λοιπόν πόλεμο στην Ουκρανία. Τα σύννεφα υπήρχαν. Το 2014 και μετά από πολύμηνες ταραχές και το κενό εξουσίας που είχε δημιουργηθεί, βρήκε την ευκαιρία και κατέλαβε την εξουσία ο πολυεκατομμυριούχος Πέτρο Ποροσένκο. Ένα σκουπίδι της πολιτικής που ενθάρρυνε, ενίσχυσε και δυνάμωσε τις ναζιστικές ομάδες, έτσι ώστε αυτές να κυριαρχούν στην πολιτική σκηνή της Ουκρανίας. Ήταν τότε που δύο περιοχές της Ανατολικής Ουκρανίας, αποτελούμενες στην πλειοψηφία τους από Ρώσους, αποσχίστηκαν και δημιούργησαν τις αποκαλούμενες «Λαϊκές Δημοκρατίες του Ντονέτσκ και του Λουχάνσκ». Δύο περιοχές που είναι γνωστές συνολικά ως η περιοχή του Ντονμπάς.

Εδώ και 30 χρόνια ζούμε πλέον στον «αστερισμό» της αυτοδιάθεσης. Έχει μπει στη ζωή μας ως αιτούμενο, ως πρόβλημα, αλλά πολλές φορές και ως πολεμική διένεξη. Η αυτοδιάθεση όμως δεν έχει πάντα τα ίδια χαρακτηριστικά.  Έχει διαφορετικό περιεχόμενο και δυναμική, όταν γίνεται αναφορά σε ένα έθνος και διαφορετικό, όταν πρόκειται για εθνική μειονότητα μιας χώρας. Στην περίπτωση που μια εθνότητα αποτελεί τμήμα ενός ομόσπονδου κράτους, που δεν έχει δηλαδή δική της κρατική υπόσταση, έχει κάθε δίκαιο αν το επιθυμεί, να ζητήσει την αυτοδιάθεσή της. Να ζητήσει την ανεξαρτησία της. Σαφώς και ένα μεγάλο πολυεθνικό κράτος είναι και πιο ισχυρό αλλά και πιο δημοκρατικό με την έννοια της συνύπαρξης λαών. Σαφώς και θα ήταν πιο λογικό τα όποια προβλήματα να αντιμετωπίζονται και να λύνονται στα πλαίσια της ομοσπονδίας, με την ενιαία θέληση και δράση όλων των λαών του συγκεκριμένου κράτους. Αν όμως μια εθνότητα, ένας λαός αισθάνεται καταπιεσμένος και αδικημένος, αν καλώς ή κακώς θελήσει την ανεξαρτησία του, έχει κάθε δημοκρατικό δικαίωμα να τη ζητήσει και να τη διεκδικήσει.

Πράγμα όμως που δεν ισχύει για τις εθνικές μειονότητες. Αυτές εκπροσωπούνται ήδη από ένα ανεξάρτητο κράτος, άρα δεν μπορούν να ζητούν εθνική αυτοδιάθεση, αφού αυτή υπάρχει, αφού το έθνος τους έχει ανεξάρτητη εθνική υπόσταση. Οι όποιες διακρίσεις γίνονται εις βάρος τους αποτελούν ζητήματα προς διεκδίκηση από την πολιτική εξουσία του κράτους στο οποίο ανήκουν. Δεν ζητάς απόσχιση, επειδή αδικείσαι, αλλά παλεύεις για τα δικαιώματά σου, παλεύεις για την ανατροπή της υπάρχουσας κατάστασης μαζί με όλον τον δημοκρατικό πληθυσμό του συγκεκριμένου κράτους. Όσο αυταρχική και να είναι η πολιτική σου εξουσία, αυτό που προέχει είναι η ανατροπή της και όχι η «απόσχισή» σου από το πρόβλημα. Αυτό ισχύει βέβαια και για τους Ρώσους της περιοχή του Ντονμπάς και τις αυτοαποκαλούμενες  «Λαϊκές Δημοκρατίες του Ντονέτσκ και του Λουχάνσκ».

Με δύο όμως επισημάνσεις.

Οι σύγχρονοι βάρβαροι δεν έχουν ηθικές αξίες, δεν έχουν όμως έστω μία ενιαία βάρβαρη πολιτική. Στην περίπτωση του Κοσόβου βομβάρδισαν την Σερβία, βομβάρδισαν ένα λαό για την αυτοδιάθεση μιας μειονότητας, για την αυτοδιάθεση ενός τμήματος της σερβικής επικράτειας. Τώρα στην Ουκρανία στρέφονται κατά της αυτοδιάθεσης της ρωσικής μειονότητας και δεν αναγνωρίζουν το δικαίωμα της Ρωσίας να τους αναγνωρίσει ως τέτοιους.

Υπάρχουν βέβαια και αυτοί που στρέφονταν κατά των αμερικάνικων βομβαρδισμών στην Σερβία και που τώρα είναι υπέρμαχοι των ρωσικών βομβαρδισμών στην Ουκρανία.

Και τώρα; Βομβαρδισμό εσείς για το Κόσοβο, βομβαρδισμό εμείς για το Ντονμπάς. Για να σφάζονται οι λαοί…

Κάτι ακόμη. Πώς αλήθεια θα αντιδρούσαν οι ΗΠΑ αν για παράδειγμα η Ρωσία τοποθετούσε πυραύλους στον Καναδά και στο Μεξικό; Αλλά ας αφήσουμε τα «θα». Πώς αντέδρασαν οι ΗΠΑ όταν η ΕΣΣΔ θέλησε να εγκαταστήσει πυραύλους στην Κούβα τον Οκτώβριο του 1962; Ήταν η πρώτη αλλά και η τελευταία φορά, που οι δύο τότε υπερδυνάμεις είχαν έρθει τόσο κοντά σε έναν πυρηνικό πόλεμο.

Διαβάστε περισσότερα

Υπερδνειστερία: ο ρωσικός διάδρομος στα σύνορα της Ουκρανίας

 

• Loïc Ramirez
• Βασίλης Παπακριβόπουλος (μετάφραση)

Μια φιλορωσική αυτοανακηρυγμένη χώρα, αποσχισθείσα από τη Μολδαβία, βρίσκεται στα νοτιοδυτικά σύνορα της Ουκρανίας –και αναπόφευκτα κινεί τη γεωπολιτική περιέργεια, καθώς επιβιώνει μέσω της βοήθειας από τη Μόσχα και φιλοξενεί ρωσικά στρατεύματα δίπλα στο πιο φιλοδυτικό κομμάτι της ουκρανικής επικράτειας. Η πολιτική όμως δεν κινητοποιεί πλέον τα πλήθη. Και κυρίως την νεολαία, που έχει βαρεθεί να ζει σε ένα μη αναγνωρισμένο κράτος. Όσο για τις αρχές, προβάλλουν την ανεξαρτησία και ένα πολυπολιτισμικό όραμα για το μολδαβικό έθνος, σύμφωνα με τη σοβιετική κληρονομιά.

«Αν με ρωτήσει κάποιος ξένος, του απαντάω ότι κατάγομαι από ένα μέρος κάπου ανάμεσα στην Ουκρανία και στη Μολδαβία», μας λέει με ζαβολιάρικο ύφος η Λουντμίλα Κλιους, κρατώντας μια κούπα καφέ στα χέρια. Αυτή η τριανταεξάχρονη νεαρή γυναίκα γνωρίζει ότι, εάν προφέρει το όνομα της χώρας όπου ζει, θα άφηνε εμβρόντητο οποιονδήποτε ξένο συνομιλητή της. Καθηγήτρια γαλλικών, κατοικεί στο Τιράσπολ, την πρωτεύουσα της Υπερδνειστερίας, αυτού του τόσο παραγνωρισμένου «κάπου». Με την επίσημη ονομασία Υπερδνειστεριακή Μολδαβική Δημοκρατία (ή Pridnestrovie), αυτό το οιονεί κράτος που βρίσκεται στο ανατολικό τμήμα της Μολδαβίας, ανάμεσα στον ποταμό Δνείστερο και στα ουκρανικά σύνορα, δεν είναι αναγνωρισμένο από κανένα κράτος-μέλος του ΟΗΕ. Ενδεικτικό της πολυπλοκότητας της κατάστασης είναι ότι η Λουντμίλα Κλιους διαθέτει τρία διαβατήρια: ρωσικό, μολδαβικό και υπερδνειστεριακό. Από το 2006, η Μόσχα μοιράζει στους πολίτες της Υπερδνειστερίας ρωσικά αποδεικτικά ταυτότητας, προς μεγάλη δυσαρέσκεια της Δημοκρατίας της Μολδαβίας, που επικαλείται την εθνική κυριαρχία της σε αυτήν την αποσχισθείσα κρατική οντότητα. Το διαβατήριο μιας τρίτης χώρας, απαραίτητο για να ταξιδέψει, είναι ένα «πασπαρτού» που κάθε κάτοικος της Υπερδνειστερίας κατέχει. «Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι ασπάζομαι την πολιτική της μιας χώρας ή της άλλης», σπεύδει να διευκρινίσει η καθηγήτρια. «Πρόκειται απλά για ένα πρακτικό ζήτημα.» Στην δική της περίπτωση, το ζητούμενο ήταν να μπορέσει να συνεχίσει τις σπουδές της στη Μολδαβία.

Η Υπερδνειστερία ξαναβρέθηκε στο επίκεντρο της δημοσιότητας μετά την εκλογή, στις 16 Νοεμβρίου 2020, της ιδιαίτερα φιλοευρωπαίας Μάγια Σάντου στην προεδρία της Δημοκρατίας της Μολδαβίας (με ποσοστό 57%). Η επιτυχία της επιβεβαιώθηκε μερικούς μήνες αργότερα από τις βουλευτικές εκλογές, στις οποίες υπερίσχυσε ο πολιτικός σχηματισμός της, το Κόμμα Δράσης και Αλληλεγγύης (PAS), αποσπώντας ποσοστό 48%. Αυτή η πρώην οικονομολόγος, με θητεία στην Παγκόσμια Τράπεζα, αμέσως μετά την ανάληψη των καθηκόντων της διακρίθηκε για την αναζωπύρωση της εχθρότητας απέναντι στον αποσχισθέντα γείτονα. Υπενθυμίζοντας ότι «η περιοχή της Υπερδνειστερίας αποτελεί αναπόσπαστο τμήμα της Δημοκρατίας της Μολδαβίας», η νέα πρόεδρος ζήτησε την απόσυρση των ρωσικών στρατευμάτων που βρίσκονται σταθμευμένα στη ζώνη ασφαλείας η οποία καθορίζει τα σύνορα με την αποσχισθείσα οντότητα, βάσει της συμφωνίας της 21^ης Ιουλίου 1992 μεταξύ της Ρωσικής Ομοσπονδίας και της Μολδαβίας. Μπορεί να υπολογίζει στην υποστήριξη των ΗΠΑ που, μέσω του πρέσβη τους, τον Μάιο του 2021 τάχθηκαν υπέρ της «πλήρους επανένταξης της Υπερδνειστερίας στην επικράτεια της Δημοκρατίας της Μολδαβίας». Η Σάντου, η οποία διαδέχτηκε μια κυβέρνηση που θεωρούνταν φιλορωσική, προβάλλει ένα πρόγραμμα ρητά προσανατολισμένο στην ενσωμάτωση της χώρας της στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Η γειτονική Ουκρανία εκφράζει έμπρακτα την αλληλεγγύη της προς το Κισινάου, την πρωτεύουσα της Μολδαβίας. Από την 1^η Σεπτεμβρίου 2021, το Κίεβο απαγόρευσε στα οχήματα με πινακίδες Υπερδειστερίας να εισέρχονται στην ουκρανική επικράτεια.

«Φαίνεται ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση θέλει να αναστήσει τη σοβιετική σοσιαλιστική δημοκρατία της Μολδαβίας», ειρωνεύεται ο Βιτάλι Ιγκνάτιεφ, υπουργός Εξωτερικών της Υπερδνειστερίας, όταν τον ρωτάμε για τις πολιτικές αλλαγές που επήλθαν στην άλλη πλευρά των συνόρων. Αναφέρεται στη δυναμική ενέργεια με την οποία δημιουργήθηκε το 1940 η μολδαβική οντότητα στους κόλπους της Σοβιετικής Ένωσης. Η περιοχή της Υπερδνειστερίας, που βρισκόταν υπό την κυριαρχία της ρωσικής αυτοκρατορίας από τον 18^ο αιώνα, ενώθηκε αρχικά με τη σοβιετική σοσιαλιστική δημοκρατία της Ουκρανίας στα τέλη του εμφυλίου πολέμου (1917-1923). Στο εσωτερικό αυτής της δημοκρατίας απολάμβανε καθεστώς αυτονομίας, το οποίο εγγυούνταν κυρίως τα γλωσσικά δικαιώματα της σημαντικής μειονότητας που τότε χαρακτηριζόταν ρουμανική. Όμως, στα τέλη της δεκαετίας του 1930, η Μόσχα άλλαξε πολιτική γραμμή: οι σοβιετικές αρχές διακήρυξαν την ύπαρξη μιας ιδιαίτερης μολδαβικής ταυτότητας. Το κυριλλικό αλφάβητο αντικατέστησε τους λατινικούς χαρακτήρες του ρουμανικού αλφάβητου, με στόχο να τονιστεί ότι η σλαβική επιρροή είχε διαποτίσει τις ρουμανόφωνες μειονότητες που ζούσαν στα σύνορα της τσαρικής αυτοκρατορίας, σε τέτοιο βαθμό ώστε να έχει διαμορφώσει μια ιδιαίτερη κουλτούρα. Υποτίθεται ότι αυτή εκτεινόταν έως τη Βεσσαραβία, μια περιοχή που βρίσκεται εκείθε του Δνείστερου και αποσπάστηκε από την ΕΣΣΔ το 1918¹, ενώ κατόπιν απορροφήθηκε από τη Ρουμανία. Το 1940, ο Κόκκινος Στρατός ανέκτησε τον έλεγχο της Βεσσαραβίας, βάσει των μυστικών διατάξεων του γερμανοσοβιετικού συμφώνου. Στη συνέχεια, συγχωνευμένη με την Υπερδνειστερία, που τότε αποσπάται από την Ουκρανία, η Βεσσαραβία, έχοντας απολέσει ένα τμήμα της στο Νότο, σχηματίζει τη σοβιετική σοσιαλιστική δημοκρατία της Μολδαβίας.

Οι νέοι φεύγουν μαζικά στο εξωτερικό

Οι δύο όχθες του Δνείστερου, ενωμένες με απόφαση της Μόσχας, είδαν και πάλι τη μοίρα τους να αποσυνδέεται τη στιγμή της διάλυσης της Σοβιετικής Ένωσης. Στις 2 Δεκεμβρίου του 1990, μερικούς μήνες αφότου η μολδαβική κυβέρνηση είχε ανακηρύξει την εθνική κυριαρχία της, η Υπερδνειστερία διεκδίκησε με τη σειρά της την ανεξαρτησία της. Το νέο εθνικό σχέδιο του Κισινάου, το οποίο εκφραζόταν κυρίως από τους υπέρμαχους της ένωσης με τη Ρουμανία, απορρίφθηκε μαζικά από τους ρωσόφωνους πληθυσμούς του ανατολικού τμήματος της Μολδαβίας. Τον Μάρτιο του 1992, μια απόπειρα στρατιωτικής ανακατάληψης της αριστερής όχθης του ποταμού οδήγησε σε συγκρούσεις, στις οποίες έθεσε τέλος η συμφωνία κατάπαυσης του πυρός της 21ης Ιουλίου. Τρεις δεκαετίες αργότερα, το οιονεί κράτος της Υπερδνειστερίας παραμένει ένα απομεινάρι αυτής της γεωπολιτικής κρίσης. «Η ανεξαρτησία μας είναι ήδη μια πραγματικότητα», δηλώνει με αυτοπεποίθηση ο Βιτάλι Ιγκνάτιεφ. «Το μόνο που απομένει είναι η αναγνώρισή της».

Ωστόσο, τίποτα δεν εγγυάται τον μη αναστρέψιμο χαρακτήρα αυτού του τετελεσμένου γεγονότος. Διότι, παράλληλα με την επιδίωξη της διεθνούς αναγνώρισης, οι αρχές της Υπερδνειστερίας ενδέχεται να βρεθούν αντιμέτωπες και με το πρόβλημα της εσωτερικής νομιμοποίησης του κράτους τους. Μια ολόκληρη γενιά μεγάλωσε χωρίς να έχει υπάρξει πρωταγωνιστής ή μάρτυρας της σύγκρουσης με τη γειτονική χώρα και, με την πάροδο του χρόνου, ο ενθουσιασμός της νίκης έχει σημαντικά καταλαγιάσει. «Να σας πω τι σημαίνει να ζεις σε μια χώρα που δεν έχει αναγνωριστεί;», λέει η Άννα Ν., υπάλληλος του υπουργείου Γεωργίας, με ελάχιστα κρυμμένη απογοήτευση. Με το τσιγάρο ίσα να κρατιέται ανάμεσα στα δάχτυλά της, κάθεται στη βεράντα ενός εστιατορίου της Λεωφόρου 25^ης Οκτωβρίου, που διασχίζει το Τιράσπολ από τα ανατολικά στα δυτικά. Στη λεωφόρο συναντιούνται και βολτάρουν πλήθος παρέες εφήβων και ζευγαράκια, που επωφελούνται από τη γλυκιά φθινοπωρινή βραδιά. Η εικοσάχρονη δημόσια υπάλληλος, που ζήτησε να τηρηθεί η ανωνυμία της, φαίνεται να ενδιαφέρεται ελάχιστα για το μέλλον του κράτους-εργοδότη της. «Ίσως να αναγνωριστεί η χώρα, ίσως και να μετατραπεί σε μια αυτόνομη επαρχία της Μολδαβίας», μας λέει με σαρκασμό. «Σε κάθε περίπτωση, εγώ ελπίζω να έχω ήδη φύγει από εδώ τη μέρα που θα συμβεί.»

Καθώς η πολιτική συγκυρία καθιστά την Υπερδνειστερία ευάλωτη, ο πληθυσμός της χώρας μειώνεται με γρήγορους ρυθμούς –όπως εξάλλου και της Μολδαβίας. Από 706.000 κατοίκους το 1990, στην Υπερδνειστερία έχουν πλέον απομείνει 450.000². Πολλοί νέοι φεύγουν για να σπουδάσουν ή να εργαστούν στο εξωτερικό. Σύμφωνα με την ερευνητική ομάδα Expert-Grup, το 2016 ο μέσος μηνιαίος μισθός στη χώρα ανερχόταν σε μόλις 336 δολάρια (298 ευρώ)³. «Όλος ο κόσμος έχει έναν φίλο ή ένα μέλος της οικογένειάς του στο εξωτερικό», εξηγεί μια νεαρή γυναίκα 25 ετών, που ούτε και αυτή ζει πλέον στην πόλη όπου μεγάλωσε. «Έφυγα με τους γονείς μου όταν ήμουν 16 ετών, και τώρα ζω στην Κίνα.» Καθώς η ασιατική χώρα έκλεισε τα σύνορά της κατά τη διάρκεια της πανδημίας, βρέθηκε μπλοκαρισμένη στην πρωτεύουσα της Υπερδνειστερίας, όπου εξακολουθούν να ζουν οι παππούδες της. Χάρη στο Διαδίκτυο, συνεχίζει να εργάζεται εξ αποστάσεως ως συντάκτης περιεχομένου για μια εταιρεία δημοσίων σχέσεων. «Είμαι ευχαριστημένη που μεγάλωσα εδώ, αλλά δεν θα επιστρέψω για να εγκατασταθώ μόνιμα. Δεν είμαι δα και τόσο πατριώτισσα», λέει γελώντας.

Για τον Ιβάν Βόιτ, ιστορικό και καθηγητή στο κρατικό πανεπιστήμιο της Υπερδνειστερίας, το κατά πόσον η νεολαία θα ασπαστεί το εθνικό σχέδιο «εξαρτάται από τις προοπτικές που θα της προσφερθούν». Καθώς επιθυμούν να αναχαιτίσουν τη φυγή του πληθυσμού, οι αρχές προσπαθούν από την πλευρά τους να εδραιώσουν μια «υπερδνειστεριακή ταυτότητα». Μια ταυτότητα που θεωρητικά δεν στηρίζεται στην εθνοτική ταυτότητα, ούτε καν στη ρωσική γλώσσα, αλλά στο μοντέλο αφομοίωσης που κληρονομήθηκε από τη σοβιετική εποχή. «Η δημιουργία της χώρας μας δεν είναι παρά μια αντίδραση στην αποσύνθεση της ΕΣΣΔ»,εξηγεί ο Βόιτ. «Η περιφερειακή ταυτότητα ιστορικά υπήρξε το απαραίτητο σκυρόδεμα για τη συνοχή των λαών που κατοικούν σε αυτή τη ζώνη: Σλάβοι, Ρουμάνοι, Εβραίοι, Τούρκοι… Στη συνέχεια, αυτή η ταυτότητα αποκρυσταλλώθηκε γύρω από την έννοια του σοβιετικού πολίτη: εκείνη την εποχή δεν είχαμε κανένα πρόβλημα όσον αφορά τα εθνικά ζητήματα.»

Τούτη η διαβεβαίωση παραγνωρίζει ωστόσο ορισμένες σκοτεινές σελίδες της σταλινικής περιόδου: όπως συνέβη στην υπόλοιπη ΕΣΣΔ, και στην Υπερδνειστερία έλαχε ένα μερίδιο καταπίεσης που σχετιζόταν με τις διακυμάνσεις της πολιτικής για τις εθνότητες. Σηματοδοτεί εντούτοις τη σπουδαιότητα την οποία αποδίδει το Τιράσπολ στη σχετικά ειρηνική πολυεθνική συνύπαρξη που κυριάρχησε κατά τη διάρκεια του δεύτερου μισού του 20^ού αιώνα στην Σοβιετική Ένωση και μέχρι το 1991, όταν οι πρώην σοβιετικές δημοκρατίες καταλήφθηκαν από εθνικιστικό πυρετό. Απόδειξη αυτής της προσήλωσης αποτελεί το γεγονός ότι, κατά την ανακήρυξη της ανεξαρτησίας της το 1990, η αποσχισθείσα Υπερδνειστερία είχε αρχικά υιοθετήσει την επίσημη ονομασία Μολδαβική Σοβιετική Σοσιαλιστική Δημοκρατία του Δνείστερου. Με αυτόν τον τρόπο, το νεόκοπο κράτος διατράνωνε τη βούλησή του να διατηρήσει το σοβιετικό οικοδόμημα, που τότε βρισκόταν σε παρακμή. Στις 17 Μαρτίου 1991, το 97% του πληθυσμού της ψήφισε υπέρ της διατήρησης της ΕΣΣΔ, σε ένα δημοψήφισμα το οποίο οι μολδαβικές αρχές επέλεξαν να μποϋκοτάρουν. Μετά τη διάλυση της Σοβιετικής Ένωσης, η υπερδνειστεριακή δημοκρατία μετονομάστηκε σε Υπερδνειστεριακή Μολδαβική Δημοκρατία. «Ήταν μια αντίδραση στην προδοσία των ελίτ εκείνης της εποχής», εξηγεί ο Βόιτ, για τον οποίο υπήρξαν ένοχες επειδή προχώρησαν στη διάλυση της ΕΣΣΔ, παρά τη νίκη του «Ναι» υπέρ της διατήρησής της (76% των ψηφισάντων σε επίπεδο Σοβιετικής Ένωσης).

Η εκλογή της Σάντου, κατά τη γνώμη του πανεπιστημιακού, αποτελεί την απόδειξη ότι «η μολδαβική πολιτική εξακολουθεί να είναι θύμα του ρουμανικού εθνικισμού». Υπενθυμίζει ότι η Μολδαβή πρόεδρος τον περασμένο Απρίλιο, ενώπιον της κοινοβουλευτικής Συνέλευσης του Συμβουλίου της Ευρώπης, τάχθηκε υπέρ της τροποποίησης του άρθρου 13 του Συντάγματος. Στόχος της είναι η μετατροπή της ρουμανικής σε επίσημη γλώσσα της χώρας, δυνάμει μιας απόφασης του Συνταγματικού Συμβουλίου το 2013. Η δήλωσή της αποτέλεσε το τελευταίο επεισόδιο σε έναν δημόσιο διάλογο που δρομολογήθηκε το 1989, όταν η μολδαβική γλώσσα κηρύχθηκε επίσημη γλώσσα της χώρας και το κυριλλικό αλφάβητο εγκαταλείφθηκε προς όφελος του λατινικού. Ακολούθησε μια γλωσσική και πολιτική διαμάχη, στην οποία συμμετείχε η Μολδαβική Ακαδημία Επιστημών δηλώνοντας το 1996 ότι η «ρουμανική γλώσσα» είναι η σωστή ονομασία της γλώσσας που ομιλείται στη χώρα. «Εμείς είμαστε εκείνοι που υπερασπιζόμαστε τη μολδαβική γλώσσα», δηλώνει γεμάτος ικανοποίηση ο Βόιτ.

Στην Υπερδνειστερία υπάρχουν τρεις επίσημες γλώσσες: η ρωσική, η μολδαβική και η ουκρανική. «Κάθε οικογένεια μπορεί να επιλέξει τη γλώσσα στην οποία θα λάβουν εκπαίδευση τα παιδιά της», μας διαβεβαιώνει η Τατιάνα Ντιορντίεβα, διευθύντρια του 1^ου παιδικού σταθμού της πρωτεύουσας. Στους διαδρόμους του κτιρίου, κρεμασμένες στους τοίχους, ζωγραφιές των παιδιών δείχνουν ανθρώπους ντυμένους με μολδαβικές και ουκρανικές παραδοσιακές φορεσιές να κρατιούνται χέρι-χέρι, κάτω από τη σημαία της Δημοκρατίας της Υπερδνειστερίας. Στην αίθουσα μουσικής, μια εικοσάδα ξανθά παιδάκια, ντυμένα με στολές του Κόκκινου Στρατού, ετοιμάζονται για την πρόβα της γιορτής της 9ης Μαΐου (επετείου της νίκης των Σοβιετικών επί της ναζιστικής Γερμανίας). Στο πρόγραμμα: χοροί, εμβατήρια και πατριωτικά τραγούδια της ΕΣΣΔ. «Την υπόλοιπη χρονιά, τα παιδιά καταπιάνονται με παραδοσιακούς χορούς και τραγούδια της περιοχής, και τραγουδάνε και σε άλλες γλώσσες», βιάζεται να μας διαβεβαιώσει η Ντιορντίεβα στη προσπάθειά της να τονίσει τον πολυπολιτισμικό χαρακτήρα της εκπαίδευσης. Παρ’ όλα αυτά, η ρωσική γλώσσα εξακολουθεί να είναι πανταχού παρούσα, τόσο στους διαδρόμους του σχολείου όσο και στους δρόμους του Τιράσπολ.

Η Μόσχα διαθέτει συντριπτική επιρροή

«Στο σχολείο, διδάχθηκα τη μολδαβική ως δεύτερη γλώσσα, αλλά δεν την χρησιμοποιώ ποτέ στην καθημερινή ζωή», παραδέχεται η Αλιόνα Ζολότιε, νεαρή καθηγήτρια αγγλικής γλώσσας. Όπως και εκείνη, οι περισσότεροι κάτοικοι της Υπερδνειστερίας έχουν διδαχθεί στο σχολείο τη μολδαβική ή την ουκρανική. Όσο κι αν στην πρόσοψη των δημόσιων κτιρίων εμφανίζονται και οι τρεις γλώσσες, στις επιγραφές των καταστημάτων, στις διαφημίσεις ή στις συζητήσεις στα καφενεία, η μολδαβική και η ουκρανική εξαφανίζονται, προς όφελος της γλώσσας του Πούσκιν. Η κατάσταση ευνοεί τη δυτική ρητορική, που εμφανίζει την Υπερδνειστερία ως έδαφος «υπό ρωσική κατοχή». Είναι αλήθεια ότι η Μόσχα διαθέτει συντριπτική επιρροή πάνω στο μέλλον αυτής της μικρής δημοκρατίας. Παρά το γεγονός ότι δεν έχει αναγνωρίσει την ανεξαρτησία της, η Μόσχα τής παρέχει σημαντική οικονομική βοήθεια, ενώ την τροφοδοτεί και με φυσικό αέριο σε επιδοτούμενη τιμή⁴. Σε αντάλλαγμα, η Υπερδνειστερία παραμένει υποταγμένη στη Ρωσία σε πολιτικό επίπεδο και διαδραματίζει ρόλο ασπίδας απέναντι σε μια ενδεχόμενη ένταξη της Μολδαβίας στο ΝΑΤΟ –μια προοπτική που δεν αποκλείει το Κρεμλίνο, παρά το γεγονός ότι στο μολδαβικό Σύνταγμα έχει περιληφθεί η αρχή της ουδετερότητας.

Στους δρόμους του Τιράσπολ, ο έντονος φιλορωσικός ενθουσιασμός που ήταν αισθητός το 2006, την εποχή ενός άλλου δημοψηφίσματος, φαίνεται να έχει ξεφουσκώσει. Στην ερώτηση κατά πόσο ενέκριναν την ανεξαρτησία και μια «πιθανή μελλοντική ενσωμάτωση» στη Ρωσική Ομοσπονδία, το 97% των ψηφισάντων είχε απαντήσει «Ναι». «Οι πιο ηλικιωμένοι είναι εκείνοι που θέλουν να ενταχθούμε στη Ρωσία», διαβεβαιώνει η Αλιόνα Ζολότιε. Η εικοσιτριάχρονη νεαρή γυναίκα είναι ρωσόφωνη, δεν θεωρεί όμως τον εαυτό της Ρωσίδα: «Είμαι από την Υπερδνειστερία, αλλά στο εξωτερικό λέω ότι είμαι Μολδαβή, είναι πολύ πιο απλό». Όπως και οι περισσότεροι νεαροί που συναντήσαμε, εκτιμάει ότι η ένωση με τη Μολδαβία αποτελεί την πλέον «ρεαλιστική» λύση. «Όπως η Γκαγκαουζία», εξηγεί, αναφερόμενη στην αυτόνομη περιοχή στον νότο της Μολδαβίας, όπου οι τουρκόφωνοι αποτελούν την πλειοψηφία. Μήπως η ανανέωση των γενεών έχει εξασθενίσει την επιθυμία για ένωση με τον μεγάλο Σλάβο αδελφό; Καθώς η νεολαία έχει βαρεθεί να περιμένει τη διεθνή αναγνώριση, φαίνεται ότι πάνω από όλα επιθυμεί μια πραγματιστική λύση σε αυτήν την παγωμένη σύγκρουση.

---

1. (Σ.τ.Μ.) Τον Δεκέμβριο του 1917, το Μολδαβικό Σοβιέτ, στο οποίο κυριαρχούσαν οι μενσεβίκοι, ανακήρυξε την ανεξαρτησία της Λαοκρατικής Δημοκρατίας της Μολδαβίας. Οι μπολσεβίκοι δεν την αποδέχτηκαν. Το Σοβιέτ ζήτησε τη βοήθεια της Ρουμανίας και της Γαλλίας και το 1918 υπέγραψε με μεγάλη πλειοψηφία την ένωση της Μολδαβίας με τη Ρουμανία, υπό τον όρο ότι θα διαθέτει αυτονομία και θα γίνουν σεβαστές οι δημοκρατικές μεταρρυθμίσεις που είχαν επιτευχθεί. Η δικτατορία που επιβλήθηκε στη Ρουμανία τη δεκαετία του 1930 δεν τήρησε καμία από αυτές τις υποσχέσεις.
2. Sabine von Löwis και Andrei Crivenco, «Shrinking Transnistria – older, more monotone, more dependent», Centre for East European and International Studies, Βερολίνο, 27 Ιανουαρίου 2021.
3. Adrian Lupușor και Alexandru Fala (επιμ.), «What are the economic threats for Transnistrian economy in 2016-2017», Expert-Grup, Κισινάου, 26 Ιουλίου 2016.
4. Βλ. Jens Malling, «De la Transnistrie au Donbass, l’histoire bégaie», «Le Monde diplomatique», Μάρτιος 2015.

• Loïc Ramirez
  Δημοσιογράφος, συγγραφέας του «La rose assassinée», Notes de la Fondation Gabriel-Péri, Παντέν, 2015.
• Βασίλης Παπακριβόπουλος (μετάφραση)

Διαβάστε περισσότερα

Στην πρώτη γραμμή της πολεμικής εμπλοκής σέρνει τη χώρα ο Μητσοτάκης!

  ΗΠΑ: Στέλνουν στην Ελλάδα αεροσκάφη ΝΑΤΟικού ανεφοδιασμού με 150 άτομα προσωπικό!

 

Αεροσκάφη ανεφοδιασμού (ιπτάμενα τάνκερ) με το απαραίτητο στρατιωτικό προσωπικό στέλνουν οι ΗΠΑ στην Ελλάδα, όπως ανακοίνωσε το βράδυ της Δευτέρας ο εκπρόσωπος Τύπου του αμερικανικού Πενταγώνου Τζον Κίρμπι, επιβεβαιώνοντας σχετικές πληροφορίες.  

Συγκεκριμένα, το αμερικανικό Πεντάγωνο ανακοίνωσε τη Δευτέρα ότι άλλοι 500 Αμερικανοί στρατιώτες θα αναπτυχθούν στην Ευρώπη για να ενισχύσουν την πλευρά του ΝΑΤΟ, συμπεριλαμβανομένης της Πολωνίας, της Ρουμανίας, της Γερμανίας και της Ελλάδας.

Ο  Τζον Κίρμπι ανακοίνωσε ότι οι νέες στρατιωτικές αναπτύξεις περιλαμβάνουν αεροσκάφη ανεφοδιασμού KC-135 από την αεροπορική βάση Fairfield στο Spokane της Ουάσιγκτον στην Ελλάδα, μαζί με 150 άτομα προσωπικό για υποστήριξη ανεφοδιασμού. 

Επίσης, ένα κέντρο επιχειρήσεων αεροπορικής υποστήριξης που αποτελείται από 40 στρατιώτες από το Fort Stewart της Γεωργίας, αναπτύσσεται στην Πολωνία και τη Ρουμανία. Και 300 Αμερικανοί υπάλληλοι αναπτύσσονται στη Γερμανία για να δημιουργήσουν μια βάση πυρομαχικών από το Fort Bragg της Βόρειας Καρολίνας και μια εταιρεία συντήρησης υποστήριξης από το Fort Stewart.

Οι επιπλέον στρατιωτικές αποστολές γίνονται, σύμφωνα με τον Τζον Κίρμπι, για να υποστηριχθεί η αποστολή των 7.000 στρατιωτών στην ανατολική Ευρώπη. Ανέφερε χαρακτηριστικά πως «είπαμε προηγουμένως, όταν αναπτύξαμε τις επιπλέον 7.000, ότι θα υπήρχαν συσχετισμένοι ενεργοποιητές μαζί τους. Αυτό είναι μέρος αυτής της υποστήριξης».

Η ανακοίνωση του αμερικανικού πενταγώνου επιβεβαιώνει ακόμα ότι δεν έχει ταβάνι για την κυβέρνηση η εμπλοκή της χώρας και οδηγεί το λαό σε πολύ επικίνδυνα μονοπάτια αφού μετά  την αποστολή όπλων στην Ουκρανία, τον ερχομό του αμερικανικού αεροπλανοφόρου «Χάρυ Τρούμαν» στο Βόρειο Αιγαίο, ετοιμάζεται να υποδεχθεί τα αμερικανικά ιπτάμενα τάνκερς που έχουν αποστολή να υποστηρίζουν τα νατοϊκά στρατεύματα στη Ρουμανία.

Φαίνεται πως η Ελλάδα, η Ρουμανία και η Πολωνία είναι στην πρώτη γραμμή των πολεμικών σχεδιασμών του ΝΑΤΟ απέναντι στη Ρωσία. 

(Πηγή: CNN)

Διαβάστε περισσότερα

Όταν η ψηφιοποίηση του Δημοσίου καταλήγει σε κακοποίηση του πολίτη

• Serge Halimi

• Βάλια Καϊμάκη (μετάφραση)

Η ψηφιοποίηση των δημοσίων υπηρεσιών, η οποία επιταχύνθηκε εξαιτίας της υγειονομικής κρίσης, αποκόπτει τον πολίτη από τη φυσική του επαφή μαζί τους. Αποτέλεσμα: τα τμήματα του πληθυσμού που δεν έχουν την δυνατότητα να ενσωματωθούν στην ψηφιακή μετάβαση να μένουν αποκλεισμένα.

Εξαναγκαστικά επιβεβλημένη, η ψηφιοποίηση της πρόσβασης στις δημόσιες υπηρεσίες εφαρμόζεται πλέον σε αναγκαίες διαδικασίες, όπως η αίτηση για έκδοση πιστοποιητικού οικογενειακής κατάστασης, η πληρωμή των φόρων, η απόκτηση άδειας παραμονής. Κι όμως, η υποχρεωτικότητα της χρήσης του Διαδικτύου σε αυτούς και πολλούς ακόμα τομείς που συνδέονται με την καθημερινή ζωή (ταξίδια, θεάματα, λογιστική) απαιτεί ακόμα μεγαλύτερη προσπάθεια από εκείνους που είναι λιγότερο σε θέση να το πράξουν, είτε γιατί δεν έχουν τον απαραίτητο εξοπλισμό είτε τις γνώσεις πληροφορικής είτε τη βοήθεια των οικείων τους. Γι’ αυτούς «το έθνος των start–ups» του Εμμανουέλ Μακρόν μεταφράζεται σε ποινή εξορίας μέσα στην ίδια τους τη χώρα.

Από τις πρώτες λέξεις της έκθεσης που αφιερώνει στον αυξανόμενο ρόλο της ψηφιοποίησης στη σχέση μεταξύ της δημόσιας διοίκησης και του πολίτη, η Συνήγορος του Πολίτη Κλερ Εντόν δίνει τον τόνο: «Στα κατά τόπους γραφεία μας φτάνουν άνθρωποι εξαντλημένοι, ενίοτε απελπισμένοι, και μας εξηγούν πόσο ανακουφισμένοι είναι που επιτέλους μιλούν σε κάποιον με σάρκα και οστά»¹. Οι τραγικές σκηνές στο «Εγώ, ο Ντάνιελ Μπλέικ», της ταινίας του Κεν Λόουτς όπου ένας Βρετανός άνεργος προσπαθεί να τα βγάλει πέρα με διαδικασίες που όσο πιο ψηφιακές είναι τόσο πιο απάνθρωπες γίνονται, ξαναπαίζονται καθημερινά στη Γαλλία. Δεκατρία εκατομμύρια άτομα, δηλαδή ένας στους πέντε, προσπαθούν να τα βγάλουν πέρα με τις ψηφιακές υπηρεσίες χωρίς κανένας πολιτικός αξιωματούχος να ασχολείται με την ύπαρξή τους².

Το προφίλ των θυμάτων συμπίπτει με τους πληθυσμούς που βασανίζονται ήδη από τον τρόπο οργάνωσης της κοινωνίας: υπερήλικες, κάτοικοι αγροτικών περιοχών, προλετάριοι, άτομα χωρίς σπουδές, κρατούμενοι, ξένοι. Αντίστροφα, τα στελέχη, τα υψηλά εισοδήματα και οι πτυχιούχοι έχουν όλο τον απαιτούμενο εξοπλισμό σε υπολογιστές, ταμπλέτες κι έξυπνα κινητά και χρησιμοποιούν ευχαρίστως την ψηφιακή δημόσια διοίκηση. Με δυο λόγια, σε όσο μεγαλύτερη κοινωνική επισφάλεια βρίσκεται κάποιος τόσο πιο δύσκολο είναι να έχει πρόσβαση στα δικαιώματά του, στα επιδόματα, στις δημόσιες υπηρεσίες. Η υγειονομική κρίση που γενίκευσε την προσφυγή στην τηλεργασία, την εξ αποστάσεως εκπαίδευση, το διαδικτυακό κλείσιμο ιατρικών ραντεβού, ενέτεινε τον τεχνολογικό υποβιβασμό των μη προνομιούχων. Και κάποιες φορές, χωρίς να το εκτιμούν σωστά, τα πολιτικά κόμματα επεκτείνουν και στο πεδίο του δημοκρατικού βίου την απομόνωση των κοινωνικών στρωμάτων σε επισφάλεια. Έτσι, όταν οι οικολόγοι διοργάνωσαν μια ψηφοφορία «ανοιχτή σε όλες και σε όλους από 16 ετών και άνω» για την επιλογή του υποψήφιού τους στις προεδρικές εκλογές, η συμμετοχή προϋπέθετε «έναν λογαριασμό ηλεκτρονικού ταχυδρομείου για τη λήψη των υπερσυνδέσμων της ψηφοφορίας, έναν αριθμό κινητού τηλεφώνου για τη λήψη των κωδικών επικύρωσης της ψήφου και μια τραπεζική κάρτα για την πληρωμή της συμμετοχής των 2 ευρώ».

Επισημαίνοντας ότι «η κατάσταση χειροτερεύει», η Κλερ Εντόν θυμίζει ότι από κανέναν δεν μπορεί να αφαιρεθεί η πρόσβαση στα δικαιώματα και τα επιδόματά του με τη δικαιολογία ότι δεν χρησιμοποιεί την τεχνολογία στις συναλλαγές του με το Δημόσιο. Διότι για πολλούς, τονίζει, η «εξαναγκαστική ψηφιοποίηση» δεν αντιπροσωπεύει την απλοποίηση, αλλά «μια μορφή θεσμικής κακοποίησης».

---

1. «Dématérialisation des services publics: trois ans après, où en est-on?», έκθεση του Συνήγορου του Πολίτη, 16 Φεβρουαρίου 2022.
2. Julien Brygo, «Travail, famille, Wi-Fi», «Le Monde diplomatique», Ιούνιος 2020.

• Serge Halimi
  Διευθυντής της "Le Monde diplomatique"
• Βάλια Καϊμάκη (μετάφραση)

Διαβάστε περισσότερα

“Mας σκοτώσατε!” – Διαδηλώσεις σε όλη την Ιταλία για το θάνατο δύο μαθητών εν ώρα υποχρεωτικής εργασίας σε ιδιώτες

 Κατιούσα

Στην 6η ισχυρότερη οικονομία της Ευρωζώνης, το μέλλον για τους τωρινούς και αυριανούς εργαζόμενους είναι κοινό: Εκμετάλλευση από τη νπιο τρυφερή ηλικία, αμοιβές πολύ κατώτερες των αναγκών και δουλειά μέχρι θανάτου – κυριολεκτικά για χιλιάδες θύματα “εργατικών ατυχημάτων στην Ιταλία, 1221 μόνο για το 2021. Στον ατελείωτο κατάλογο των εργοδοτικών εγκλημάτων ήρθαν με το καλημέρα της νέας χρονιάς να προστεθούν τα ονόματα δύο μαθητών μέσα σε λιγότερο από ένα μήνα: Εκείνα του 18χρονου Λορέντσο Παρέλι, που έχασε τη ζωή του την τελευταία μέρα της μαθητείας του σε επιχείρηση, όταν τον καταπλάκωσε σωλήνας, και του 16χρονου Τζουζέπε Λενότσι, που σκοτώθηκε σε τροχαίο την ώρα που με εταιρικό βανάκι πήγαινε σε σπίτι πελάτη για υδραυλική επισκευή.

Foto LaPresse/Marco Alpozzi
16 febbraio 2022 Pechino, Cina
sport
XXIV Giochi olimpici invernali – Short Track – 1500 m D – Quarti
Nella foto: FONTANA Arianna
Photo LaPresse/Marco Alpozzi
February 16, 2022 Beijing, China
sport
Beijing 2022 Winter Olympic Games – Short Track – Women’s 1500m – Quarterfinals
In the pic: FONTANA Arianna

Η λεγόμενη “εναλλαγή σχολείου-εργασίας” υποχρεωτική για όλους τους Ιταλούς μαθητές των τελευταίων τάξεων της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης από το 2015 και μετά, προβλέπει την απλήρωτη παροχή εργασίας σε δημόσιες ή ιδιωτικές επιχειρήσεις, από 90 ως 210 ώρες ανάλογα με τον τύπο λυκείου που παρακολουθούν (γενικό ή επαγγελματικό) κι αποτελεί μάλιστα προϋπόθεση για να συμμετάσχουν στις απολυτήριες εξετάσεις στο τέλος της χρονιάς. Οι κυριολεκτικά τραγικές συνέπειες αυτής της ακραία εκμεταλλευτικής πρακτικής, (η οποία ισχύει και στη χώρα μας για την επαγγελματική εκπαίδευση και γίνονται ποικίλες προσπάθειες να εισαχθεί και στα γενικά λύκεια) έχουν βγάλει εδώ και εβδομάδες στους δρόμους τους μαθητές της γειτονικής χώρας, που με πολύμορφες κινητοποιήσεις ζητούν παραίτηση του υπουργού παιδείας Μπιάνκι και κατάργηση του νόμου 107 περί “εναλλαγής σχολείου εργασίας”. Χθες πραγματοποιήθηκαν μεγάλες διαδηλώσεις σε 40 πόλεις, ανάμεσά τους στη Ρώμη, το Τορίνο και τη Νάπολι, όπου μαθητές ντυμένοι εργάτες βρέθηκαν έξω από την τοπική έδρα του κυβερνώντος Δημοκρατικού Κόμματος, βαμμένοι με κόκκινη μπογιά και πλακάτ όπου αναγραφόταν στην τοπική ναπολιτάνικη διάλεκτο “Μας σκοτώσατε-Τα χέρια μας είναι λερωμένα από το αίμα σας”. Στο Τορίνο μαθητές επιχείρησαν να καταλάβουν την έδρα της Confindustria, του πανίσχυρου ιταλικού ΣΕΒ, κι απωθήθηκαν από τις δυνάμεις καταστολής με χρήση χημικών και γκλομπ.

Στο Τορίνο βρέθηκε σε ένδειξη αλληλεγγύης και μαθητής από τη Συντονιστική Επιτροπή Μαθητών Αθήνας, όπου συμμετείχε σε συνέλευση μαθητών σε λύκειο της πόλης, το οποίο βρίσκεται υπό κατάληψη σε ένδειξη διαμαρτυρίας για το θάνατο των μαθητών στο βωμό της εκμετάλλευσης. Όπως σημειώνεται και στην ανάρτηση του mathites.gr στο Ίνσταγκραμ, “οι μαθητές σε Ελλάδα και Ιταλία έχουν πείρα, ξέρουν πως μόνο μέσα από τους αγώνες τους θα κατακτήσουν τα δικαιώματά τους!”.

Διαβάστε περισσότερα

Γιατί οι ΗΠΑ σκληραίνουν την στάση τους για την Ουκρανία

• Serge Halimi
• Βάλια Καϊμάκη (μετάφραση)

Ο διευθυντής της «Le Monde diplomatique» προτείνει μια διαφορετική ανάγνωση της σπουδής των ΗΠΑ να ανακατευτούν στην υπόθεση της Ουκρανίας. Τα μεγάλα λόγια για τη δημοκρατία σε κίνδυνο, μια στρατιωτική κλιμάκωση και ένας παχυλός προϋπολογισμός για το Πεντάγωνο είναι η καλύτερη στρατηγική συσπείρωσης Ρεπουμπλικανών και Δημοκρατικών.

Όταν ένας ηγέτης υπό αμφισβήτηση κατονομάζει έναν εσωτερικό εχθρό, τότε μπορεί να χαρακτηρίσει τους πολιτικούς αντίπαλους του ταραχοποιούς, ανατροπείς, πράκτορες ξένων δυνάμεων. Του είναι όμως επίσης χρήσιμο να κατονομάσει έναν εξωτερικό εχθρό και να υποδύεται ότι αντιδρά στην απειλή του: τοποθετώντας τον εαυτό του στη θέση του εγγυητή των εθνικών συμφερόντων, κερδίζει σε μεγαλοπρέπεια. Σύμφωνα με τους Δυτικούς, μια τέτοια ερμηνεία εξηγεί ταυτόχρονα γιατί ο Βλαντιμίρ Πούτιν σκλήρυνε την καταστολή των αντιπάλων του και γιατί ζήτησε από τις ΗΠΑ εγγυήσεις ασφαλείας σε σχέση με το ουκρανικό ζήτημα που ήξερε ότι δεν θα μπορούσαν να γίνουν αποδεκτές. Κι όμως, αν πρέπει να βρούμε έναν πρόεδρο που να έχει συμφέρον από μια επίδειξη στρατιωτικής δύναμης ώστε να ανακόψει την πτώση της δημοτικότητάς του, τότε ο Τζο Μπάιντεν έχει τουλάχιστον τις ίδιες πιθανότητες με τον Ρώσο ομόλογό του…

Ο αμερικανικός Τύπος, του οποίου οι αναλύσεις αναπαράγονται αμέσως από τα γαλλικά ΜΜΕ, μας εξηγεί ότι «μια δημοκρατική Ουκρανία θα αντιπροσώπευε έναν στρατηγικό κίνδυνο για το κράτος καταστολής που έχει οικοδομήσει ο Πούτιν. Θα μπορούσε να ενθαρρύνει τις ευνοϊκές προς τη δημοκρατία δυνάμεις στη Ρωσία»¹. Ποιος μπορεί όμως να πιστέψει ότι ο άνεμος ελευθερίας που θα φυσήξει από μια τόσο φτωχή και διεφθαρμένη χώρα όπως η Ουκρανία, στην οποία οι δύο ηγέτες της αντιπολίτευσης βρίσκονται υπό δικαστικό διωγμό, θα μπορούσε να τρομοκρατήσει το Κρεμλίνο; Και δεν είναι η αγάπη του Κιέβου για τις ατομικές ελευθερίες που του χάρισε τη στρατιωτική στήριξη της Τουρκίας.

Όμως τα μεγάλα λόγια για τη δημοκρατία σε κίνδυνο, μια στρατιωτική κλιμάκωση και ένας παχυλός προϋπολογισμός για το Πεντάγωνο² είναι η καλύτερη στρατηγική συσπείρωσης Ρεπουμπλικανών και Δημοκρατικών αιρετών, που τον υπόλοιπο χρόνο αντιπαρατίθενται και υποδύονται ότι φτάνουν σε εξέγερση ή και σε εμφύλιο. «Για να μπορέσει να υπερασπιστεί την ειρήνη στο εξωτερικό, ο πρόεδρος Μπάιντεν θα πρέπει πρώτα να κάνει ειρήνη εδώ», τον συμβουλεύει μάλιστα η «Wall Street Journal». «Η αντίσταση στη Ρωσία ενώνει τους προοδευτικούς και τους συντηρητικούς γερουσιαστές»³. Με δυο λόγια, η σύγκρουση με τη Μόσχα κατευνάζει κάπως τις έντονες αντιπαραθέσεις στην αμερικανική πολιτική…

Η αλλοπρόσαλλη προεδρία του Ντόναλντ Τραμπ, οι δύο παραπομπές του στο Κογκρέσο, οι φαντασιοπληξίες του «Russiagate», η επίθεση στο Καπιτώλιο, οι κατηγορίες για εκλογονοθεία ή για χειραγώγηση των εκλογών υπονόμευσαν τις αξιώσεις της Ουάσιγκτον να επιβάλει μαθήματα δημοκρατίας στον υπόλοιπο κόσμο. Παραδεχόμενος ότι οι προφητείες του για το «τέλος της ιστορίας» διαψεύστηκαν, ο Φράνσις Φουκογιάμα προτείνει «δύο καθοριστικούς παράγοντες τους οποίους υποτίμησα τότε». Ο ένας ήταν ακριβώς η «πιθανότητα μιας πολιτικής αποσύνθεσης των εξελιγμένων δημοκρατιών»⁴. Κρούοντας τον κώδωνα του κινδύνου, θεωρεί ότι οι εσωτερικές διαμάχες στις ΗΠΑ καταφέρνουν πλήγμα στην αποτρεπτική ισχύ της Δύσης.

Όμως, λίγους μήνες μετά την ήττα της Δύσης στο Αφγανιστάν, με τους Ευρωπαίους να έχουν συρθεί σε μια περιπέτεια χωρίς κανείς να έχει ζητήσει τη γνώμη τους για την έκβασή της, την οποία ακολούθησε η αμερικανική σφαλιάρα που εισέπραξε η Γαλλία στον Ειρηνικό, η Ουάσιγκτον μπορεί να χρησιμοποιήσει την ουκρανική κρίση για να επιπλήξει αλλά και να συσπειρώσει τους συμμάχους της στη Γηραιά Ήπειρο.

---

1. «The Wall Street Journal», Νέα Υόρκη, 21 Ιανουαρίου 2022.
2. Στις 15 Δεκεμβρίου 2021, η Γερουσία ψήφισε με 88 υπέρ και 11 κατά έναν αμυντικό προϋπολογισμό 768 δισ. δολαρίων, ήτοι 25 δισ. πάνω από όσα ζητούσε το Πεντάγωνο.
3. Walter Russell Mead, «How to halt Putin’s Ukraine push», «The Wall Street Journal», 18 Ιανουαρίου 2022.
4. Francis Fukuyama, «The New York Times», 9 Ιανουαρίου 2022.

• Serge Halimi
  Διευθυντής της "Le Monde diplomatique"
• Βάλια Καϊμάκη (μετάφραση)

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνοκράτες και Θανατοπολιτική

Του Γιώργου Πάσχου*

Μια γρήγορη ανασκόπηση στην ιστορία του καπιταλισμού δύναται να φέρει στην επιφάνεια την εγγενή τάση του δυτικού «φιλελεύθερου» κράτους, κατά την ύπαρξη συνθηκών έντονης κρίσης, να αποσύρεται πάντοτε από το ρόλο του διαχειριστή της κρίσης αυτής, ενεργοποιώντας την ανάδειξη της ελεύθερης αγοράς ως κυρίαρχου παίκτη.

Αν αποδεχθούμε την αρχή της ύπαρξης ενός τέτοιου κράτους στην Ελλάδα, μπορούμε να δούμε πως η πολιτική διαχείριση της πανδημικής κρίσης των τελευταίων χρόνων λειτουργεί με γνώμονα την τεχνοκρατική κυριαρχία της ελεύθερης αγοράς.  Πιο συγκεκριμένα, η έννοια της  τεχνοκρατικής προσέγγισης της πανδημίας συνεπάγεται την κατηγοριοποίηση της ιδίας ως ατομικού – ιδιωτικού – ιατρικού προβλήματος και όχι ως κρίσης δημόσιας υγείας.  Όταν η πανδημία του COVID-19 αντιμετωπίζεται ως ιατρικό πρόβλημα, τότε αυτομάτως η ευθύνη της προστασίας του συνόλου των πολιτών μετατίθεται από το κράτος στο ίδιο το σύνολο.  Με άλλα λόγια, η απουσία κρατικής μέριμνας μετατρέπεται σε βίαιη ατομική ευθύνη η οποία φορά τον μανδύα των θυτών στα ίδια τα θύματα.

Στον αντίποδα, η προσέγγιση και κατανόηση της πανδημίας ως ζητήματος δημόσιας υγείας θα οδηγούσε στην αναγνώριση της άμεσης ανάγκης ενίσχυσης του ΕΣΥ, οδηγώντας παράλληλα στην δημιουργία ισχυρών δομών πρωτοβάθμιας υγείας, επιστημονικώς ορθού συστήματος καταγραφής κρουσμάτων το οποίο θα λειτουργούσε με διαφάνεια, καθώς και κατάλληλων συνθηκών λειτουργίας χώρων εργασίας, εκπαιδευτικών ιδρυμάτων και Μέσων Μαζικής Μεταφοράς.

Η έντονη αυτή ειδοποιός διαφορά μεταξύ των πόλων «ατομικό ιατρικό πρόβλημα – κρίση δημόσιας υγείας» μπορεί να γίνει κατανοητή αφενός μέσω της εργαλειοποίησης της επιστημονικής και ιατρικής αυθεντίας από την κρατική εξουσία, και αφετέρου από την κυριαρχία της αγοράς που εμφανίζει μια εκλεκτική συγγένεια με το αφήγημα της ατομικής ευθύνης. Το παράδειγμα του κ. Τσιόδρα, ο οποίος, αψηφώντας την επιστημονική του κατάρτιση, ανακοίνωσε την οικονομική αδυναμία του κράτους να προμηθευτεί ενισχυμένο στόλο λεωφορείων, ή του κ. Μαγιορκίνη ο οποίος διέσπειρε συνειδητά ψευδό-επιστημονικές τοποθετήσεις περί ίσων μεγεθών διασποράς του ιού σε τάξεις των 10 και των 30 μαθητών,  αποδεικνύουν την νομιμοποίηση του κυρίαρχου κυβερνητικού αφηγήματος και του υπάρχοντος τρόπου κοινωνικής κατανομής των πόρων μέσω του επιστημονικού κύρους συγκεκριμένων και ειδικά επιλεγμένων ιατρών.  Την ίδια στιγμή, οι έντονες νουθεσίες ή – άλλοτε – διαταγές κυβερνητικών «επιστημόνων» περί μη συνωστισμού και ατομικής ευθύνης συνδέονται με την εγκατάλειψη των κυριαρχούμενων στην ανοσία της αγέλης, σε αυτή την ύστατη μορφή κοινωνικού δαρβινισμού που εναποθέτει τα σώματα των ανθρώπων στην «ελεύθερη», ολιγοπωλειακή αγορά.

Στην ζούγκλα, λοιπόν, της αγοράς, η προμήθεια μασκών – η τιμή των οποίων ρυθμίζεται βασιζόμενη στη σχέση αγοράς και ζήτησης – με μέριμνα του πολίτη μεταμορφώνεται από είδος βασικής ανάγκης σε είδος πολυτελείας. Παράλληλα, η πλήρης εμπορευματοποίηση της υγείας αφενός αποκλείει πρακτικά τους μη κυρίαρχους από το δικαίωμα στην ελεύθερη πρόσβαση σε διαγνωστικά τεστ, και αφετέρου στέλνει το ισχυρό μήνυμα της πλήρους κρατικής αδιαφορίας για την υγεία όσων δεν έχουν τη δυνατότητα να γνωρίζουν εάν νοσούν ή όχι.  Συμπληρωματικά, η ανεμπόδιστη λειτουργία των παραγωγικών διαδικασιών που υποχρεώνουν τους εργαζόμενους να συνωστίζονται στα Μέσα Μαζικής Μεταφοράς και να συγκεντρώνονται υπό άθλιες συνθήκες σε μέρη υπερ-μετάδοσης, όπως π.χ. τα εργοστάσια, αποτελεί διαφορετικό σύμπτωμα της ίδιας αιμοβόρου ασθένειας: του τεχνοκρατικού καπιταλισμού.

Δυστυχώς, η επικινδυνότητα αυτής της ασθένειας αυξάνεται με την ίδια αριθμητική συνέπεια που εξαπλώνεται και η πραγματική ασθένεια του κορονοϊού.  Όσο γίνεται ισχυρότερη, τόσο περισσότερο φανερώνει την απάνθρωπη υφή της μεταμοντέρνας βιοπολιτικής, η οποία υπερτονίζει την κυριαρχία όσων ενεργητικά μπορούν να πάρουν αποφάσεις αναφορικά με την αξία της ζωής ενός ανθρώπου.  Πιο απλά, κυρίαρχος είναι εκείνος που έχει τη δύναμη να αποφασίζει ποιος είναι άξιος να ζήσει.

Τελικά όμως, αυτό που γίνεται εμφανές είναι ότι δεν ζούμε σε μια κατάσταση εξαίρεσης που επέβαλε αναπόφευκτα ένα είδος βιοπολιτικής στα σώματα των κοινωνικά αδύναμων μέσω των lockdowns και των διαφόρων μορφών πανοπτισμού. Αυτό που ζούμε είναι πιθανότατα η μεταστροφή αυτή της κατάστασης σε μια νομιμοποιημένη, από τους κυβερνητικούς ιατρούς και τα ΜΜΕ, θανατοπολιτική η οποία αναδύεται πάνω στην βάση τριών μορφών βίας: τη συμβολική, την φυσική και την οικονομική.

*Ο Γιώργος Πάσχος είναι υποψήφιος διδάκτορας κοινωνιολογίας στο Πανεπιστήμιο του Γιόρκ, Αγγλία

Διαβάστε περισσότερα

Η ιστορία με χάρτες…

 

ΜΙΛΤΟΣ ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ

Στον πρώτο χάρτη απεικονίζεται το status quo στην ευρωπαϊκή ήπειρο μετά τον δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο… Για την ακρίβεια το τέλος Αυγούστου του 1949, που επίσημα τερματίστηκε ο Ελληνικός εμφύλιος. Με το γαλάζιο χρώμα απεικονίζεται ο “ελεύθερος κόσμος” και με το κόκκινο το “σιδηρούν παραπέτασμα”… Αυτήν την ορολογία χρησιμοποιούσαν οι πολύ ελεύθεροι… Με κίτρινο απεικονίζονται οι χώρες, που για τον ένα ή τον άλλο λόγο δεν ήταν ενταγμένες ούτε στο ΝΑΤΟ ούτε στο σύμφωνο της Βαρσοβίας.

Τα χρόνια κυλούσαν και φτάσαμε -χωρίς να το έχουμε πολυκαταλάβει- στο βρώμικο 89, όπως θα έλεγε και ο Λευτέρης Παπαδόπουλος… Η κατάρρευση του “σοσιαλιστικού” μπλοκ με την μία λαϊκή δημοκρατία να καταρρέει ως τραπουλόχαρτο μετά την άλλη, ο χάρτης άλλαξε χρώματα άρδην…

Ένα μεγάλο μέρος του κόκκινου έπαψε να είναι κόκκινο (χάρτης 2)… Τότε, λοιπόν, οι Δυτικοί είχαν συμφωνήσει -υπάρχουν έγγραφα, που το αποδεικνύουν και δεν εναπόκειται στο τί λέει ο ένας και ο άλλος- πως το ΝΑΤΟ ΔΕΝ θα επεκταθεί προς Ανατολάς !!! Όχι μόνον με την ένταξη χωρών αλλά ούτε με την ανάπτυξη οπλισμού στις πρώην χώρες του Συμφώνου της Βαρσοβίας… Βέβαια, η τήρηση των συμφωνιών είναι πάντοτε προϊόν συσχετισμού δυνάμεων, που σίγουρα δεν ήταν ευμενής για την Σοβιετική Ενωση… Η οικονομία της ήταν στα πρόθυρα κατάρρευσης ενώ στην ηγεσία της Ρωσίας είχε ανέλθει ένας μέθυσος, αρλεκίνος, γελωτοποιός που διακρίνονταν μόνον για τα τσιμπήματα στα οπίσθια χαριτωμένων συνοδών… Ετσι, επί Γιέλτσιν, συντελέστηκε ο Γ΄πανευρωπαϊκός πόλεμος για την διάλυση της Γιουγκοσλαβίας ενώ ταυτόχρονα το ένα μετά το άλλο τα κράτη της κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης εντάσσονταν στο ΝΑΤΟ… (χάρτης 3) 

Αυτή η …ταχεία ανακάλυψη και υιοθέτηση της …ελευθερίας από όλα τις πρώην λαϊκές δημοκρατίες είχε πάρει χαρακτήρα χιονοστιβάδας… Λίγο ακόμα να βάλουν μέσα και την Ρωσία στο ΝΑΤΟ… Μάλιστα, αυτό δεν είναι σχήμα λόγου… Ακούστηκε αρκετά έντονα και σίγουρα υπήρξαν παρασκηνιακές συζητήσεις…

Βέβαια η όλη κατάσταση από άποψη πολιτικού ορθολογισμού έμοιαζε σουρεαλιστική… Διότι μοναδικός σκοπός της ύπαρξης του ΝΑΤΟ ήταν η καταπολέμηση του κομμουνισμού… Προς τί λοιπόν ΝΑΤΟ αφού ο κομμουνισμός κατέρρευσε;;;

Σιγά-σιγά τα πράματα άρχισαν να παίρνουν …τον φυσιολογικό, τον λογικό τους δρόμο, που δεν ήταν άλλος από την περικύκλωση της Ρωσίας… Ακόμη και για τους αφελείς, ο πόλεμος για την διάλυση της Γιουγκοσλαβίας δεν αποσκοπούσε σε τίποτε περισσότερο παρά στην κατάχτηση προκεχωρημένων θέσεων απέναντι στην Ρωσία… Γεγονός, που επιτάθηκε με την ταχύτατη στην συνέχεια ΝΑΤΟποίηση των Βαλκανικών κρατών, παλιών και νέων. Τα κράτη της κεντρικής Ευρώπης είχαν ήδη προηγηθεί. Ο Γιέλτσιν εν τω μεταξύ, αναψοκοκκινισμένος και παραπαίων μας άφησε χρόνους αλλά το πολιτικό του έργο κατέγραψε νέα πολιτικά δεδομένα… Ανέτρεψε την πολιτική φυσιογνωμία της Ευρώπης με κεντρικό μακρόχρονο στόχο την περικύκλωση της Ρωσίας. ΟΙ γραφειοκράτες όλων αυτών των χωρών μετατράπηκαν δια της αγίας φιλελεύθερης μαγικής μπαγκέτας σε μεγιστάνες, έχοντας ιδιοποιηθεί τον πλούτο των εργαζόμενων, που …”εκπροσωπούσαν”. Μεγάλο μέρος αυτού του πλούτου …μετανάστευσε σε προσφορότερες περιοχές του πλανήτη  

Οι εξελίξεις αυτές είχαν τόσο πολύ ενθουσιάσει τους ελευθερόφρονες Δυτικούς, που έβαλαν μπροστά τον θεσμό των “ανοιξιάτικων επαναστάσεων” σε Ουκρανία και Γεωργία με λαμπρή επιτυχία ιδιαίτερα στην πρώτη. Με την βοήθεια της αβελτηρίας των Ρωσσόφιλων δυνάμεων που κρατούσαν την αδράνεια της εποχής Γιέλτσιν, εγκατέστησαν κάτι “εκλεγμένες” κυβερνήσεις μπουκιά και συχώριο. Πρόσφατα ετοίμαζαν μία πολύχρωμη επανάσταση και στην Λευκορωσία, που δεν πέτυχε… 

Χάρτης της Ουκρανίας, όπου με μπλέ 
χρώμα αποτυπώνονται οι δύο περιοχές, 
των οποίοων το αίτημα γι ανεξαρτησία 
ικανοποίησε χτες η Ρωσία, που 
αναγνώρισε την ανεξαρρησία τος.

Στην Ουκρανία όμως, αφού ξεκαθάρισαν παλιούς αγωνιστές κομμουνιστές (όχι γραφειοκράτες) έφεραν στο προσκήνιο όλους τους φιλοναζί, φασίστες ακτιβιστές, που σεμνύνονται για το πόσους αντιστασιακούς καθάρισαν οι πατεράδες τους και οι μπαρμπάδες τους στον μεγάλο πόλεμο… Τιμούν σαν ήρωες τους μεγαλύτερους συνεργάτες των ναζί, τους στήνουν αγάλματα. Καθιερώνουν εθνικές γιορτές τις ημερομηνίες νικών των ναζιστικών δυνάμεων και των συνεργατών τους στις αρχές του πολέμου… Ολο αυτό το φασιστικό συνονθύλευμα  συγκροτεί τον μηχανισμό της …ελεύθερης, δημοκρατικής Ουκρανίας… Και η οποία ελεύθερη και δημοκρατική Ουκρανία μία επιθυμία έχει πάνω απ’ όλα: να μπει στο ΝΑΤΟ!!! Για να ολοκληρώσει ακόμη περισσότερο την δημοκρατική της πορεία… Και βεβαίως, βεβαίως να βάλει και μερικά όπλα του ΝΑΤΟ στραμμένα κατά της Ρωσίας.  Ασφαλώς, λένε οι φανατικοί δημοκράτες δυτικοί… Αυτοί, που είχαν δεσμευτεί με διατήρηση του στρατιωτικού status quo στην Ευρώπη, τώρα, δεν αρκούνται στα …κεκτημένα!!! Ζητούν παραπάνω κι’ ακόμα παραπάνω… Ιδιαίτερα κατά την διετία του …δημοκρατικού Μπάϊντεν έχει γεμίσει η ανατολική Μεσόγειος με αμερικάνικες βάσεις, που στοχεύουν την Ρωσία… Και η χώρα μας στην πρώτη γραμμή με την Αλεξανδρούπολη ως αιχμή του δόρατος…

Σε αυτή την περίπτωση, η Ρωσία οφείλει να σκύψει ταπεινά το κεφάλι, να επιτρέψει ασυζητητί την ένταξη της Ουκρανίας στο ΝΑΤΟ, που ξεκάθαρο στόχο έχει μόνον την Ρωσία και να περιμένει ψύχραιμα και νηφάλια τους επόμενους εκβιασμούς των Δυτικών, μέχρι τον πλήρη στραγγαλισμό της… Αυτή είναι μία politically correct στάση, που επιδοκιμάζουν όλα τα αντικειμενικά ΜΜΕ της δύσης και τα δικά μας στην πρώτη γραμμή… Νυχθημερόν αγωνιούμε μπάς και οι … βάρβαροι Ρώσοι επιτεθούν… Αν είναι δημοκράτες, πρέπει να δεχθούν ό,τι ζητάει ο Τζο και το Ουκρανικό φασισταριό…

Καλό πάντως είναι να καταλάβουμε όλοι, πως η ταξική πάλη δεν μεταφράζεται πάντοτε με την απλοϊκή καθαρότητα: από εδώ το κεφάλαιο από εκεί οι εργάτες. Είναι πιο περίπλοκη η καθημερινότητα και η επιλογή της ουδετερότητας ή των ίσων αποστάσεων δεν είναι πάντοτε η ενδεδειγμένη.

Διαβάστε περισσότερα

Βάρκιζα

 

• pogiopoulos
• mpog@imerodromos.gr

Η υπογραφή κάτω από εκείνη την απαράδεκτη για τον λαό και το μεγαλειώδες ΕΑΜικό κίνημα συμφωνία μπήκε σαν σήμερα, στις 12 Φεβρουαρίου 1945.

 Το τι θα ακολουθούσε για το λαό και το κίνημά του από τις διαπραγματεύσεις στη Βάρκιζα κι από εκείνον τον απαράδεκτο συμβιβασμό, το είχε προβλέψει ο πρωτοκαπετάνιος του ΕΛΑΣ, ο Άρης Βελουχιώτης.

Ο Άρης, αρνούμενος να εφαρμόσει την συμφωνία της Βάρκιζας, στην επιστολή του προς την ΚΕ του ΚΚΕ, στις 24 Μάρτη 1945, έγραφε: 

«Όπως πιστεύω, θα έχετε πειστεί και εσείς τώρα πως οι Έλληνες αντιδραστικοί και οι Άγγλοι κατακτητές δεν έχουν καμιά πρόθεση να εφαρμόσουν έστω κι αυτή την ετεροβαρή, επιζήμια στα συμφέροντα του λαού μας και μη δίδουσα καμιά εγγύηση (…) για το σεβασμό των ελευθεριών του λαού μας, συμφωνία της Βάρκιζας. Οι παραβάσεις είναι καθημερινές και σοβαρές».

Μετά τη συμφωνία της Βάρκιζας ένα πρωτοφανές όργιο τρομοκρατίας σαρώνει όλη τη χώρα. 

Με την συμπλήρωση ενός χρόνου από την υπογραφή στη Βάρκιζα και από τον αφοπλισμό του ΕΑΜ, στις 12/2/1946, δημοσιεύεται και κατατίθεται στον ΟΗΕ ο απολογισμός της κρατικής καταστολής, της βρετανικής κατοχής και της δράσης των 206 μοναρχοφασιστικών συμμοριών που λεηλατούν τη χώρα: 

Νεκροί: 1.289. Τραυματίες: 6.671. Βασανισθέντες: 31.632. Συλληφθέντες: 84.931. Βιασμένες γυναίκες: 165. Ληστείες: 6.567. Επιδρομές σε τυπογραφεία: 572. Καταδιωκόμενοι δημοκρατικοί πολίτες: Πάνω από 100.000. 

Αυτά συνέβησαν τότε. Και ήταν τόσο τραγικά που θα μπορούσαν να λειτουργήσουν αντίστροφα από την απαισιόδοξη εκτίμηση του Χέγκελ: «Η Ιστορία – έλεγε – διδάσκει πως ουδείς διδάσκεται απ’ αυτήν».

Από το συγκλονιστικό ντοκουμέντο αφοπλισμού του ΕΛΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Τα παιδιά των καλών ανθρώπων

 

του Γιάννη Λαζάρου 

Οι καλοί άνθρωποι στην Ελλάδα πάντα είχαν μια ξεχωριστή θέση στην κοινωνία αφού σε ό,τι κι αν συνέβη σ΄ αυτή την χώρα πάντα ήταν με τους νικητές και τελικά νίκησαν οι ίδιοι κατά κράτος. Οι καλοί άνθρωποι όπως είναι φυσικό αναπαράγονται (ανεξέλεγκτα κι αυτοί), όμως δεν κάνουν κανένα κακό αφού ακολουθούν πιστά τις εντολές του Θεού τους ο οποίος τους το ζήτησε επιτακτικά να αυξάνονται και να πληθύνονται. 

Τους καλούς ανθρώπους αμέσως τους ξεχωρίζεις γιατί πάντα είναι πρώτη θέση στην εκκλησία και σε ό,τι άλλο συμβαίνει στην ζωή της χώρας. Επίσης είναι και απόγονοι καλών ανθρώπων, οι οποίοι στο παρελθόν πρόσφεραν τα μάλα σε καιρούς χαλεπούς εξασφαλίζοντας το παντεσπάνι τους για τους ίδιους αλλά και για τα τέκνα τους. 

Αυτό το έκαναν πάντα για να διατηρούν την δύναμη αλλά και την θέληση να συνεχίσουν να μεταδίδουν τις αξίες τους, θρησκευτικές, πολιτικές, οικονομικές κ.λπ στα βλαστάρια τους. 

Για να καταλάβετε τι προσπαθώ να σας πω, παρόλο που δεν το φέρνω γύρω - γύρω, φανταστείτε έναν κουκουλοφόρο της κατοχής την ώρα που επιστρέφει στο σπίτι του φορτωμένος με κονσέρβες, γλυκά, χρήματα κ.α. αφού έχει καταδώσει καμιά δεκαριά πατριώτες να σταλούν στο εκτελεστικό απόσπασμα. Κουρασμένος από τον κάματο της μέρας αφού θα ντερλίκωσε με την οικογένεια τα εδέσματα της προδοσίας, αμέσως μετά θα φώναζε τα βλαστάρια του και χαΐδεύοντάς τα θα έκανε τα αδύνατα δυνατά να τους εμφυσήσει τα ιδανικά της πατρίδας, της αλήθειας, της δημοκρατίας, της ελευθερίας και άλλων ανθρώπινων ιδανικών. 

Έτσι, τα παιδιά του καλού αυτού ανθρώπου μεγαλώνοντας θα γινότανε κι αυτά καλά παιδιά και όπως είναι φυσικό, αφού η πατρίδα πάντα χρειάζεται καλούς ανθρώπους να την κουμαντάρουν, αυτά τα παιδιά θα καλέσει να την υπηρετούν. 

Τα παιδιά των καλών ανθρώπων θεωρούν φυσικό να ψεύδονται, να κλέβουν, να σκοτώνουν, να προδίδουν αφού αυτά είναι περασμένα στο κύτταρό τους και δεν τιμωρούνται από κανένα νόμο που ισχύει μόνο για τα παιδιά των κακών ανθρώπων. 

Τα παιδιά των καλών ανθρώπων είναι με την θέληση του λαού πάντα σε θέσεις κυβερνητικές, αυτό μπορεί και να ονομαστεί "Δημοκρατία των καλών ανθρώπων". Αφού οι κακοί είναι αποκλεισμένοι πάντα και παντού. 

Οι καλοί άνθρωποι δημιούργησαν και ομάδες, που τις αποκαλούν κόμματα, και έτσι αν κανένας από τους κακούς ανανήψει και γίνει κομματόσκυλο τού πετάνε κανένα κοκαλάκι να καλοπεράσει κι αυτός. 

Το ψέμα για τα παιδιά των καλών ανθρώπων δεν είναι τρόπος ζωής αλλά η ίδια η ζωή. Ξεπέρασαν τους προγόνους τους σε φαντασία αφού είναι και σπουδαγμένα την σήμερον σε πανεπιστήμια που οι προηγούμενοι φρόντισαν να τα κάνουν κοτέτσια εκτροφής ζωντόβολων. Για να καταλάβετε πόσο προχωρημένοι είναι μπορεί να σου επιβάλουν φόρο βαφτίζοντάς τον πατριωτικό ή να είναι παιδοβιαστές και να δηλώνουν ασθένεια πέους. 

Τα γράμματα που έμαθαν τα παιδιά των καλών ανθρώπων ποτέ δεν πάνε χαμένα. Πάντα έχουν έτοιμες ωραίες λέξεις να ξεφύγουν από αυτό για το οποίο θα δίκαζαν τα παιδιά των κακών ανθρώπων. 

Αν υπάρξει καμιά διαφωνία από κάποιον για τα έργα και ημέρες των καλών παιδιών στέλνουν τα άλλα καλά παιδιά, που τα πληρώνουν, νόμιμα να βαράνε και σε σαπίζουν στο ξύλο. Έχουν μάθει από τους προπάτορές τους πως σωματικοί και ψυχικοί πόνοι μαζί δύσκολα αντέχονται οπότε κάνουν τα αδύνατα δυνατά να λιγοστεύουν οι κακοί. 

Τα παιδιά των καλών ανθρώπων έχουν εξασφαλισμένη και θέση στον παράδεισο αφού και πρώτο τραπέζι πίστα είναι σε όλες τις εκκλησιαστικές λειτουργίες αλλά και διότι οι αντιπρόσωποι του θεού παιδιά καλών ανθρώπων είναι. 

Έτσι εξασφαλίζεται η καλοπέραση σε όλες τις ζωές. Οπότε οι κακοί θα πρέπει να το εμπεδώσουν πως σε όποια ζωή και να ζουν πάντα θα υπομένουν τα παιδιά των καλών ανθρώπων που θα συνεχίσουν να αναπαράγονται. 

Αν κάποιος δεν αντέχει όλο αυτό το σκηνικό και έχει ξεπεράσει τα όριά του προ πολλού, μπορεί να αναφωνήσει μαζί μου "ευχαριστώ, πατέρα, που δεν ήσουν καλός άνθρωπος"

Διαβάστε περισσότερα

Ράσελ: «Ο διχασμένος άνθρωπος αναζητεί ζωηρές συγκινήσεις και διασκεδάσεις»

 

«Ο διχασμένος άνθρωπος αναζητεί ζωηρές συγκινήσεις και διασκεδάσεις· του αρέσουν τα έντονα πάθη, όχι για ουσιαστικούς λόγους, αλλά διότι μπορούν να τον βγάλουν προς στιγμήν από τον εαυτό του και να αποτρέψουν την οδυνηρή αναγκαιότητα της σκέψης.

Κάθε πάθος είναι για αυτόν ένα είδος μέθης, και εφ' όσον δεν μπορεί να συλλάβει την ουσιαστική ευτυχία, η μόνη ανακούφιση από τον πόνο που του φαίνεται εφικτή είναι με τη μέθη. Αλλά αυτό είναι σύμπτωμα μιας βαθιά ριζωμένης ασθένειας. Όπου δεν υπάρχει αυτή η κακοδαιμονία, η μεγαλύτερη ευτυχία έρχεται με την πλήρη ανάπτυξη των δυνάμεών σου.

Στις στιγμές που ο νους βρίσκεται σε πλήρη δράση και τα πιο ελάχιστα πράγματα ξεχνιούνται, στις στιγμές αυτές βιώνονται οι πιο έντονες χαρές. Αυτό είναι η λυδία λίθος της ευτυχίας. Η ευτυχία που χρειάζεται τη μέθη, οποιασδήποτε μορφής, είναι κίβδηλη και ανεπαρκής.

 

Η αυθεντική ευτυχία συνοδεύεται από την πλήρη άσκηση των δυνάμεών μας και την πλήρη κατανόηση του κόσμου στον οποίο ζούμε».  

Απόσπασμα από το βιβλίο του Μπέρτραντ Ράσελ, Κείμενα για τη θρησκεία, εκδ. Scripta.

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνοκράτες και Θανατοπολιτική

 

Του Γιώργου Πάσχου*

Μια γρήγορη ανασκόπηση στην ιστορία του καπιταλισμού δύναται να φέρει στην επιφάνεια την εγγενή τάση του δυτικού «φιλελεύθερου» κράτους, κατά την ύπαρξη συνθηκών έντονης κρίσης, να αποσύρεται πάντοτε από το ρόλο του διαχειριστή της κρίσης αυτής, ενεργοποιώντας την ανάδειξη της ελεύθερης αγοράς ως κυρίαρχου παίκτη.

Αν αποδεχθούμε την αρχή της ύπαρξης ενός τέτοιου κράτους στην Ελλάδα, μπορούμε να δούμε πως η πολιτική διαχείριση της πανδημικής κρίσης των τελευταίων χρόνων λειτουργεί με γνώμονα την τεχνοκρατική κυριαρχία της ελεύθερης αγοράς.  Πιο συγκεκριμένα, η έννοια της  τεχνοκρατικής προσέγγισης της πανδημίας συνεπάγεται την κατηγοριοποίηση της ιδίας ως ατομικού – ιδιωτικού – ιατρικού προβλήματος και όχι ως κρίσης δημόσιας υγείας.  Όταν η πανδημία του COVID-19 αντιμετωπίζεται ως ιατρικό πρόβλημα, τότε αυτομάτως η ευθύνη της προστασίας του συνόλου των πολιτών μετατίθεται από το κράτος στο ίδιο το σύνολο.  Με άλλα λόγια, η απουσία κρατικής μέριμνας μετατρέπεται σε βίαιη ατομική ευθύνη η οποία φορά τον μανδύα των θυτών στα ίδια τα θύματα.

Στον αντίποδα, η προσέγγιση και κατανόηση της πανδημίας ως ζητήματος δημόσιας υγείας θα οδηγούσε στην αναγνώριση της άμεσης ανάγκης ενίσχυσης του ΕΣΥ, οδηγώντας παράλληλα στην δημιουργία ισχυρών δομών πρωτοβάθμιας υγείας, επιστημονικώς ορθού συστήματος καταγραφής κρουσμάτων το οποίο θα λειτουργούσε με διαφάνεια, καθώς και κατάλληλων συνθηκών λειτουργίας χώρων εργασίας, εκπαιδευτικών ιδρυμάτων και Μέσων Μαζικής Μεταφοράς.

Η έντονη αυτή ειδοποιός διαφορά μεταξύ των πόλων «ατομικό ιατρικό πρόβλημα – κρίση δημόσιας υγείας» μπορεί να γίνει κατανοητή αφενός μέσω της εργαλειοποίησης της επιστημονικής και ιατρικής αυθεντίας από την κρατική εξουσία, και αφετέρου από την κυριαρχία της αγοράς που εμφανίζει μια εκλεκτική συγγένεια με το αφήγημα της ατομικής ευθύνης. Το παράδειγμα του κ. Τσιόδρα, ο οποίος, αψηφώντας την επιστημονική του κατάρτιση, ανακοίνωσε την οικονομική αδυναμία του κράτους να προμηθευτεί ενισχυμένο στόλο λεωφορείων, ή του κ. Μαγιορκίνη ο οποίος διέσπειρε συνειδητά ψευδό-επιστημονικές τοποθετήσεις περί ίσων μεγεθών διασποράς του ιού σε τάξεις των 10 και των 30 μαθητών,  αποδεικνύουν την νομιμοποίηση του κυρίαρχου κυβερνητικού αφηγήματος και του υπάρχοντος τρόπου κοινωνικής κατανομής των πόρων μέσω του επιστημονικού κύρους συγκεκριμένων και ειδικά επιλεγμένων ιατρών.  Την ίδια στιγμή, οι έντονες νουθεσίες ή – άλλοτε – διαταγές κυβερνητικών «επιστημόνων» περί μη συνωστισμού και ατομικής ευθύνης συνδέονται με την εγκατάλειψη των κυριαρχούμενων στην ανοσία της αγέλης, σε αυτή την ύστατη μορφή κοινωνικού δαρβινισμού που εναποθέτει τα σώματα των ανθρώπων στην «ελεύθερη», ολιγοπωλειακή αγορά.

Στην ζούγκλα, λοιπόν, της αγοράς, η προμήθεια μασκών – η τιμή των οποίων ρυθμίζεται βασιζόμενη στη σχέση αγοράς και ζήτησης – με μέριμνα του πολίτη μεταμορφώνεται από είδος βασικής ανάγκης σε είδος πολυτελείας. Παράλληλα, η πλήρης εμπορευματοποίηση της υγείας αφενός αποκλείει πρακτικά τους μη κυρίαρχους από το δικαίωμα στην ελεύθερη πρόσβαση σε διαγνωστικά τεστ, και αφετέρου στέλνει το ισχυρό μήνυμα της πλήρους κρατικής αδιαφορίας για την υγεία όσων δεν έχουν τη δυνατότητα να γνωρίζουν εάν νοσούν ή όχι.  Συμπληρωματικά, η ανεμπόδιστη λειτουργία των παραγωγικών διαδικασιών που υποχρεώνουν τους εργαζόμενους να συνωστίζονται στα Μέσα Μαζικής Μεταφοράς και να συγκεντρώνονται υπό άθλιες συνθήκες σε μέρη υπερ-μετάδοσης, όπως π.χ. τα εργοστάσια, αποτελεί διαφορετικό σύμπτωμα της ίδιας αιμοβόρου ασθένειας: του τεχνοκρατικού καπιταλισμού.

Δυστυχώς, η επικινδυνότητα αυτής της ασθένειας αυξάνεται με την ίδια αριθμητική συνέπεια που εξαπλώνεται και η πραγματική ασθένεια του κορονοϊού.  Όσο γίνεται ισχυρότερη, τόσο περισσότερο φανερώνει την απάνθρωπη υφή της μεταμοντέρνας βιοπολιτικής, η οποία υπερτονίζει την κυριαρχία όσων ενεργητικά μπορούν να πάρουν αποφάσεις αναφορικά με την αξία της ζωής ενός ανθρώπου.  Πιο απλά, κυρίαρχος είναι εκείνος που έχει τη δύναμη να αποφασίζει ποιος είναι άξιος να ζήσει.

Τελικά όμως, αυτό που γίνεται εμφανές είναι ότι δεν ζούμε σε μια κατάσταση εξαίρεσης που επέβαλε αναπόφευκτα ένα είδος βιοπολιτικής στα σώματα των κοινωνικά αδύναμων μέσω των lockdowns και των διαφόρων μορφών πανοπτισμού. Αυτό που ζούμε είναι πιθανότατα η μεταστροφή αυτή της κατάστασης σε μια νομιμοποιημένη, από τους κυβερνητικούς ιατρούς και τα ΜΜΕ, θανατοπολιτική η οποία αναδύεται πάνω στην βάση τριών μορφών βίας: τη συμβολική, την φυσική και την οικονομική.

*Ο Γιώργος Πάσχος είναι υποψήφιος διδάκτορας κοινωνιολογίας στο Πανεπιστήμιο του Γιόρκ, Αγγλία

Διαβάστε περισσότερα

Έτσι εκτινάχθηκαν οι τιμές της ενέργειας

 

• Aurélien Bernier
• Βασίλης Παπακριβόπουλος (μετάφραση)

Οι Ευρωπαίοι ιθύνοντες διαβεβαίωναν κατηγορηματικά ότι ο ανταγωνισμός θα οδηγούσε στη μείωση των τιμών του φυσικού αερίου και του ηλεκτρισμού, προς όφελος των νοικοκυριών και των επιχειρήσεων. Όμως, από τη δεκαετία του 2000 έχει συμβεί ακριβώς το αντίθετο. Κι αν η χαοτική οικονομική ανάκαμψη μετά την αναστάτωση της πανδημίας πυροδότησε την τρέχουσα έκρηξη των τιμών, η απορρύθμιση προκαλεί μια πολύ πιο ανησυχητική δομική αύξηση των τιμών. Χαρακτηριστική είναι η ανάλυση του παραδείγματος της Γαλλίας, η οποία στις βασικές της γραμμές ισχύει για όλη την Ε.Ε. –και βεβαίως για την Ελλάδα.

Από τα τέλη του καλοκαιριού του 2021, οι τιμές της ενέργειας ακολουθούν έντονη ανοδική πορεία σε όλο τον κόσμο. Στη Γαλλία, από την 1^η Ιανουαρίου έως τον Οκτώβριο του 2021, η ρυθμιζόμενη από την κυβέρνηση τιμή του φυσικού αερίου αυξήθηκε κατά 57% για τα νοικοκυριά. Η ηλεκτρική ενέργεια ακολουθεί τον ίδιο δρόμο: καθώς η μεγαβατώρα πέρασε, μέσα σε μια δεκαετία, από τα 120 ευρώ στα 190, αναμένεται ότι το 2022 ο λογαριασμός των ιδιωτών θα εκτιναχθεί στα ύψη. Η κρίση αυτή οδηγεί τον πληθωρισμό της ευρωζώνης στο υψηλότερο σημείο του από το 2008 (3,4% μέσα σε έναν χρόνο) και απειλεί ιδιαίτερα τα άτομα σε επισφάλεια και τις επιχειρήσεις. Όσο κι αν πολλοί σχολιαστές αιτιολογούν το φαινόμενο αποκλειστικά με βάση την οικονομική συγκυρία, οι πραγματικοί λόγοι θα πρέπει να αναζητηθούν στις Βρυξέλλες.

Στις 19 Σεπτεμβρίου του 1996, οι χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης υιοθετούν μια κοινοτική οδηγία σχετικά με τους «κοινούς κανόνες για την εσωτερική αγορά ηλεκτρικής ενέργειας». Για τη διαχείριση αυτού του φυσικού μονοπωλίου, πολλά κράτη-μέλη έχουν δημιουργήσει μια ολοκληρωμένη δημόσια υπηρεσία που διασφαλίζει την παραγωγή, τη μεταφορά και τη διανομή του ρεύματος. Όμως, οι Βρυξέλλες επιθυμούν να εγκαθιδρύσουν «μια αγορά ηλεκτρικής ενέργειας με ανταγωνισμό και ανταγωνιστικότητα». Μέσα σε λιγότερα από δύο χρόνια, μια άλλη οδηγία εκκινεί την ιδιωτικοποίηση του φυσικού αερίου.

Η μέθοδος επινοήθηκε από τους οικονομολόγους της Σχολής του Σικάγο, δοκιμάστηκε πειραματικά στη Χιλή του Πινοσέτ και κατόπιν στο Ηνωμένο Βασίλειο. Στηρίζεται σε δύο αρχές. Ο «διαχωρισμός ιδιοκτησίας» αποσκοπεί στην απομόνωση δραστηριοτήτων που προηγουμένως ήταν ενσωματωμένες στο πλαίσιο μιας ενιαίας δημόσιας επιχείρησης, έτσι ώστε να καταστούν ανεξάρτητες η μία από την άλλη. Αντικείμενο ιδιαίτερης φροντίδας είναι οι δραστηριότητες διαχείρισης των δικτύων, οι οποίες οφείλουν να διαχωριστούν εντελώς από τις υπόλοιπες, πρώτα λογιστικά και μετά και νομικά, προκειμένου να διασφαλίζεται «ακριβοδίκαιη» μεταχείριση σε όλους τους παραγωγούς και τους παρόχους που θα ανταγωνίζονται στις απορρυθμισμένες αγορές. Κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του 2000, από τη Γαλλική Επιχείρηση Ηλεκτρισμού (EDF) αποσπάστηκαν το Δίκτυο Μεταφοράς Ηλεκτρισμού (RTE) και το Γαλλικό Δίκτυο Διανομής Ηλεκτρισμού (ERDF, το οποίο στη συνέχεια μετονομάστηκε σε Enedis). Όσον αφορά το Γαλλικό Φυσικό Αέριο (GDF, μετά την ιδιωτικοποίησή του μετονομάστηκε σε GDF Suez και στη συνέχεια σε Engie), το δίκτυο αγωγών αερίου υψηλής πίεσης και οι δραστηριότητες διανομής μεταβιβάστηκαν αντίστοιχα στην GRTgaz και στο Γαλλικό Δίκτυο Διανομής Φυσικού Αερίου (GRDF).

Η δημιουργία χρηματιστηρίων φυσικού αερίου και ηλεκτρικής ενέργειας, στα οποία διαμορφώνονται οι τιμές αγοράς, ανταποκρίνεται στη δεύτερη θεμελιώδη αρχή του νεοφιλελεύθερου μοντέλου. Η αποστολή τους συνίσταται στην αντικατάσταση των τιμολογήσεων που ρυθμίζονταν από τις δημόσιες αρχές. Στη Γαλλία, η επιχείρηση Powernext δημιούργησε το δικό της Χρηματιστήριο Ηλεκτρικής Ενέργειας το 2001 και το Χρηματιστήριο Φυσικού Αερίου το 2008, πριν οι εθνικές αγορές ενσωματωθούν σταδιακά σε πανευρωπαϊκή κλίμακα. Δημιουργήθηκαν αρκετοί τύποι συμβολαίων, ώστε να καλύπτονται οι ανάγκες των παρόχων ενέργειας. Τα συμβόλαια μελλοντικής εκπλήρωσης επιτρέπουν την ετεροχρονισμένη παράδοση ποσοτήτων ανά έτος, μήνα, ακόμα και για την επόμενη εβδομάδα, με τιμή καθορισμένη εκ των προτέρων. Τα συμβόλαια άμεσης παράδοσης («spot») αφορούν παραδόσεις της επομένης ημέρας ή εντός ολίγων ημερών, καθώς και τις αγορές σε πραγματικό χρόνο.

Η απελευθέρωση του αερίου και του ηλεκτρικού ρεύματος δεν εμφάνιζε παντού τα ίδια πολιτικά διακυβεύματα ούτε τις ίδιες δυσκολίες. Για παράδειγμα, η Γαλλία ουσιαστικά δεν παράγει φυσικό αέριο και είναι υποχρεωμένη να το εισάγει. Το 2020, οι κυριότεροι προμηθευτές της ήταν η Νορβηγία (36%), η Ρωσία (17%), η Ολλανδία και η Αλγερία (8% καθεμία) και η Νιγηρία (7%)¹. Από τη στιγμή που η διαχείριση του δικτύου κατέστη «ανεξάρτητη» από το μέχρι τότε ιστορικό μονοπώλιο, οι ανταγωνιστές του έχουν τη δυνατότητα να αγοράζουν αέριο από διάφορες χώρες παραγωγής και να το πωλούν στους καταναλωτές, καταβάλλοντας απλώς τέλη για το δικαίωμα χρήσης των γαλλικών υποδομών. Ο πλέον ανταγωνιστικός πάροχος είναι εκείνος που προμηθεύεται φυσικό αέριο στην καλύτερη τιμή… ή συμπιέζει περισσότερο το λειτουργικό κόστος του.

Επιδοτήσεις νέου είδους

Στο παρελθόν, το Γαλλικό Φυσικό Αέριο υπέγραφε μακροχρόνιες συμβάσεις προμήθειας φυσικού αερίου, διάρκειας συνήθως δέκα ως δεκαπέντε ετών. Εκτός από τη διασφάλιση της ομαλότητας του ανεφοδιασμού, η διάρκεια των συμβολαίων πρόσφερε το πλεονέκτημα της χρηματοδότησης των υποδομών (αγωγών αερίου, τάνκερ μεταφοράς υγροποιημένου φυσικού αερίου, τερματικών σταθμών…) χωρίς να απαιτείται η ανάληψη υπερβολικών επιχειρηματικών κινδύνων. Στις αρχές της ιδιωτικοποίησης, οι περισσότεροι νέοι πάροχοι στήριζαν και αυτοί τις προμήθειές τους σε μακροχρόνιες συμβάσεις. Όμως, κάτω από την πίεση ενός εντεινόμενου ανταγωνισμού, κυριάρχησαν τα συμβόλαια άμεσης παράδοσης.

Σύμφωνα με τον Τομά Ρεβερντύ, κοινωνιολόγο ειδικό στις τιμές της ενέργειας, αυτή η εξέλιξη οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στον καιροσκοπισμό των βιομηχάνων. «Όταν οι τιμές των συμβολαίων άμεσης παράδοσης άρχισαν να πέφτουν», μας εξηγεί, «οι μεγάλοι επιχειρηματικοί καταναλωτές ζήτησαν από τους παρόχους τους να πράξουν τα δέοντα ώστε να επωφεληθούν από αυτήν την πτώση. Για να ικανοποιήσουν το αίτημά τους, οι πάροχοι αποδεσμεύτηκαν από τις μακροχρόνιες συμβάσεις και αγόρασαν συμβόλαια άμεσης παράδοσης. Έτσι, η αγορά συμβολαίων άμεσης παράδοσης απέκτησε πολύ μεγαλύτερη βαρύτητα στον καθορισμό των τιμών»². Η συγκεκριμένη τάση εντάθηκε με την αλματώδη ανάπτυξη του κλάδου του υγροποιημένου φυσικού αερίου, του οποίου η θαλάσσια μεταφορά ενισχύει τη ρευστότητα της αγοράς, αλλά και την αστάθειά της. Από το 2015, στις μακροχρόνιες συμβάσεις αντιστοιχεί πλέον μονάχα το ένα τρίτο των ευρωπαϊκών συναλλαγών. Καθώς οι τιμές του φυσικού αερίου πάντοτε επηρεάζονται από τη συγκυρία (κατάσταση της οικονομίας, θερμοκρασίες…), γίνονται σαφώς πιο ευπρόσβλητες στις κερδοσκοπικές λογικές και οι χρηματιστηριακές διακυμάνσεις μετακυλίονται άμεσα στους καταναλωτές.

Η εισαγωγή του ανταγωνισμού στο γαλλικό ηλεκτρικό σύστημα διαφαινόταν πολύ δυσκολότερη συγκριτικά με το αέριο. Όχι μόνο η Γαλλία παράγει πολύ περισσότερη ηλεκτρική ενέργεια απ’ όση καταναλώνει, αλλά επιπλέον η Γαλλική Επιχείρηση Ηλεκτρισμού είναι ο ιδιοκτήτης του μεγαλύτερου μέρους των μέσων παραγωγής και κυρίως των πυρηνικών αντιδραστήρων, τους οποίους το γαλλικό κράτος δεν διανοείται να ιδιωτικοποιήσει, έστω και εν μέρει. Η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν είχε άλλη επιλογή παρά να προσαρμόσει τη φιλελεύθερη οικονομική θεωρία στη γαλλική πραγματικότητα.

Προκειμένου να ανοίξουν ένα ρήγμα στο οιονεί μονοπώλιο της Γαλλικής Επιχείρησης Ηλεκτρισμού, οι Βρυξέλλες άρχισαν να υποστηρίζουν την ανάπτυξη των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας (ΑΠΕ) από τον ιδιωτικό τομέα. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ενθάρρυνε ένα νέου τύπου σύστημα επιδοτήσεων: την εγγυημένη τιμή αγοράς της παραγόμενης από τις ΑΠΕ ενέργειας, κατά πολύ υψηλότερη από το μέσο κόστος παραγωγής ηλεκτρισμού. Ο νόμος της 10^ης Φεβρουαρίου 2000 σχετικά με τον εκσυγχρονισμό και την ανάπτυξη του δημόσιου ηλεκτρικού δικτύου εγκαινιάζει την εφαρμογή αυτής της αρχής στη Γαλλία. Η συγκεκριμένη ενίσχυση, χορηγούμενη αναλογικά με τις παραγόμενες ποσότητες ηλεκτρικής ενέργειας και χρηματοδοτούμενη από όλους τους καταναλωτές μέσω ενός ειδικού φόρου επί της ηλεκτρικής κατανάλωσης, αποσκοπεί στη «διασφάλιση» των ιδιωτικών επενδύσεων.

Όταν στις αρχές της δεκαετίας του 2010 τα φωτοβολταϊκά και οι ανεμογεννήτριες άρχισαν να κατασκευάζονται στην Ασία, η τιμή τους έπεσε κατακόρυφα. Χάρη στην εγγυημένη τιμή αγοράς, η επένδυση στις ανανεώσιμες πηγές ηλεκτρικής ενέργειας έγινε εξαιρετικά κερδοφόρα και προκάλεσε παράφορο ενθουσιασμό, χωρίς να λείψουν και οι σημαντικές παρενέργειες, όπως η ανεξέλεγκτη χωροθέτηση των υποδομών. Για την περίοδο 2002-2013, η γαλλική Ρυθμιστική Αρχή Ενέργειας (CRE) υπολογίζει το κόστος της επιδότησης στα 7,4 δισ. ευρώ. Το 2020, η εγκατεστημένη ισχύς αντιστοιχούσε σε 28 γιγαβάτ για την ηλιακή και την αιολική ενέργεια έναντι 93 γιγαβάτ για το σύνολο των μονάδων παραγωγής ηλεκτρικού ρεύματος της Γαλλικής Επιχείρησης Ηλεκτρισμού. Ωστόσο, η κατακόρυφη αύξηση της εγκατεστημένης ισχύος των ανανεώσιμων μορφών ενέργειας πρέπει να εξετάζεται υπολογίζοντας παράλληλα και τον «συντελεστή φορτίου», δηλαδή το ποσοστό της ετήσιας χρησιμοποίησης των μέσων παραγωγής: το 2020 ανερχόταν σε 14,4% για τα φωτοβολταϊκά, σε 23% για τις θερμοηλεκτρικές μονάδες, σε 26,5% για τις ανεμογεννήτριες, σε 29% για τις υδροηλεκτρικές μονάδες και σε 61% για τους πυρηνικούς σταθμούς παραγωγής ενέργειας.

Γνωρίζοντας ότι η Γαλλική Επιχείρηση Ηλεκτρισμού θα συνεχίσει παρ’ όλα αυτά να διατηρεί ένα σημαντικό προβάδισμα όσον αφορά την παραγωγή, αφού θα εξακολουθήσει να έχει στη διάθεσή της τους πυρηνικούς σταθμούς, η Ευρωπαϊκή Ένωση επιθυμεί να δημιουργήσει ανταγωνισμό στο επίπεδο των παρόχων. Όμως, σε αυτήν την περίπτωση, το ζήτημα της τιμής είναι καθοριστικό καθώς, για να εδραιωθούν στην αγορά, οι ιδιώτες πάροχοι ηλεκτρικής ενέργειας οφείλουν να κάνουν ανταγωνιστικές προσφορές.

Το Παρίσι και οι Βρυξέλλες κατέληξαν σε έναν συμβιβασμό στις αρχές της δεκαετίας του 2010. Από τη μια πλευρά, η Γαλλική Επιχείρηση Ηλεκτρισμού θα διαθέτει κάθε χρόνο το ένα τέταρτο της θερμοπυρηνικής παραγωγής της σε μια τιμή με ανώτατο όριο οριζόμενο από τις δημόσιες αρχές. Το σύστημα ονομάστηκε Ρυθμισμένη Πρόσβαση στην Ιστορική Πυρηνική Ενέργεια (Arenh). Από την άλλη, οι τιμές που ορίζονταν από τις δημόσιες αρχές και αντανακλούσαν το κόστος παραγωγής της Γαλλικής Επιχείρησης Ηλεκτρισμού οφείλουν να αντικατασταθούν από τις τιμές της αγοράς. Για τους μη οικιακούς πελάτες, το ζήτημα λύθηκε το 2016 με την απλή κατάργηση του «κίτρινου» και του «πράσινου τιμολογίου»³. Όσον αφορά τα νοικοκυριά, ο υπολογισμός του «μπλε τιμολογίου» τροποποιήθηκε έτσι ώστε να ενσωματώσει έναν συντελεστή που αντανακλά την τιμή του ρεύματος στο Ευρωπαϊκό Χρηματιστήριο Ενέργειας: κατ’ αυτόν τον τρόπο, εάν οι τιμές αγοράς αυξάνονται, αυξάνεται αντίστοιχα και το «ρυθμιζόμενο από τις αρχές τιμολόγιο ρεύματος»⁴, και μάλιστα χωρίς να αιτιολογείται από αύξηση του κόστους παραγωγής.

Πιο πρόσφατα, οι Βρυξέλλες θέλησαν να ενθαρρύνουν έναν νέο τύπο εμπορικών προσφορών που ονομάστηκε «δυναμική τιμολόγηση». Οι τιμές του Χρηματιστηρίου Ενέργειας μετακυλίονται σε πραγματικό χρόνο (ανά ώρα) στον καταναλωτή, χάρη στην τεχνολογία των περιβόητων «επικοινωνούντων μετρητών» τύπου Linky. Η ευρωπαϊκή οδηγία της 5^ης Ιουνίου 2019 δεν αρκείται στην αδειοδότηση της δυναμικής τιμολόγησης, αλλά και την επιβάλλει «σε κάθε πάροχο που έχει περισσότερους από 200.000 τελικούς πελάτες». Αυτός ο τρόπος υπολογισμού μεταφέρει τον χρηματιστηριακό κίνδυνο στον καταναλωτή, δηλαδή στα νοικοκυριά, στους τοπικούς φορείς και στις επιχειρήσεις⁵.

Η σταδιακή αντικατάσταση των καθορισμένων τιμολογίων από τις τιμές αγοράς κάθε άλλο παρά ανώδυνη είναι. Στον «παλαιό κόσμο» της ηλεκτρικής ενέργειας, δηλαδή στον κόσμο της γαλλικής δημόσιας υπηρεσίας, οι τιμές καθορίζονταν κατά τέτοιο τρόπο ώστε να παρέχεται στον καταναλωτή η φθηνότερη δυνατή τιμή, επιτρέποντας ταυτόχρονα στη Γαλλική Επιχείρηση Ηλεκτρισμού να πραγματοποιεί τις αναγκαίες επενδύσεις για καλή λειτουργία του δικτύου. Ο ιστορικός πάροχος χρησιμοποιούσε τα παραγωγικά μέσα του σύμφωνα με μια «αξιολογική σειρά»: πρώτα χρησιμοποιούνταν εκείνα με το χαμηλότερο κόστος λειτουργίας (αιολικά και φωτοβολταϊκά πάρκα, υδροηλεκτρικές μονάδες, πυρηνικοί σταθμοί) και τελευταία εκείνα με το ακριβότερο κόστος λειτουργίας (θερμοηλεκτρικοί σταθμοί). Στη συνέχεια, το κράτος πρόβαινε στον καθορισμό των τιμών που καλούνταν να πληρώσουν οι καταναλωτές, οι οποίες αντανακλούσαν ένα «πλήρες» και βελτιστοποιημένο κόστος ενεργειακού μείγματος.

Με το Χρηματιστήριο ηλεκτρικής ενέργειας, όλα υπολογίζονται εντελώς διαφορετικά. Η τιμή της μεγαβατώρας υφίσταται συνεχείς διακυμάνσεις καθ’ όλη τη διάρκεια της ημέρας, σε συνάρτηση με την προσφορά και τη ζήτηση. Σε περιόδους αιχμής της κατανάλωσης, η αγορά μπορεί να προσφέρει εύκολα κέρδη στους διαχειριστές θερμοηλεκτρικών ή υδροηλεκτρικών μονάδων που διασφαλίζουν την ισορροπία του ευρωπαϊκού δικτύου. Για έναν άπληστο παραγωγό ενέργειας, δημιουργείται ο πειρασμός να κρατάει σε εφεδρεία τις ηλεκτροπαραγωγικές μονάδες του και να τις θέτει σε λειτουργία τη στιγμή που οι τιμές βρίσκονται στο υψηλότερο σημείο τους… ωθώντας τις συνεπώς σε ακόμα μεγαλύτερη άνοδο.

«Επιστροφή στον μακροπρόθεσμο σχεδιασμό»

Οι θερμοηλεκτρικοί σταθμοί φυσικού αερίου το 2020 κάλυψαν κατά μέσο όρο το 20% της συνολικής ευρωπαϊκής παραγωγής –και ιδίως το μεγαλύτερο μέρος της παραγωγής αιχμής. Έτσι, η αύξηση της τιμής του συγκεκριμένου καυσίμου μετακυλίεται στις τιμές του ηλεκτρικού ρεύματος. Σε αυτές μετακυλίονται επίσης η άνοδος της τιμής του άνθρακα και οι διακυμάνσεις διάφορων άλλων αγορών που έχουν οικοδομηθεί πάνω στο ίδιο μοντέλο: των πιστοποιήσεων εξοικονόμησης ενέργειας, των πιστοποιήσεων προέλευσης από ανανεώσιμες μορφές, των πιστοποιήσεων δυναμικότητας ηλεκτροπαραγωγής που χρησιμεύουν στους παρόχους για να δεσμεύουν μέσα παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας… Η τιμή του ηλεκτρικού ρεύματος διαμορφώνεται από μια πλειάδα χρηματιστηριακών μηχανισμών.

Από τη στιγμή που βρέθηκαν αντιμέτωπες με την έκρηξη τιμών του φθινοπώρου του 2021, οι κυβερνήσεις προσπαθούν να παρέμβουν, αλλά έχουν ξεπεραστεί από αυτόν τον απίστευτα πολύπλοκο μηχανισμό, ιδίως από τη στιγμή που έχουν θυσιάσει το μεγαλύτερο μέρος των ρυθμιστικών εργαλείων τους στον βωμό του ευρωπαϊκού ανταγωνισμού. Απομένει η φορολογία επί της ενέργειας, η οποία μειώθηκε στην Ιταλία, στην Ισπανία και στην Πορτογαλία προκειμένου να συγκρατηθούν οι αυξήσεις στους λογαριασμούς ρεύματος. Στη Γαλλία, η κυβέρνηση θέσπισε μια «επιταγή ενέργειας» για περίπου έξι εκατομμύρια νοικοκυριά με χαμηλά εισοδήματα και μετέθεσε τις προβλεπόμενες αυξήσεις μετά τον Οκτώβριο του 2021 για το φυσικό αέριο και τον Φεβρουάριο του 2022 για το ηλεκτρικό ρεύμα. Οι καταναλωτές θα πληρώσουν, αλλά αργότερα: ίσως κατά την περίοδο μιας μείωσης των τιμών αγοράς… ή μετά το τέλος των γαλλικών προεδρικών εκλογών. Στις 20 Οκτωβρίου, ο πρωθυπουργός Ζαν Καστέξ εξήγγειλε επίσης την καταβολή μιας «αποζημίωσης πληθωρισμού» ύψους 100 ευρώ στα άτομα με μηνιαίο εισόδημα μικρότερο των 2.000 ευρώ.

Τα συγκυριακά αυτά μέτρα δεν ξεγελούν. Οι ενώσεις καταναλωτών καταγγέλλουν ολοένα πιο ανοιχτά το συγκεκριμένο σύστημα –και μαζί τους συμπαρατάσσονται οι μεγάλοι βιομηχανικοί πελάτες, που βρίσκονται αντιμέτωποι με μια κρίσιμη αύξηση του κόστους παραγωγής τους. Από την πλευρά τους, οι συνδικαλιστικές οργανώσεις πολλαπλασιάζουν τις πρωτοβουλίες που απαιτούν την επιστροφή της ενέργειας στους κόλπους του δημόσιου τομέα. Σε μια μελέτη της, η συνδικαλιστική οργάνωση Sud Energie καλεί την κυβέρνηση «να εγκαταλείψει τον ηλεκτρισμό της αγοράς» προκειμένου «να επιστρέψει στον μακροπρόθεσμο προγραμματισμό, στον σχεδιασμό των επενδύσεων και σε τιμολόγηση σταθερή, δίκαια και κατανοητή από όλους»⁶. Η Εθνική Ομοσπονδία Ορυχείων και Ενέργειας (FNME) της συνδικαλιστικής συνομοσπονδίας CGT υπερασπίζεται ένα «προοδευτικό πρόγραμμα για την ενέργεια», ώστε να δημιουργηθεί μια ανανεωμένη δημόσια υπηρεσία⁷.

Όσο κι αν η έκρηξη των τιμών οδήγησε στην αναβολή του σχεδίου Hercule (Ηρακλής) για τη διάλυση της Γαλλικής Επιχείρησης Ηλεκτρισμού⁸, δεν προβλέπεται καμία υποχώρηση από την πλευρά των Βρυξελλών, που επιμένουν στη λογική της απορρύθμισης και της ιδιωτικοποίησης. Έτσι, η έξοδος της ενέργειας από τις λογικές της αγοράς θέτει ένα νέο ερώτημα, με πολύ ευρύτερες προεκτάσεις: πώς θα απαλλαγούμε από αυτό το υπερφιλελεύθερο ευρωπαϊκό δίκαιο που επιβάλλεται στα κράτη;

---

1. «Chiffres clés de l’énergie. Édition 2021», Υπουργείο Οικολογικής Μετάβασης, Παρίσι, Σεπτέμβριος 2021.
2. Βλ. Thomas Reverdy, «La Construction politique du prix de l’énergie», Presses de Sciences Po, Παρίσι, 2014.
3. (Σ.τ.Μ.) Το «κίτρινο τιμολόγιο» καθοριζόταν από τη Ρυθμιστική Αρχή Ενέργειας και απευθυνόταν σε μικρομεσαίες επιχειρήσεις προτείνοντας διαφορετική τιμολόγηση ανάλογα με το κατά πόσον η κατανάλωση πραγματοποιούνταν σε ώρες αιχμής ή μη. Το «πράσινο τιμολόγιο» ήταν η αντίστοιχη εκδοχή για τις μεγάλες ενεργοβόρες επιχειρήσεις.
4. Βλ. «Électricité, le prix de la concurrence», «Le Monde diplomatique», Μάιος 2019.
5. (Σ.τ.Μ.) Επιπλέον, εκτός του ότι τα νοικοκυριά επωμίστηκαν το κόστος εγκατάστασης αυτών των ακριβών «έξυπνων μετρητών», οι Linky κατηγορήθηκαν ότι μπορούν να οδηγήσουν σε εμπορευματοποίηση των προσωπικών δεδομένων (καθώς μέσω της καταγραφής της αυξομοίωσης της κατανάλωσης ρεύματος αποτυπώνεται σχεδόν ξεκάθαρα η ζωή ενός νοικοκυριού), μέχρι και ότι η ασύρματη λειτουργία τους συμβάλλει στην αύξηση ακτινοβολίας εντός των κατοικιών.
6. «Augmentation des prix de l’électricité?: dossier d’analyse», SUD Énergie, 16 Σεπτεμβρίου 2021, www.sudenergie.org
7. «Programme progressiste de l’énergie de la FNME CGT», στο www.cgt.fr και στον ειδικά αφιερωμένο ιστότοπο www.energie-servicepublic.com
8. Βλ. Anne Debrégeas και David Garcia, «Qui veut la mort d’EDF?», «Le Monde diplomatique», Φεβρουάριος 2021.

• Aurélien Bernier
  Συγγραφέας των βιβλίων «Voleurs d’énergie. Accaparement et privatisation de l’électricité, du gaz, du pétrole», Utopia, Παρίσι, 2018, και «L’Illusion localiste», Utopia, 2020.
• Βασίλης Παπακριβόπουλος (μετάφραση)

Διαβάστε περισσότερα