Τι είναι η αυτοεκτίμηση και πώς μπορούμε να την ενισχύσουμε

 

Έχει να κάνει με το κατά πόσο εκτιμάμε το ποιοι είμαστε σαν άνθρωποι και το πόσο πιστεύουμε ότι αξίζουμε. Επειδή η αυτοεκτίμηση βασίζεται στην εικόνα που έχουμε εμείς οι ίδιοι για τον εαυτό μας, αυτό συνεπάγεται πως οικοδομείται στηριζόμενη στην υποκειμενική μας αντίληψη για την αυταξία μας.

---

Συχνά, η εικόνα που έχουμε για τον εαυτό μας δεν συμβαδίζει με την αντικειμενική πραγματικότητα. Ενίοτε, τείνουμε να υποεκτιμούμε τον εαυτό μας, τις ικανότητες που διαθέτουμε και την καθολική μας αξία. Από την άλλη πλευρά, σε κάποιες περιπτώσεις, πέφτουμε στην παγίδα να υπερεκτιμήσουμε τις δυνατότητές μας.

Το πώς αντιλαμβανόμαστε και αξιολογούμε τον εαυτό μας ξεκινάει από πολύ μικρή ηλικία. Ουσιαστικά, από τη στιγμή που αρχίζουμε να συνειδητοποιούμε τον εαυτό μας και να σκεφτόμαστε για αυτόν. Από απλές σκέψεις, καταλήγουμε σε πιο παγιωμένες πεποιθήσεις για εμάς. Πέρα από το γνωστικό μας κομμάτι, η αυτοεκτίμηση συνδέεται άρρηκτα και με τα συναισθήματα που αναπτύσσουμε για εμάς. Δηλαδή, με το κατά πόσο είμαστε θετικά ή αρνητικά διακείμενοι απέναντι στον άνθρωπο που «βλέπουμε στον καθρέφτη».

Άνθρωποι με χαμηλή αυτοεκτίμηση δεν είναι σε θέση να δουν καθαρά ποια είναι τα χαρίσματα τους, τα θετικά στοιχεία του χαρακτήρα τους, τις ιδιαιτερότητες και τις ικανότητες που έχουν και το τι αξίζουν σε προσωπικό κι επαγγελματικό επίπεδο. Ένας άνθρωπος που δεν πιστεύει ότι αξίζει, δεν διεκδικεί και το κάτι καλύτερο.

Συμβιβάζεται με λιγότερα, με όσα θεωρεί ότι αξίζει και μπορεί να κερδίσει. Δεν εκμεταλλεύεται όλο το εύρος των δυνατοτήτων του και υπονομεύει τον εαυτό του. Κι ακριβώς επειδή αυτό-σαμποτάρεται, με μαθηματική ακρίβεια θα επιβεβαιώνει διαρκώς τον εαυτό του ότι δεν αξίζει και δεν μπορεί να καταφέρει κάτι καλύτερο.

Η χαμηλή αυτοεκτίμηση πηγάζει από την έλλειψη αυτογνωσίας. Για να ανακαλύψουμε και να συνειδητοποιήσουμε το ποιοι είμαστε, πρέπει να αρχίσουμε αν παρατηρούμε τον εαυτό μας. Σκεφτείτε λίγο έναν άνθρωπο που γνωρίζετε και σας φαίνεται ενδιαφέρων. Αρχίζετε να τον παρατηρείτε. Πώς κινείται στο χώρο, πώς εκφράζεται, τι επικοινωνεί με τη στάση του σώματός του, τι λένε οι εκφράσεις του προσώπου του.

Του δίνετε προσοχή, χώρο και χρόνο. Τον ακούτε, συζητάτε μαζί του για να μάθετε περισσότερα γι’ αυτόν, τις αντιλήψεις του, τα θέλω του, τις ανάγκες του, τα προτερήματα και τα μειονεκτήματά του…Έναν άνθρωπο που σας αφορά, μαθαίνετε πώς να τον «διαβάζετε» και να τον καταλαβαίνετε και μόνο μ’ ένα βλέμμα.

Τον εαυτό μας γιατί τον ξεχνάμε; Αυτός δεν έχει ανάγκη από την προσοχή μας; Δεν οφείλουμε πρώτα απ’ όλα σε εμάς να μάθουμε ποιοι είμαστε; Να μας ακούσουμε και να μας σεβαστούμε; Μέσα από την αυτοπαρατήρηση μαθαίνουμε ποιοι είμαστε και ποιοι μπορούμε να γίνουμε, αν εκμεταλλευτούμε τις δυνατότητες που έχουμε και βελτιώσουμε τις αδυναμίες μας. Η αυτοπαρατήρηση μας βοηθάει να αποκτήσουμε μια πιο σφαιρική εικόνα για τον εαυτό μας κι έτσι να εξαγάγουμε πιο ασφαλή και αληθή συμπεράσματα για αυτόν.

Η δουλειά με τον εαυτό είναι μια αέναη διαδικασία. Ενώ εξασκούμαστε στην αυτοβελτίωση των πιο «μελανών» στοιχείων μας, στρεφόμαστε στα πιο «φωτεινά» μας χαρακτηριστικά που γίνονται οι σύμμαχοί μας σε αυτό το ταξίδι. Όλοι οι άνθρωποι έχουμε και αδυναμίες και ικανότητες και είναι επιζήμιο το να αγνοούμε είτε τη μία είτε την άλλη πλευρά μας, γιατί και οι δύο μαζί συνθέτουν εμάς.

Αν βλέπουμε μόνο τη μία πλευρά μας, την πιο αδύναμη και ευάλωτη και αγνοούμε παντελώς την ύπαρξη των θετικών στοιχείων μέσα μας, με τι κουράγιο θα συνεχίζουμε μπροστά; Πώς θα τα καταφέρουμε εάν πιστεύουμε ότι είμαστε τελείως αδύναμοι ως άνθρωποι και δεν μπορούμε να καταφέρουμε τίποτα; Και στον αντίποδα, όταν στεκόμαστε μόνο στα θετικά μας στοιχεία και δεν συνειδητοποιούμε αυτά που χρειάζεται να αλλάξουμε σ’ εμάς, κινδυνεύουμε να επαναπαυτούμε σε αυτό που είμαστε ή θεωρούμε ότι είμαστε, και να γίνουμε υπερφίαλοι.

Θα μείνουμε στάσιμοι και η στασιμότητα αντιτίθεται στην εξέλιξη και στην ανάπτυξη. Διότι και τα θετικά μας στοιχεία οφείλουμε να τα αξιοποιούμε και να τα αναπτύσσσουμε. Εάν δεν καλλιεργούμε τα ταλέντα που έχουμε, θα ατροφήσουν. Και θα τα «χάσουμε».

Το μυστικό, εάν υπάρχει κάτι τέτοιο, είναι το να μην σταματάς ποτέ να προσπαθείς και να αγωνίζεσαι. Όχι μόνο για να αποκτήσεις και να διατηρήσεις την αυτοεκτίμησή σου. Για ό, τι θέλεις να έχεις στη ζωή σου και να είσαι, η προσπάθεια δεν σταματά ποτέ. Εξάσκηση. Ανάπτυξη. «Διατήρηση».

Η αυτοεκτίμηση είναι ένα χαρακτηριστικό που μπορεί να αποκτήσει ο καθένας μας. Όλοι μας. Αρκεί να θέλουμε και να είμαστε έτοιμοι να προσπαθήσουμε γι’ αυτό. Η θέληση από μόνη της δεν είναι αρκετή, πρέπει να είμαστε και διατεθειμένοι να δουλέψουμε και για να την αποκτήσουμε και για να την κρατήσουμε.

Στην προσπάθεια είναι που πολλές φορές το χάνουμε. Θέληση έχουμε όλοι. Για πολλά πράγματα. Δεν είμαστε όμως όλοι έτοιμοι να κοπιάσουμε γι’ αυτά που θέλουμε. Ψάχνουμε τον πιο εύκολο δρόμο, τον πιο ξεκούραστο. Να γίνουν κάπως «μαγικά» τα πράγματα, από μόνα τους.

Κανένας άνθρωπος δεν γεννήθηκε με αυτοεκτίμηση. Όσοι άνθρωποι την έχουν είναι αυτοί που αφιέρωσαν χρόνο στον εαυτό τους, δεσμεύτηκαν απέναντί του και με συνέπεια καλλιέργησαν και εξέλιξαν τα χαρίσματά τους, ενώ συγχρόνως έμαθαν να αγκαλιάζουν τις αδυναμίες τους και να τις αξιοποιούν προς όφελός τους.

Πού βασίζεται όμως η αυτοεκτίμησή μας και πώς μπορούμε να την αποκτήσουμε;

1^ος Πυλώνας: «Η εξάσκηση στο να ζούμε με ενσυνειδητότητα»

Ζω ενσυνείδητα σημαίνει ότι κάθε στιγμή της ζωής μου έχω πλήρη επίγνωση του τι ακριβώς συμβαίνει μέσα και έξω από εμένα. Επικεντρώνομαι σε αυτό που συμβαίνει στο παρόν μου με όλες τις αισθήσεις μου. Πολλές φορές το σώμα μας είναι παρόν, αλλά το μυαλό μας δεν εστιάζει στο τώρα, ταξιδεύει κάπου αλλού.

Επομένως, δεν είμαστε 100% αφοσιωμένοι σε μία δραστηριότητα κι έτσι δεν αποδίδουμε με βάση όλο το δυναμικό που στην πραγματικότητα έχουμε, αλλά με κάτι πολύ λιγότερο, που δεν είναι αντάξιο των ικανοτήτων και των προσδοκιών μας.

2^ος Πυλώνας: «Η εξάσκηση στην αυτό-αποδοχή»

Η αυτό-αποδοχή έγκειται στο να μπορώ να δέχομαι και να κατανοώ το σύνολο της ύπαρξής μου: ποιος είμαι, τι σκέφτομαι, τι νιώθω, τι θέλω, τι κάνω. Με αποδέχομαι συναισθηματικά, πνευματικά και σωματικά.

Έχοντας καλλιεργήσει την αυτογνωσία μου μπορώ να αξιολογήσω ποια είναι τα θετικά μου χαρακτηριστικά, στα οποία θα εστιάσω και θα τα ενισχύσω και παράλληλα, να αναγνωρίσω ποιες είναι οι αδυναμίες μου για να τις βελτιώσω. Συνεπώς, αλλάζω και βελτιώνω όσα μπορώ σε εμένα και αποδέχομαι αυτά που δεν αντικειμενικά δεν μπορώ να αλλάξω.

3^ος Πυλώνας: «Η εξάσκηση στην ανάληψη της ευθύνης του εαυτού μου»

Αυτό συνεπάγεται να μεριμνώ για: την εξασφάλιση της σωματικής υγείας μου, την καλή φυσική μου κατάσταση, την ανάπαυσή μου και τον ποιοτικό ύπνο που χρειάζομαι, τη σωστή διατροφή μου και τη ψυχική μου ισορροπία. Είναι παράγοντες που επηρεάζουν τη λειτουργικότητά μου, την απόδοσή μου σε σημαντικούς τομείς της ζωής (επαγγελματικά και ακαδημαϊκά) και το είδος των σχέσεων που αναπτύσσω μέσω της κοινωνικής μου αλληλεπίδρασης.

Επιπλέον, είμαι σε θέση να αναλάβω την ευθύνη των πράξεών μου και της συμπεριφοράς μου και απέναντι σε εμένα τον ίδιο και απέναντι στους συνανθρώπους μου. Οι ενέργειές μας έχουν κάποιες συνέπειες, θετικές και αρνητικές. Από τη στιγμή που είμαι σε θέση να αποφασίζω και να επιλέγω το πώς θα αντιδράσω, πρέπει να είμαι έτοιμος και να δεχτώ τις συνέπειες της εκάστοτε δράσης.

4^ος Πυλώνας: «Η εξάσκηση στη διεκδικητικότητα»

Πρόκειται για την ικανότητά μου να επικοινωνώ και να εκφράζω τις σκέψεις, τα συναισθήματά μου, τα δικαιώματά μου και την κάλυψη των αναγκών μου με έναν τρόπο που δεν παραβιάζει τα δικαιώματα των συνανθρώπων μου. Κυνηγάω και αγωνίζομαι για αυτά που πιστεύω ότι αξίζω και που χρειάζομαι σε επίπεδο συναισθηματικό και υλικό, με τρόπο που δεν είναι επιθετικός προς τους γύρω μου αλλά ούτε και παθητικός.

5^ος Πυλώνας: «Η εξάσκηση στην εύρεση νοήματος»

Βρίσκω νόημα στην ύπαρξή μου. Κανένας άνθρωπος δεν γεννιέται τυχαία. Και μόνο βιολογικά να το δούμε, οι πιθανότητές μας να έρθουμε εμείς σε αυτό τον κόσμο, με τα συγκεκριμένα χαρακτηριστικά και τις ιδιαιτερότητες που έχουμε, σωματικά, πνευματικά, ψυχολογικά, είναι 1/1.000.000.000.000. Μόνο τυχαία δεν μπορεί να χαρακτηριστεί η ύπαρξή μας. Ο Αριστοτέλης μίλησε για την εντελέχεια, για το τέλος (=σκοπό) με τον οποίο γεννηθήκαμε όλοι να εκπληρώσουμε. Ανακάλυψε κι εσύ το δικό σου.

6^ος Πυλώνας: «Η εξάσκηση στην προσωπική ακεραιότητα»

Αυτό σχετίζεται με το κατά πόσο όσα λέμε και κυρίως όσα κάνουμε συμβαδίζουν με το αξιακό μας σύστημα. Να λειτουργώ με γνώμονα τα προσωπικά μου πιστεύω και τις αξίες που εγώ έχω αποφασίσει πως είναι σημαντικές για εμένα, με αντικατοπτρίζουν ως άνθρωπο, με καθορίζουν, απαρτίζουν την ταυτότητά μου και με καθοδηγούν στη ζωή μου.

Όλοι οι πυλώνες της αυτοεκτίμησης ξεκινούν με τη φράση «η εξάσκηση», ακριβώς γιατί δεν πρόκειται για ένα χαρακτηριστικό που είτε το έχουμε είτε όχι, αλλά για μια ικανότητα που έχουμε όλοι οι άνθρωποι μέσα μας εν δυνάμει και την εκδηλώνουμε εν ενεργεία με διαρκή εξάσκηση.

Η αυτοεκτίμηση είναι βασική προϋπόθεση της αγάπης προς τον εαυτό μας. Εάν δεν μας εκτιμάμε, πώς θα μπορέσουμε να μας αγαπήσουμε;

Διαβάστε περισσότερα

1821 – Η ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ ΤΗΣ ΑΣΤΙΚΗΣ ΤΑΞΗΣ (Μέρος 1ο)

 

Γρά­φει ο Γιάν­νης Βε­ντού­ρας //

Στα πλαί­σια της Οθω­μα­νι­κής αυ­το­κρα­το­ρί­ας συ­νυ­πήρ­χαν πλή­θος λαών με δια­φο­ρε­τι­κή φυ­λε­τι­κή προ­έ­λευ­ση. Έλ­λη­νες, Αρ­μέ­νιοι, Αλ­βα­νοί, Βλά­χοι Σέρ­βοι, Βούλ­γα­ροι, Σύ­ριοι και πολ­λοί άλλοι. Ο φε­ου­δαρ­χι­κός χα­ρα­κτή­ρας του Οθω­μα­νι­κού κρά­τους, ο οποί­ος στη­ρι­ζό­ταν στην ιδιο­κτη­σία της γης, έστρε­ψε τους λαούς αυ­τούς να βρουν οι­κο­νο­μι­κές διε­ξό­δους στην βιο­τε­χνι­κή-βιο­μη­χα­νι­κή πα­ρα­γω­γή και το εμπό­ριο. Είναι γνω­στό ότι σε με­γά­λες πό­λεις που ήταν εμπο­ρι­κά κέ­ντρα, όπως η Σμύρ­νη, όλη η οι­κο­νο­μία βρι­σκό­ταν σε ελ­λη­νι­κά χέρια.

Στα τέλη του 18^ου αιώνα και στις αρχές του 19^ου, μέσα από μια εξε­λι­κτι­κή πο­ρεία, έχουν πλέον δη­μιουρ­γη­θεί ισχυ­ρές εθνι­κές αστι­κές τά­ξεις. Το πιο ισχυ­ρό και δυ­να­μι­κό τμήμα της ελ­λη­νι­κής αστι­κής τάξης ήταν αυτό που ανα­πτύ­χθη­κε στη ναυ­τι­λία. Η τε­ρά­στια Οθω­μα­νι­κή αυ­το­κρα­το­ρία, για να μπο­ρέ­σει να κα­λύ­ψει τις ανά­γκες της σε αγαθά, είχε ανά­γκη από διευ­ρυ­μέ­νο εμπό­ριο. Έτσι έδωσε πολλά κί­νη­τρα στους πλοιο­κτή­τες για να ορ­γώ­νουν τα θα­λάσ­σια δί­κτυα και να ανα­πτύ­ξουν το εξω­τε­ρι­κό εμπό­ριο με τις άλλες χώρες.  Ει­δι­κά, με τον απο­κλει­σμό των Αγ­γλι­κών, Γαλ­λι­κών και των πλοί­ων άλλων ξένων κρα­τών από την Μαύρη Θά­λασ­σα (1752 έως 1873), δό­θη­κε η ευ­και­ρία στους Έλ­λη­νες εμπό­ρους και πλοιο­κτή­τες να κυ­ριαρ­χή­σουν.

Το κα­θε­στώς προ­στα­σί­ας που πα­ρεί­χα­νε οι Ρώσοι, μετά την  συν­θή­κη Κιου­τσούκ-Καϊ­ναρ­τζή, είχε απο­τέ­λε­σμα πολ­λοί Έλ­λη­νες πλοιο­κτή­τες να ανε­βά­σουν την Ρώ­σι­κη ση­μαία και να ναυ­πη­γή­σουν με­γα­λύ­τε­ρα πλοία. Το 1802 όμως, ο σουλ­τά­νος Σελίμ ο Γ’, έδωσε και­νούρ­για και πε­ρισ­σό­τε­ρα προ­νό­μια (μεί­ω­ση δα­σμών, απαλ­λα­γές από φό­ρους) με απο­τέ­λε­σμα πε­ρισ­σό­τε­ρα από 1400 πλοία «χρι­στια­νών ρα­γιά­δων» να ορ­γώ­νουν τις θά­λασ­σες με την Οθω­μα­νι­κή ση­μαία. Πα­ράλ­λη­λα όμως, πολ­λοί πλοιο­κτή­τες (όπως Υδραί­οι, Ψα­ρια­νοί, Γα­λα­ξι­διώ­τες) εκ­με­ταλ­λευό­με­νοι τον αντα­γω­νι­σμό Άγ­γλων, Γάλ­λων, Ρώσων, δια­τη­ρού­σαν πλοία με τις αντί­στοι­χες ση­μαί­ες.

Εκτός όμως από τα Οθω­μα­νι­κά αστι­κά κέ­ντρα (Θεσ­σα­λο­νί­κη, Σμύρ­νη, Κων­στα­ντι­νού­πο­λη, Αλε­ξάν­δρεια), δη­μιουρ­γή­θη­καν και ισχυ­ρές πα­ροι­κί­ες Ελ­λή­νων εκτός Οθω­μα­νι­κού κρά­τους. Τέ­τοιες ήταν οι πα­ροι­κί­ες στην Οδησ­σό, Τερ­γέ­στη, Μασ­σα­λία, Λον­δί­νο και αλλού. Η κυ­ριαρ­χία των Ελ­λή­νων εμπό­ρων και πλοιο­κτη­τών σε Βαλ­κά­νια και Ανα­το­λι­κή Με­σό­γειο, αλλά και η ισχυ­ρή πα­ρου­σία τους σε όλα τα με­γά­λα εμπο­ρι­κά κέ­ντρα της Ευ­ρώ­πης, είχε σαν απο­τέ­λε­σμα να συσ­σω­ρευ­θεί τε­ρά­στιο ποσό κε­φα­λαί­ου στα χέρια της ανερ­χό­με­νης Ελ­λη­νι­κής αστι­κής τάξης.

Αλλά και στον κυ­ρί­ως ελ­λα­δι­κό χώρο (Αμπε­λά­κια, Τύρ­να­βος, Ζα­γο­ρο­χώ­ρια, Πήλιο και αλλού) είχε αρ­χί­σει να ανα­πτύσ­σε­ται δυ­να­μι­κά η μα­νι­φα­κτού­ρα και η βιο­τε­χνία σε κλά­δους όπως η νη­μα­τουρ­γία, η υφα­ντουρ­γία, η με­τα­ξουρ­γία.

Το χρη­μα­τι­κό κε­φά­λαιο συσ­σω­ρευό­ταν συ­νε­χώς, παρά το γε­γο­νός ότι λόγω των ιδιαι­τε­ρο­τή­των της πο­λι­τι­κής κα­τά­στα­σης,  οι κά­το­χοί του προ­τι­μού­σαν να το επεν­δύ­ουν κυ­ρί­ως στο εμπό­ριο και την ναυ­τι­λία. Εκεί είχαν με­γα­λύ­τε­ρο πο­σο­στό κέρ­δους, με απο­τέ­λε­σμα να πα­ρα­με­λού­νται οι επεν­δύ­σεις στην βιο­μη­χα­νι­κή πα­ρα­γω­γή. Εξαί­ρε­ση απο­τέ­λε­σε ο κλά­δος κα­τα­σκευ­ής κτι­σμά­των (σπί­τια, γε­φύ­ρια κλπ.) και της ναυ­πή­γη­σης πλοί­ων, που ση­μεί­ω­ναν ση­μα­ντι­κή ανά­πτυ­ξη. Πα­ρό­λα αυτά όμως, η Ελ­λη­νι­κή αστι­κή τάξη δυ­νά­μω­νε συ­νε­χώς και αντι­λαμ­βα­νό­ταν ότι, για να μπο­ρέ­σει να ανα­πτυ­χθεί πε­ρισ­σό­τε­ρο, θα έπρε­πε να απο­σχι­σθεί από την Οθω­μα­νι­κή αυ­το­κρα­το­ρία και να δη­μιουρ­γή­σει το δικό της εθνι­κό κρά­τος. Οι και­ροί απαι­τού­σαν, να κα­τα­κτή­σει την εξου­σία!

Στον Ελ­λα­δι­κό χώρο υπήρ­χαν και οι κο­τζα­μπά­ση­δες, δη­λα­δή Έλ­λη­νες γαιο­κτή­μο­νες με διοι­κη­τι­κές θέ­σεις στον κρα­τι­κό μη­χα­νι­σμό και πολλά προ­νό­μια. Η Οθω­μα­νι­κή αυ­το­κρα­το­ρία, η οποία είχε την εξου­σία στην γη, είχε επι­βάλ­λει πολ­λούς φό­ρους στα αγρο­τι­κά ει­σο­δή­μα­τα, όπως ο κε­φα­λι­κός φόρος για τις μη μου­σουλ­μα­νι­κές αγρο­τι­κές οι­κο­γέ­νειες και η δε­κά­τη. Για την απο­τε­λε­σμα­τι­κό­τε­ρη εί­σπρα­ξη των φόρων, το κρά­τος εκ­μί­σθω­νε τους φό­ρους! Δη­λα­δή έδινε το δι­καί­ω­μα στους μι­σθω­τές να συλ­λέ­γουν όσους φό­ρους θε­ω­ρού­σαν σωστό επι­με­ρί­ζο­ντάς τους σε όλη την κοι­νό­τη­τα, να κρα­τά­νε το επι­πλέ­ον ποσό και το υπό­λοι­πο, βάσει της συμ­φω­νί­ας, να το πα­ρα­δί­δουν στα κρα­τι­κά τα­μεία. Στην αρχή η μί­σθω­ση ήταν για σύ­ντο­μο χρο­νι­κό διά­στη­μα, αλλά στα προ­ε­πα­να­στα­τι­κά χρό­νια η πα­ρα­χώ­ρη­ση των εκ­μι­σθώ­σε­ων γι­νό­ταν ισό­βια.

Με τον τρόπο αυτό, ένα με­γά­λο μέρος της αγρο­τι­κής πα­ρα­γω­γής κα­τέ­λη­γε στα χέρια των κο­τζα­μπά­ση­δων, των αγά­δων, των πα­σά­δων και του σουλ­τά­νου. Οι Έλ­λη­νες κο­τζα­μπά­ση­δες, μπο­ρεί να απο­τε­λού­σαν την κα­τώ­τε­ρη βαθ­μί­δα της κρα­τι­κής ιε­ραρ­χί­ας, αλλά ήταν πολύ μι­ση­τοί στους χω­ρι­κούς, επει­δή χρη­σι­μο­ποιού­σαν κάθε εί­δους βία (αρ­πα­γές, λη­στεί­ες, υπο­χρε­ω­τι­κές αγ­γα­ρεί­ες κλπ.) για να απο­σπά­σουν όσα πε­ρισ­σό­τε­ρα μπο­ρού­σαν. Με τη σειρά τους οι κο­τζα­μπά­ση­δες, δυ­σφο­ρού­σαν με τον τρόπο της νομής της γης και των φόρων, επει­δή οι Τούρ­κοι αν και μειο­ψη­φία (λι­γό­τε­ρο από το 10% στον Ελ­λα­δι­κό χώρο) νέ­μο­νταν το 58% της γης, ενώ η συ­ντρι­πτι­κή πλειο­ψη­φία, που απο­τε­λού­νταν από Έλ­λη­νες, μόνο το 42%. Ήθε­λαν λοι­πόν με κάθε τρόπο να πε­ρά­σει στα χέρια τους με­γα­λύ­τε­ρο μέρος της λείας.

Οι κο­τζα­μπά­ση­δες βέ­βαια δεν ήταν όλοι πρό­θυ­μοι να ξε­ση­κω­θούν για την κα­τάρ­γη­ση της Οθω­μα­νι­κής κυ­ριαρ­χί­ας στην ψιλή κυ­ριό­τη­τας της γης. Άλλοι βο­λευό­ντου­σαν με την υπάρ­χου­σα κα­τά­στα­ση και άλλοι ζύ­γι­ζαν πε­ρισ­σό­τε­ρο τους κιν­δύ­νους από την αρ­πα­γή της πε­ριου­σί­ας τους  από Τούρ­κους πα­σά­δες και βε­λή­δες. Επι­θυ­μού­σαν μεν να έχουν πλήρη δι­καιώ­μα­τα από την ανά­πτυ­ξη του εμπο­ρί­ου, αλλά δεν ήθε­λαν να χά­σουν και τα προ­νό­μιά τους πάνω στις το­πι­κές κοι­νω­νί­ες, τα οποία προ­φα­νώς θα τους τα στε­ρού­σε μια συ­γκρο­τη­μέ­νη κε­ντρι­κή εξου­σία ενός απε­λευ­θε­ρω­μέ­νου Ελ­λη­νι­κού κρά­τους.

Εκτός αυτών των αστών και των κο­τζα­μπά­ση­δων, με­γά­λο ρόλο στα τε­κται­νό­με­να έπαι­ζε και ο κλή­ρος. Το Πα­τριαρ­χείο και όλος ο ανώ­τε­ρος κλή­ρος είχαν πλή­θος προ­νο­μί­ων μέσα στην Οθω­μα­νι­κή αυ­το­κρα­το­ρία. Είχαν δι­κα­στι­κή εξου­σία, προ­ω­θού­σαν αυτά που απο­φά­σι­ζε η κε­ντρι­κή διοί­κη­ση, χρη­σι­μο­ποιού­σαν μέσα θρη­σκευ­τι­κής κα­τα­πί­ε­σης, και τους είχαν πα­ρα­χω­ρη­θεί διοι­κη­τι­κά και εκ­παι­δευ­τι­κά δι­καιώ­μα­τα. Να θυ­μί­σου­με ότι στα με­γά­λα αστι­κά κέ­ντρα υπήρ­χαν σχο­λές όπου δι­δα­σκό­ταν η Ελ­λη­νι­κή γλώσ­σα, μιας και αυτή απο­τε­λού­σε την γλώσ­σα της εμπο­ρι­κής δι­πλω­μα­τί­ας. Να μην ξε­χά­σου­με τους Φα­να­ριώ­τες οι οποί­οι κα­τεί­χαν υψη­λές θέ­σεις στον κρα­τι­κό μη­χα­νι­σμό και έβλε­παν την κοι­νω­νι­κή τους άνοδο, μόνο στο πλαί­σιο της Οθω­μα­νι­κής αυ­το­κρα­το­ρί­ας.

Όλοι αυτοί (ανώ­τε­ρος κλή­ρος και Φα­να­ριώ­τες) στην πλειο­ψη­φία τους ήταν αντί­θε­τοι με μια επα­νά­στα­ση ενά­ντια στο Οθω­μα­νι­κό κρά­τος. Εντε­λώς δια­φο­ρε­τι­κή ήταν η θέση του κα­τώ­τε­ρου κλή­ρου ο οποί­ος τρα­βού­σε τα ίδια βά­σα­να με τους φτω­χούς αγρό­τες. Οι φτω­χοί αγρό­τες που δε­χό­ντου­σαν όλη την κα­τα­πί­ε­ση από τους Έλ­λη­νες κο­τζα­μπά­ση­δες και τους Τούρ­κους αγά­δες, είχε κάθε λόγω να ξε­ση­κω­θούν για να αλ­λά­ξουν την κα­τά­στα­ση. Όχι επει­δή έβλε­παν την Οθω­μα­νι­κή κυ­ριαρ­χία σαν «σκλα­βιά», αλλά επει­δή ήθε­λαν μια κα­λύ­τε­ρη ζωή για αυ­τούς και τα παι­διά τους.

Η άνο­δος των εθνι­κών αστι­κών τά­ξε­ων σε όλα τα Βαλ­κά­νια (Σέρ­βοι, Βούλ­γα­ροι, Έλ­λη­νες, Βλά­χοι) αντι­κει­με­νι­κά έβαζε επί τά­πη­τος το θέμα της εξου­σί­ας. Το φε­ου­δαρ­χι­κό σύ­στη­μα είχε φάει τα ψωμιά του. Οι κοι­νω­νί­ες των Βαλ­κα­νί­ων νο­μο­τε­λεια­κά, έπρε­πε να προ­χω­ρή­σουν στο στά­διο του κα­πι­τα­λι­σμού, δη­μιουρ­γώ­ντας τα δικά τους, ανε­ξάρ­τη­τα, εθνι­κά αστι­κά κράτη.  Το ίδιο συ­νέ­βη και στην ίδια την Τουρ­κία, με τον Κεμάλ Ατα­τούρκ, έναν αιώνα αρ­γό­τε­ρα.

Όπως και στις άλλες πε­ριο­χές, στον Ελ­λα­δι­κό χώρο, στην επα­νά­στα­ση ηγή­θη­κε η Ελ­λη­νι­κή αστι­κή τάξη. Αυτή εξ άλλου και την προ­ε­τοί­μα­σε. Η κί­νη­ση του Ρήγα Φε­ραί­ου και η Φι­λι­κή Εται­ρεία ήταν δη­μιούρ­γη­μα εμπό­ρων. Παρά του ότι δεν ήταν ακόμα πολύ ισχυ­ρή σαν τάξη,  κα­τά­φε­ρε να την ακο­λου­θή­σουν πολ­λοί κο­τζα­μπά­ση­δες, ο κα­τώ­τε­ρος κλή­ρος, οι αρ­μα­το­λοί και κλέ­φτες, καθώς και ο φτω­χός λαός. Δυ­στυ­χώς για τους τε­λευ­ταί­ους, η απε­λευ­θέ­ρω­ση δεν άλ­λα­ξε και πολύ την ζωή τους.

Ήταν το έτος 1821 όταν η επα­νά­στα­ση της ελ­λη­νι­κής αστι­κής τάξης ξέ­σπα­σε. Το τι έγινε όμως, το πώς φα­γώ­θη­καν με­τα­ξύ τους για την νομή των γαιών και των φόρων, φθά­νο­ντας έως και στον εμ­φύ­λιο πό­λε­μο, θα το δούμε σε επό­με­νο κεί­με­νο…

Διαβάστε περισσότερα

Παιδεία που ποδηγετεί στην ακοινωνησία

Χρήστος Γιανναράς

Καινούργια χρονιά και επιφυλλίδων τακτή συνέχεια. Γιατί η συνέχεια, τι εξυπηρετεί η επιφυλλιδογραφία; Μα, απολύτως τίποτα, ολοφάνερα και προκλητικά είναι «διακοσμητικός» για την εφημερίδα (την κάθε εφημερίδα) ο χαρακτήρας της επιφυλλίδας. Ταξινομείται στις «απόψεις» – οι αναγνώστες (που συνεχώς λιγοστεύουν) θέλουν να τους προσφέρει η εφημερίδα και ένα menu (ποικιλία, ανθολόγηση) γνωμών, θεωρήσεων, αξιολογήσεων του ρεπερτορίου της «πληροφόρησης».

Σε κοινωνίες παρακμής, δηλαδή «ανεπαισθήτως» παραιτημένες από την κριτική σκέψη, οι πολίτες – πελάτες της εφημερίδας θέλουν (συνειδητά ή ανεπίγνωστα) οι «απόψεις» που δημοσιεύονται στις στήλες της να επιβεβαιώνουν τις δικές τους βεβαιότητες – πεποιθήσεις. Διαβάζουν εφημερίδα, όχι για να πληροφορηθούν τα συμβαίνοντα, αλλά για να απολαμβάνουν θωρακισμένες με κύρος τις επιλογές – απόψεις τους. Ειδικά οι αγοραστές – αναγνώστες εφημερίδων που κυκλοφορούν ως «επίσημα όργανα» κάποιων κομμάτων, αρνούνται την πληροφόρηση – ενημέρωση για τα όσα συμβαίνουν γύρω τους και στον κόσμο, θέλουν να ξέρουν μόνο τι το κόμμα τους εντέλλεται να πιστεύουν ότι συμβαίνει. Γι’ αυτό και, από το πόσα φύλλα πουλάνε οι κομματικές εφημερίδες, συμπεραίνουμε το επίπεδο νοημοσύνης (IQ) των ατόμων της συγκεκριμένης κοινωνίας.

Βέβαια, η πιστοποίηση και αιτιολόγηση της παρακμής προϋποθέτει συνειδητά κριτήρια προσδιορισμού της ακμής. Και η αντιθετική διαστολή ακμής και παρακμής δεν βασίζεται στα ίδια για όλους κριτήρια. Υπάρχουν στην ελλαδική κοινωνία δημόσια πρόσωπα, με εντυπωσιακούς τίτλους και αξιώματα, που διακηρύττουν ακμάζουσα λ.χ. την παιδεία, έστω κι αν πλεονάζει η αγλωσσία – ασκεψία – θέλουν το σχολείο να ετοιμάζει ξυλουργούς, υδραυλικούς, μηχανουργούς, τεχνίτες μετάλλων, «χρήσιμα» επαγγέλματα, που ενδιαφέρουν την αγορά!

Τριάντα δύο υπουργοί Παιδείας στα τελευταία σαράντα επτά χρόνια, και δεν βρέθηκε ούτε ένας, έστω μία μοναδική περίπτωση, που να δείξει ότι αντιλαμβάνεται την κοινωνική – πολιτική δυναμική του σχολείου. Παγιωμένη και αδιατάρακτη, στην ελλαδική κοινωνία, η βεβαιότητα ότι το σχολείο είναι χρηστικό, έχει μοναδικό στόχο την πρακτική ωφελιμότητα: Να πάει το παιδί στο σχολείο, «για να πάρει εφόδια» – «να έχει ένα χαρτί, να βρει μια δουλειά, να κερδίζει το ψωμί του».

Δεν υπήρξε ποτέ, στην κρατική Ελλάδα, υπουργός Παιδείας που να ψελλίσει, έστω, απόηχο της ελληνικής εκδοχής για την Παιδεία. Οτι το παιδί πηγαίνει στο σχολειό, όχι για να «ωφεληθεί», αλλά για να ενταχθεί στη χαρά των σχέσεων, να μάθει να προσφέρει, να κοινωνεί τη ζωή, τη γνώση, να κάνει φίλους που θα τον συντροφεύουν ισόβια. Στο σχολείο ετοιμάζεται, όχι για να διεκδικεί ατομικά, εγωκεντρικά «δικαιώματα», αλλά να χαρίζει, να μοιράζεται: το κολατσιό του, το παιχνίδι του, τις δυσκολίες, τις χαρές του – πηγαίνει στο σχολειό για να γίνει πολίτης, να μετέχει στα κοινά, να έχει υπεύθυνη γνώμη, να σέβεται τη διαφορετική άποψη. Να τον συνεπαίρνει η άμιλλα, να χαίρεται την αριστεία, τη συνεργασία.

Τίποτε από αυτά σήμερα. Είναι αμφίβολο αν κατανοούν τη γλώσσα μιας τέτοιας εκπαιδευτικής πολιτικής οξυνούστατοι πρώην Παιδείας ή «προοδευτικές» απομιμήσεις τους επικαιρικές. Μοιάζει να έχουμε οριστικά επιλέξει τον ζυγό της στυγνής χρησιμοθηρίας, μάλλον ανυποψίαστοι για τις συνέπειες. Γι’ αυτό και, εντελώς αυτονόητα, οι κυβερνήσεις που μας κυβερνούν, ανεξάρτητα από το πώς αυτοδιαφημίζονται, ακολουθούν την εντελώς ίδια εκπαιδευτική πολιτική, σαράντα επτά χρόνια τώρα.

Διά του λόγου το ασφαλές, ας θυμηθούμε τη συντελεσμένη πια, δεκαετίες τώρα, υποκατάσταση του σχολείου από το «φροντιστήριο» – το φροντιστήριο «έργο», το σχολείο «πάρεργο», και κανένας δεν μιλάει για τις κοινωνικές επιπτώσεις αυτής της εγκληματικής διαστροφής. Δεν μπορεί μια κοινωνία να διολισθήσει σε χαμηλότερο επίπεδο μορφωτικής αγωγής, εξευτελισμού του εκπαιδευτικού υπουργήματος. Το «φροντιστήριο» αυτονόητο στη μέση παιδεία, και το εξουσιαστικό καθεστώς των κομματικών νεολαιών μέσα στα πανεπιστήμια, είναι η ντροπή της σύγχρονης Ελλάδας, η πιο καταστροφική υπονόμευση της ιστορικής επιβίωσης του Ελληνισμού.

«Ντροπή», «ιστορική επιβίωση»: λέξεις κενές, δίχως εμπειρικό σημαινόμενο για πρώην και νυν υπουργούς Παιδείας. Δεν τους αγγίζει, όσες φορές κι αν τεθεί, το μακάβριο ερώτημα: Γιατί το Ελληνόπουλο, από το Δημοτικό ώς το Πανεπιστήμιο, καταστρέφει με ψυχοπαθολογική μανία ό,τι είναι δημόσιο; Του παραδίδεις καινούργιο, καλοφτιαγμένο σχολικό ή πανεπιστημιακό κτήριο, ζηλευτό. Και σε τρεις μήνες το Ελληνόπουλο το έχει ατιμάσει, ευτελίσει, καταστρέψει. Με τον σουγιά, τον μαρκαδόρο, το σπρέι, την αφισοκόλληση. Γιατί; Ποιον εκδικείται; Γιατί αχρηστεύει τα σήματα και τις πινακίδες της τροχαίας κυκλοφορίας; Γιατί θέλει να ταλαιπωρεί, με παθιασμένο σαδισμό, τους άγνωστους συμπολίτες του; Ας τολμούσε ένας, οποιουδήποτε κόμματος, υπουργός Παιδείας ή Πολιτισμού να αναμετρηθεί με αυτά τα ερωτήματα.
Εχει καίρια σημασία τα ουσιώδη να επαναλαμβάνονται: Η Δημοκρατία δεν είναι συνταγή, είναι κατόρθωμα. Δεν αρκεί να έχεις Βουλή, εκλογές, Δικαστήρια, εποπτικές και ελεγκτικές Αρχές, για να έχεις δημοκρατία. Οταν δεν κατορθώνεις το κατόρθωμα, κάποια, οποιαδήποτε κρίσιμη για το πολίτευμα κοινωνική ομάδα οφείλει να υπερασπίσει τη Δημοκρατία. «Διά παντός μέσου», επιτάσσει το Σύνταγμα (άρθρο 120, 4). Να συντηρείται η κατάλυση της Δημοκρατίας με πρόσχημα τις επιφάσεις Δημοκρατίας, είναι μόνο απάτη.

Διαβάστε περισσότερα

Πως ο κοροναϊός αλλάζει τον κόσμο

Γιώργος Στάμκος

Μια πανδημία, όπως η Covid-19, δεν είναι μόνον ιατρική υπόθεση, αλλά και κοινωνική. Επηρεάζει όλες τις πτυχές της ζωής μας και μάλιστα σε όλα τα μήκη και τα πλάτη του πλανήτη μας: οικονομικές και πολιτικές κρίσεις, οικογενειακές αναταραχές, φιλίες που διαλύονται, ζευγάρια που χωρίζουν, σχέσεις που διαταράσσονται, προβληματικές κοινωνικές σχέσεις κ.λ.π. επηρεάζουν την καθημερινότητα μας και τον τρόπο λειτουργίας του σύγχρονου κόσμου.

Μην κοιτάτε, μην αγγίζετε

Ο Val Curtis από τη Σχολή Υγιεινής Ιατρικής του Λονδίνου, και συγγραφέας του βιβλίου Don't Look, Don't Touch: Behavioral Sociologist, δίνει μια «πανδημική εξήγηση» της αλλοίωσης που έχουν υποστεί τα παραδοσιακά έθιμα και η εθιμοτυπία των ανθρώπων εξαιτίας των πανδημιών που ενέσκηψαν ανά τους αιώνες. Έτσι, ο χαιρετισμός με ένα φιλί και μια χειραψία, τα οποία ως τώρα σήμαιναν εμπιστοσύνη και εγκαρδιότητα, πλέον αποφεύγονται και χαρακτηρίζονται επικίνδυνα και «μολυσματικά», ενώ αναζητούνται άλλοι κοινωνικοί τρόποι επιβεβαίωσης της εμπιστοσύνης.

Διαφορετικοί λαοί έχουν εμφανίσει διαφορετικά επίπεδα εκδήλωσης αυτής της, όπως αποδεικνύεται πλέον, «αυτοκτονικής» εμπιστοσύνης: στο Παρίσι, τα δύο γαλλικά γρήγορα φιλιά στο μάγουλο (γνωστά ως «la bise»), ήταν κάτι το πολύ συνηθισμένο, στην Σερβία, στη Ρωσία, και στην Αίγυπτο, παραδοσιακά φιλιούνται τρεις φορές στο μάγουλο, ενώ στη Λατινική Αμερική και στις Φιλιππίνες, τέσσερις φορές. Και τι γίνεται με τον παραδοσιακό χαιρετισμό των Μαορί, που γίνεται αγγίζοντας τις μύτες τους;

Η πανδημία προκάλεσε ένα Paradigm Shift

Η Virginia Heffernan, συγγραφέας του βιβλίου Magic and loss: Internet as Art, υποστηρίζει ότι κατά τη διάρκεια μιας πανδημίας παρατηρείται αναπόφευκτα ένα Paradigm Shift, μια μεταβολή του διανοητικού υποδείγματος που αναπόφευκτα αλλάζει τις κοινωνίες. Η ίδια επισημαίνει ότι πρέπει να δοθεί προσοχή στον Αλμπέρ Καμί και στο μυθιστόρημά του Η Πανούκλα, στο οποίο περιγράφει μια μονότονη φανταστική πόλη της Αλγερίας, όπου όλοι βαριούνται και αφιερώνονται στις συνηθισμένες ασχολίες τους που στερούνται φαντασίας. Χρειάζονται έτσι υπερβολικά πολύ καιρό για να αντιληφθούν ότι ο θάνατος κρύβεται δίπλα και μέσα τους, και ότι θα έπρεπε να είχαν προ πολλού σταματήσει να μπαίνουν στο τραμ, να εργάζονται για χρήματα, να παίζουν μπόουλινγκ ή να πηγαίνουν στον κινηματογράφο, διότι όλες αυτές οι συνήθειες μπορεί να αποδειχθούν θανατηφόρες.

Αλλαγές στην κοινωνική συμπεριφορά: η περίπτωση του χαιρετισμού με φιλιά

Αλλά η Covid-19 δεν είναι η πρώτη πανδημία, ούτε και η πρώτη περίπτωση μιας νέας συμπεριφοράς που έρχεται στη μόδα και μιας άλλης που φεύγει από τη μόδα, ανάλογα με τις ανησυχίες για τη δημόσια υγεία. Ο σκωτσέζος συγγραφέας Andy Scott, συγγραφέας του βιβλίου One Kiss or Two: In Search of the Perfect Greeting, μας υπενθυμίζει ότι κατά τη διάρκεια της πανούκλας, τον 14ο αιώνα, ο χαιρετισμός με φιλιά σταμάτησε και αναβίωσε μόλις 400 χρόνια αργότερα, μετά τη Γαλλική Επανάσταση στα τέλη του 18ου αιώνα.

Πιο πρόσφατα, το 2009, ο χαιρετισμός με φιλιά διακόπηκε προσωρινά λόγω της Γρίπης των Χοίρων. Στα τέλη Φεβρουαρίου του 2020, ο Γάλλος Υπουργός Υγείας συμβούλεψε τους πολίτες της χώρας να μειώσουν τις «κοινωνικές επαφές φυσικού χαρακτήρα» και τόνισε ότι αυτό περιλαμβάνει τον τρόπο χαιρετισμού, δηλαδή τα φιλιά και οι χειραψίες, προκρίνοντας τον χαιρετισμό με τον αγκώνα.

Το φαινόμενο της «πανδημικής κόπωσης»

Αυτό γίνεται ήδη σεβαστό σε όλο τον κόσμο με τον ένα ή τον άλλο τρόπο. Ειδικοί στη δημόσια υγεία από περισσότερες από τριάντα χώρες και οργανώσεις, οι οποίοι συμμετέχουν στον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, σε τηλεδιάσκεψη που είχαν στις 5 Οκτωβρίου 2020 για να μοιραστούν τις εμπειρίες της «πανδημικής κόπωσης», περιέγραψαν την κινητοποίηση των ανθρώπων για να προστατευθούν από την μόλυνση από τον sars cov-2, αλλά και τα αισθήματα εφησυχασμού, αποξένωσης και απελπισίας που εμφανίστηκαν στις κοινωνίες τους.

 

Η Cornelia Vienna Heisenberg, καθηγήτρια επικοινωνιών υγείας στο Πανεπιστήμιο της Ερφούρτης, εξηγεί ότι ο φόβος αποτελεί κίνητρο της προσεκτικής συμπεριφοράς, αλλά εξαφανίζεται όταν οι άνθρωποι προσαρμόζονται στην απειλή, δηλαδή όταν τον αποδέχονται. Αυτό πρέπει να ανησυχεί τους επιδημιολόγους, αν και πιο έμπειροι μεταξύ τους έχουν προειδοποιήσει ότι ο περιορισμός των πανδημιών εξαρτάται επίσης από την κοινωνική ανθεκτικότητα, όχι μόνο τη συνέπεια και τη διάρκεια των Lockdown.

Η κλασική χειραψία θύμα της πανδημίας

Δεν έχει και μεγάλη σημασία πως οι πολιτικοί, οι διευθυντές και οι υπόλοιποι ηγέτες, θα αντικαταστήσουν την κλασική χειραψία, η οποία έχει πανάρχαιη καταγωγή, από την εποχή του Ομήρου και στη συνέχεια των Ρωμαίων, και αποτελεί έμβλημα της εμπιστοσύνης καθώς σημαίνει ότι «το χέρι μου είναι άδειο, είμαι άοπλος, μη με φοβάσαι». Πλέον αρκετοί άνθρωποι χαιρετούν ο ένας τον άλλον κλωτσώντας τον στο πόδι από το πλάι, ή με κλειστές γροθιές, όπως οι μποξέρ πριν από έναν αγώνα, ή με «αγκωνιές», που κανονικά σημαίνουν σπρωξίδι και ποδοπάτημα, ή με «χειραψία» από απόσταση, η οποία παλαιότερα θεωρούνταν πράξη μαγείας κ.ά.

Λαμβάνοντας υπόψιν μας όλα αυτά, μπορεί να ειπωθεί ότι η ιατρικά αιτιολογημένη αλλαγή της εθιμοτυπίας των ανθρώπων, και μάλιστα σε πλανητική κλίμακα, αποτελεί μια συμβολική αντανάκλαση των βαθιών διαταραχών που προκαλούνται από μια πανδημία η οποία επηρεάζει σημαντικά όχι μόνο την ανθρώπινη υγεία, αλλά και τις οικογενειακές και προσωπικές σχέσεις, την ψυχική κατάσταση, την οικονομία, την πολιτική, την κοινωνική ζωή, τον πολιτισμό, την εκπαίδευση, τα μέσα μαζικής ενημέρωσης, την υγεία, την ασφάλεια, την επιστήμη και τεχνολογία, τις επικοινωνίες, την κυκλοφορία ανθρώπων...

Η ψυχολογία της πανδημίας

Στο βιβλίο του Ψυχολογία της Πανδημίας ο Stephen Taylor, κλινικός ψυχολόγος στο Τμήμα Ψυχιατρικής του Πανεπιστημίου της Βρετανικής Κολομβίας στο Βανκούβερ, ανέλυσε έναν μακρύ κατάλογο πιέσεων που σχετίζονται με την πανδημία: απειλές για την υγεία και ανησυχία για τα αγαπημένα μας πρόσωπα, σύγχυση στην εκτίμηση της σοβαρότητας της λοίμωξης και της διάρκειάς της, προσωπικές οικονομικές δυσκολίες. ευκαιρίες εργασίας λόγω ασθένειας, απειλή έλλειψης τροφίμων και φαρμάκων, σοβαρές διαταραχές της καθημερινότητας, χωρισμός από την οικογένεια και τους φίλους, κοινωνική απομόνωση ή κλείσιμο σχολείων. Σε μια διεθνή έρευνα που διεξήχθη στις αρχές Νοεμβρίου 2020 σε 14 χώρες σχετικά με το πώς ο νέος κορωνοϊός επηρέασε την προσωπική ζωή των ανθρώπων, σχεδόν οι μισοί (48%) Δανοί, το 29% των Ιταλών, αλλά μόνο το 9% των Κινέζων λένε ότι με την πανδημία οι οικογενειακές τους σχέσεις έγιναν τεταμένες.

Οι Δανοί και οι Ινδονήσιοι συχνότερα (35%) λένε ότι οι φιλίες τους έχουν επιδεινωθεί. Σχεδόν το ένα τέταρτο (24%) των ερωτηθέντων στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, ένας στους πέντε Ινδονήσιους (21%) και το 15% των Αμερικανών, των Βρετανών και των κατοίκων του Χονγκ Κονγκ, δηλώνουν ότι η ερωτική τους σχέση έχει γίνει τεταμένη ή ακόμη και έληξε εξαιτίας του κορωνοϊού.

Το δυστοπικό σενάριο

Σύμφωνα με τον Eric Klinenberg, καθηγητή κοινωνιολογίας στο Πανεπιστήμιο της Νέας Υόρκης, η πανδημία της Covid-19 σηματοδοτεί το τέλος του ρομαντισμού μας γύρω από τη λεγόμενη  «κοινωνία της αγοράς» και τον υπερ-ατομικισμό.
Στην Αμερική μπορεί να φανεί εύκολα ότι τα μοντέλα της ελεύθερης αγοράς, γύρω από την οποία περιστρέφεται μια κοινωνία. έχουν αποτύχει καταστροφικά. Επιπλέον η συμπεριφορά του απερχόμενου πρόεδρου των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ και της διακυβέρνησής του, κατέστησε αυτήν την κρίση πολύ πιο επικίνδυνη και θανατηφόρα από ό,τι θα έπρεπε.
Κατά τη γνώμη του Eric Klinenberg είναι πιθανό να εμφανιστεί το δυστοπικό σενάριο της στροφής στον αυταρχισμό, αν και ο ίδιος εξακολουθεί να πιστεύει ότι η ιστορία θα εξελιχθεί προς την άλλη κατεύθυνση, προς τον εκδημοκρατισμό με ταυτόχρονα ενίσχυση της δημόσιας υγείας και του Κράτους Πρόνοιας.

Διαβάστε περισσότερα

Εμβόλιο: Δημόσιο αγαθό ή εμπόρευμα – Ένα ζήτημα ζωής και θανάτου

  ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΚΟΥΛΑΛΗΣ

 

Τον γύρο του κόσμου  κάνει τα τελευταία εικοσιτετράωρα η είδηση σχετικά με την αποτελεσματικότητα του ρωσικού εμβολίου COVID-19, ‘Sputnik V’. Σύμφωνα με δημοσίευμα της βρετανικής ιατρικής επιθεώρησης “Τhe Lancet”: Η αποτελεσματικότητα του εμβολίου,  με βάση τον αριθμό των επιβεβαιωμένων περιπτώσεων COVID-19, 21 ημέρες μετά την πρώτη δόση του εμβολίου (δηλαδή την ημέρα που θα λάμβαναν τη δεύτερη δόση), καταγράφηκε ως 91,6% (με διαστήματα εμπιστοσύνης 85.6 –95.2).

Βάσει των τελευταίων εξελίξεων, σημειώνουν οι ειδικοί, αναμένεται με ιδιαίτερο ενδιαφέρον  η πορεία του φακέλου του ρωσικού εμβολίου στην ΕΕ, ιδίως σ’ ό, τι αφορά την προστασία που προσφέρει έναντι των μεταλλάξεων του ιού. Μάλιστα, σε μια εποχή που η ΕΕ βρίσκεται αντιμέτωπη με το φιάσκο των εμβολιασμών…

“Η πανδημία δεν θα λήξει αν δεν έρθουν σε πέρας μαζικοί εμβολιασμοί σε όλο τον πλανήτη”, γράφει στα Μέσα Κοινωνικής Δικτύωσης ο καθηγητής Πολιτικής της Υγείας, Ηλίας Μόσιαλος.

Η τοποθέτηση του κυρίου Μόσιαλου έρχεται λίγες μετά την προειδοποίηση του γενικού διευθυντή του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας πως “όσο περισσότερο καθυστερούμε να παρέχουμε εμβόλια, εξετάσεις και θεραπείες σε όλες τις χώρες, τόσο περισσότερο θα αντέξει ο ιός”, αυξάνοντας έτσι τις πιθανότητες “για νέες μεταλλάξεις” και ανεπάρκεια των σημερινών εμβολίων έναντι αυτών.

Βέβαια, το ερώτημα εδώ είναι γιατί υπάρχουν αυτές οι καθυστερήσεις στην παγκόσμια παραγωγή των εμβολίων και τον εφοδιασμό ακόμη και οικονομικά ισχυρών κρατών;

Ίσως γιατί, το κυρίαρχο πλαίσιο οικονομικής πολιτικής δεν αφήνει πολλά περιθώρια εναλλακτικών.

“Από την αρχή, δεν υπήρχε άλλη εναλλακτική για την Ευρώπη”, σχολιάζει στον “Ημεροδρόμο” ο Γρηγόρης Γεροτζιάφας, καθηγητής Αιματολογίας στην Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου της Σορβόννης και διευθυντής της ερευνητικής ομάδας Καρκίνος και Θρόμβωση, INSERM U-938.

Οι Ευρωπαίοι, αν και γνώριζαν την ύπαρξη εναλλακτικών, προχώρησαν χωρίς “Plan B”, σε περίπτωση που στράβωνε κάτι. Κι αυτό, γιατί, σύμφωνα με τον κύριο Γεροτζιάφα: “Για να κάνεις οτιδήποτε άλλο, απαιτούνται επενδύσεις. Επενδύσεις σε ιατρικό προσωπικό ή στις υπηρεσίες υγείας. Ενώ, στο εμβόλιο, το μόνο που χρειάζεσαι είναι εμβολιαστικά κέντρα”.

Παράλληλα με την προσήλωση στους δημοσιονομικούς “κόφτες”, οι πολιτικοί εκπρόσωποι του μονόδρομου της ελεύθερης αγοράς, έπρεπε να εξασφαλίσουν και την κερδοφορία των “Big Pharma”.

Όπως ανέφεραν στο ΒΒC οι αναλυτές της εταιρείας ανάλυσης επιστημονικών στοιχείων “Airfinity”: Οι όμιλοι του φαρμάκου δεν έδειξαν καμία βιασύνη αρχικά ώστε να χρηματοδοτήσουν τα προγράμματα έρευνας για τα εμβόλια. Η στάση τους άλλαξε  μόνο όταν το κράτος- “πατερούλης” παρενέβη, δεσμευόμενο ότι θα παράσχει τα κατάλληλα χρηματοδοτικά εργαλεία  για να ξεκινήσει η έρευνα.

Η Μοderna για παράδειγμα έλαβε 2,5 δισεκατομμύρια δολάρια σε ομόλογα από την παρελθούσα κυβέρνηση των ΗΠΑ, ενώ η Pfizer/BioNTech υποστηρίχθηκε με 443 εκατομμύρια δολάρια από τη γερμανική κυβέρνηση, μαζί με ένα δάνειο 118 εκατομμυρίων δολαρίων που έλαβε από την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων. Αυτό συνέβη παρά τον ισχυρισμό της Pfizer ότι δεν έλαβε ποτέ ομοσπονδιακά χρήματα, σχολίαζε τον περασμένο Δεκέμβρη ο Joe Attard, αρθρογραφώντας σχετικά στο “In Defence of Marxism”.  Επιπλέον, η βρετανική κυβέρνηση, δηλαδή οι Βρετανοί φορολογούμενοι συνέβαλαν στη μάχη κατά του Covid-19 , προσφέροντας 84 εκατ. λίρες στην ανάπτυξη του εμβολίου Oxford/ AstraZeneca [gov.uk/government/news/funding-and-manufacturing-boost-for-uk-vaccine-programme ].

Συνολικά, από τα κρατικά ταμεία διαφόρων χωρών δαπανήθηκαν περί τα 6,5 δισ.  λίρες για την παρασκευή του εμβολίου κατά της πανδημίας του κορονοϊού , ενώ άλλα 1,5 δισ. λίρες προήλθαν από “μη κερδοσκοπικές οργανώσεις”. 

Ωστόσο, εκτός της απευθείας χρηματοδότησης, το “θαύμα” του ιδιωτικού τομέα οφείλεται εν πολλοίς και σε έρευνες που χρηματοδοτήθηκαν από το κράτος και διενεργήθηκαν στα πανεπιστήμια. Η τεχνολογία mRNA, φερειπείν, που βρίσκεται πίσω από τα εμβόλια της Pfizer και της Moderna ήταν το καταληκτικό στάδιο των ερευνών που είχαν διενεργηθεί σε εργαστήρια του δημόσιου τομέα στις ΗΠΑ και τη Γερμανία, σύμφωνα με το Bloomberg.

Δεδομένου, λοιπόν, ότι η σωτηρία μας βρίσκεται στα εμβολιαστικά φιαλίδια, τα οποία χρηματοδοτήθηκαν σε ένα μεγάλο κομμάτι από τους φορολογουμένους, άμεσα ή έμμεσα,  μήπως θα έπρεπε να διατίθενται στο κοινό χωρίς επιπλέον κόστος;

Μπα…

Τότε, τι θα κάνουν τύποι σαν τον κύριο Ρίσι Σούνακ, τον Βρετανό Καγκελάριο του Θησαυροφυλακίου που μαζί με τα δημόσια καθήκοντά του εξασκεί τις επενδυτικές του δεξιότητες, ποντάροντας μέσω της εταιρείας Theleme Partners στη Moderna;  

Τι θα γίνουν οι φαρμακοβιομήχανοι που καθορίζουν τις τιμές των εμβολίων ανάλογα με την προσφορά και την ζήτηση, έχοντας τη δυνατότητα να αυγατίσουν τα κέρδη τους, λόγω της σημερινής έλλειψης των εμβολίων;

Tι θα γίνουν στην τελική και οι μέτοχοι των μεγάλων “παιχτών”, όπως της Pfizer που υπολογίζεται ότι θα τσεπώσουν έως και 15 δισ. δολάρια, μόνο το 2021, χάρις τα έσοδα από το εμβόλιο κατά του Covid-19;

Tι θα γίνουν όλοι αυτοί, κλέφτες;

Όχι, βέβαια. Θα ήταν ανεπανόρθωτη η ηθική ζημία που θα προκαλούνταν στο ψηφιδωτό του διαχρονικού παρασιτισμού του κεφαλαίου. Μια παρέκκλιση απ’ την διεθνή κανονικότητα.

Την κανονικότητα που κατέγραψε σε Έκθεσή της, το 2017, η Εθνική Ακαδημία Επιστημών των ΗΠΑ, βάσει της οποίας από τα 210 νέα φάρμακα που εγκρίθηκαν μεταξύ 2010 και 2016, το κράτος, μέσω του Εθνικού Ινστιτούτου Υγείας, συμμετείχε, δαπανώντας συνολικά 100 δισεκατομμύρια δολάρια. Κανένα όμως από αυτά τα ποσά δεν κατέληξε πίσω, στο δημόσιο ταμείο προς ενίσχυση νέων ερευνητικών προγραμμάτων. Αντ’ αυτού, καταχωνιάστηκε σε καλοραμμένες τσέπες CEO της βιομηχανίας του φαρμάκου, έχοντας προηγουμένως εξασφαλίσει το δίπλωμα ευρεσυτεχνίας.

Αυτό το “back to reality” εφαρμόστηκε από τις “Big Pharma” και τους πολιτικούς διεκπεραιωτές των συμφερόντων τους, στην περίπτωση των εμβολίων. Κι αυτό δεν το λέμε εμείς, μόνο.

Όπως ανέφερε σε πρόσφατο άρθρο του στους “Financial Times” ο έμπειρος οικονομικός συντάκτης David Allen Green, ήδη από τον περασμένο Ιούνιο που χαράχθηκε η στρατηγική της ΕΕ για τα εμβόλια, υπήρχε ρητή αναφορά στην εξάλειψη από την πλευρά της ΕΕ  των “κινδύνων” που δεν θα επέτρεπαν στις εταιρείες να προχωρήσουν στις κλινικές δοκιμές και τη διαδικασία παραγωγής των εμβολίων. Όπου… όπου κίνδυνος, εσείς μπορείτε κάλλιστα να βάλετε τις λέξεις: Επιχειρηματικό ρίσκο…

Αλλά και στο άρθρο 11.1 της συμφωνίας της Ευρωπαϊκής Επιτροπής με την AstraZeneca αναφέρεται ότι: “Η Επιτροπή αναγνωρίζει και συμφωνεί ότι τα Μέρη, (i) η AstraZeneca θα είναι μοναδικός κύριος του συνόλου των δικαιωμάτων διανοητικής ιδιοκτησίας που δημιουργούνται κατά την ανάπτυξη, παραγωγή και προμήθεια του Εμβολίου, συμπεριλαμβανομένης όλης της Τεχνογνωσίας (συλλογικά καλούμενα, “Τα Δικαιώματα Διανοητικής Ιδιοκτησίας του Εμβολίου”), και (ii) η AstraZeneca διατηρεί το δικαίωμα να εκμεταλλεύεται αποκλειστικά οποιοδήποτε από αυτά τα δικαιώματα” !

Βέβαια, ας είμαστε δίκαιοι: Οι άνθρωποι είχαν φανερώσει την προσήλωσή τους στο “δικαίωμα” των φαρμακοβιομηχανιών στην πατέντα και την καπιταλιστική ιδιοκτησία της επιστημονικής έρευνας ήδη από τον περασμένο Νοέμβριο, όταν στη συνεδρίαση του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας αντιστάθηκαν σθεναρά στο αίτημα της Νότιας Αφρικής και της Ινδίας για αναστολή της πατέντας σε κάποιες χώρες, προκειμένου να αυξηθεί η παραγωγή θεραπειών, τεστ και εμβολίων για να μετριαστεί η σφοδρότητα των πανδημικών κυμάτων.

Στάση που δεν την λες και παράλογη, λαμβάνοντας υπόψη ότι μόνο στην ΕΕ δραστηριοποιούνται πάνω από 170 λομπίστες της φαρμακευτικής βιομηχανίας. Όπως λέει στον “Ημεροδρόμο” ο διδάκτωρ Ευρωπαϊκών Σπουδών του Πανεπιστημίου του Στρασβούργου, κ. Γιώργος Βασσάλος “πρόκειται για στελέχη υψηλά καταρτισμένα όσον αφορά τις διαδικασίες λήψης αποφάσεων στην ΕΕ και τις μεθόδους επηρεασμού τους”. Στελέχη που είναι έως και “δεκαπέντε φορές περισσότερα από τα στελέχη που δουλεύουν για οργανώσεις υπεράσπισης του δικαιώματος στην υγεία (ενώσεις ασθενών, συνδικάτα υγειονομικών κ.λπ.)”.

Τα ποσά που δαπανώνται σε ετήσια βάση για την άσκηση πιέσεων στους  διαδρόμους των Βρυξελλών αγγίζουν τουλάχιστον τα σαράντα εκατομμύρια ευρώ. “Tόσο η AstraZeneca όσο και η Pfizer, με τις οποίες η Κομισιόν υπέγραψε συμβόλαια προμήθειας εμβολίων, είναι ανάμεσα στις έξι πρώτες φαρμακευτικές σε έξοδα λόμπινγκ στην ΕΕ”, αναφέρει ο Έλληνας ακαδημαϊκός.

Παράλληλα, υπογραμμίζει την αδιαφανή ατμόσφαιρα που επικράτησε εξαρχής στη διαδικασία διαπραγμάτευσης της ανάπτυξης και προαγοράς των εμβολίων από την πλευρά της Κομισιόν, θυμίζοντας μας ότι ακόμα και η σύνθεση της διαπραγματευτικής ομάδας της Κομισιόν παρέμεινε μυστική. “Το μόνο από τα επτά μέλη της του οποίου το όνομα δημοσιεύτηκε (Richard Bergström), ήταν πρώην διευθυντής της ευρωπαϊκής ένωσης φαρμακοβιομηχάνων (EFPIA)”.

Αυτές οι σχέσεις αλληλεξάρτησης της ΕΕ με το λόμπινγκ της φαρμακοβιομηχανίας έφτασαν την Κομισιόν στο σημείο να πανηγυρίζει που η AstraZeneca θα παρέχει λιγότερα μεν εμβόλια από αυτά που αρχικά ανακοινώθηκε, αλλά μόλις λίγα παραπάνω από όσα ήθελε τελικά η ίδια να παραδώσει.  Bλέπεις, το ζήτημα εξαρχής δεν ήταν η δημιουργία τείχους προστασίας από τον Covid 19, αλλά η αποκλειστική εξυπηρέτηση των συμφερόντων των κολοσσών της φαρμακοβιομηχανίας.

  “Μπροστά σ’ αυτό το χάος”, λέει ο κ. Βασσάλος,  “η κατάργηση των διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας και η ανακήρυξη του εμβολίου σε δημόσιο αγαθό είναι αυτή τη στιγμή κυριολεκτικά ζήτημα ζωής και θανάτου”.

Εγώ απλώς προσυπογράφω.

Διαβάστε περισσότερα

Εμβόλια: Ο δολοφόνος Καπιταλισμός επί τω έργω!

  ΝΙΚΟΣ ΜΠΟΓΙΟΠΟΥΛΟΣ

• facebook.com/mpogiopoulos
• mpog@imerodromos.gr

Σύμφωνα με τα στοιχεία του Scientific American και των Γιατρών  του Κόσμου, μέχρι τις 18/11/2020 οι φαρμακευτικές εταιρείες – αυτές που σήμερα δεν παραδίδουν τις ποσότητες των εμβολίων που είχαν δεσμευτεί – είχαν χρηματοδοτηθεί με δημόσιο χρήμα στις ΗΠΑ για την παραγωγή των εμβολίων με 12 δισ.δολάρια. Πρόκειται για επιπλέον πακτωλό που ήρθε να προστεθεί στα 40 δισ.δολάρια που διατίθενται κάθε χρόνο στις ΗΠΑ – των εκατομμυρίων ανασφάλιστων – από τα δημόσια ταμεία προς τις φαρμακευτικές για έρευνες και παραγωγή φαρμάκων, που βεβαίως θεωρούνται ιδιοκτησίας των εταιρειών.

Η δε ΕΕ για την παραγωγή εμβολίων έχει τροφοδοτήσει με δημόσιο χρήμα τις εταιρείες – αυτές που οι συμβάσεις τους με την Κομισιόν αποτελούν επτασφράγιστο μυστικό – που ξεπερνά τα 2 δις.

Ταυτόχρονα κράτη και κυβερνήσεις συμμετέχουν σε προγράμματα χρηματοδότησης των εταιρειών για την παραγωγή των εμβολίων, πχ πρόγραμμα «Συνασπισμός Καινοτομιών Επιδημικής Ετοιμότητας (Coalition for Epidemic Preparedness Innovations), «Συμμαχία για τα Εμβόλια» (Gavi), με ποσά που ξεπερνούν τα 3 δις.

Ενώ, λοιπόν, ήδη 400.000 άνθρωποι έχουν πεθάνει στις ΗΠΑ, πάνω από 650.000 στην Ευρώπη και πάνω από 2 εκατομμύρια στον κόσμο, οι εταιρείες, προστατευμένες από ρήτρες και διατάξεις εμπιστευτικότητας που έχουν υπογράψει με κράτη και οργανισμούς, αρνούνται ή αδυνατούν να εκπληρώσουν τις υποχρεώσεις τους. Δεν παραδίδουν τις ποσότητες των εμβολίων για τα οποία χρυσοπληρώθηκαν. Χρυσοπληρώθηκαν με τα λεφτά των νεκρών και των απειλούμενων από την πανδημία ζωντανών του πλανήτη.   

Το ζήτημα τίθεται απλά: Είναι δυνατόν η ανθρωπότητα να παρακολουθεί αμίλητη το έγκλημα που συντελείται εις βάρος της; Είναι δυνατόν να γίνεται ανεκτό τα εμβόλια να μην αποτελούν δημόσιο αγαθό, αλλά εμπόρευμα κερδοσκοπίας των φαρμακευτικών – εν μέσω πανδημίας – υπό την πολιτική ομπρέλα των κυβερνήσεων του κεφαλαίου; Είναι δυνατόν την ώρα του ολέθρου να μην υπάρχει σπάσιμο του «εμπορικού μυστικού» των εμβολίων (που έχουν πληρωθεί από τους λαούς και έχουν κατασκευαστεί από την συσσωρευμένη επιστημονική και τεχνολογική γνώση της ανθρωπότητας); Είναι δυνατόν ακόμα και τώρα που οι εταιρείες αθετούν συμφωνίες, να μην συντελείται αναδιάρθρωση παραγωγικών δυνάμεων σε επίπεδο κρατών, άντληση έξω από κάθε λογική οικονομικής πλεονεξίας των απαραίτητων πρώτων υλών, ώστε να υπάρξει, με όλους τους κανόνες ασφάλειας, η παραγωγή των ποσοτήτων εμβολίων που χρειάζεται η ανθρωπότητα;

Ναι, είναι. Γιατί αυτό το σύστημα που κυβερνάει τον κόσμο λέγεται καπιταλισμός και στάζει αίμα, εκμετάλλευση, πλεονεξία, απληστία, επί πτωμάτων κερδοσκοπία από όλους του τους πόρους.

Ναι, είναι. Και δεν χωράει αφέλεια. Οταν μιλάμε για κυβερνήσεις και πολιτικούς υπερεθνικούς οργανισμούς στον καπιταλισμό μιλάμε για εκείνες τις εθνικές και διεθνικές επιτροπές που διαχειρίζονται τις υποθέσεις των πολυεθνικών. Και ότι δεν είναι η πρώτη φορά που το κάνουν βάφοντας τα χέρια τους με αίμα.

Οσο προφανές είναι το παραπάνω, τόσο αυτονόητο είναι πως πρέπει να σημάνει εγερτήριο αγώνα και διεκδίκησης ώστε το εμβόλιο να μην είναι ένα ακόμα “εμπόρευμα” στο νεκροταφείο της «ελεύθερης αγοράς» τους. Ότι ο αγώνας αυτός φέρνει σε πρώτο πλάνο ότι το «ζωή ή θάνατος» περνάει μέσα από τον αγώνα των λαών ενάντια στην πανδημία του καπιταλισμού. 

Όμως το γεγονός ότι πλέον έχει καταρρεύσει κάθε μάσκα και κάθε προσωπείο περί «ελεύθερης αγοράς», ότι η εγκληματική της φύση δεν κρύβεται, δεν μπορεί να αποτελεί και το άλλοθι των πολιτικών εγκληματιών που ακόμα και τώρα επιδίδονται στην προπαγάνδα του «δεν υπάρχει εναλλακτική» και του «τι να κάνουμε, έτσι λειτουργεί το σύστημα»…

Κάθε κράτος, κάθε κυβέρνηση έχει ευθύνη και πρέπει να υποχρεωθεί να δράσει. Ωστε η τεχνογνωσία για τα εμβόλια που για την παραγωγή τους παρασχέθηκε ποταμός δημόσιου χρήματος, να περάσει σε αυτούς που τα έχουν ανάγκη. Να αφαιρεθεί από τα χέρια των εταιρειών ώστε τα εμβόλια να μετατραπούν, πραγματικά, σε δημόσιο αγαθό.

Μηδέ της ελληνικής κυβέρνησης εξαιρουμένης. Η οποία το μόνο στο οποίο επιδίδεται είναι σε εξυπνάδες του τύπου «δεν υπάρχουν «εμβολιόδεντρα» και σε αθλιότητες από βήματος Βουλής περί την διαφύλαξη της «ελευθερίας του επιχειρείν» των φαρμακευτικών εταιρειών!

Εχουν ευθύνη – στην Ελλάδα και στον κόσμο – να αναπροσαρμόσουν τις παραγωγικές δυνάμεις. Εχουν υποχρέωση, αυτοί που σε όλο τον πλανήτη άφησαν τα συστήματα Υγείας αθωράκιστα, τώρα να εξαναγκαστούν να κάνουν ό,τι στους πολέμους τους: Οπως κάνουν στους πολέμους τους, που για να σκοτώνουν ανθρώπους μετατρέπουν τις βιομηχανίες παραγωγής κατσαρόλας σε βιομηχανίες παραγωγής πολεμικού υλικού, να μετατρέψουν – αυτή τη φορά για να σωθούν άνθρωποι – εργαστήρια και μονάδες  σε όλο τον κόσμο, σε εργοστάσια παραγωγής εμβολίων. Γρήγορα, στις αναγκαίες ποσότητες, που θα διατεθούν άμεσα, με ασφάλεια, δωρεάν, στον παγκόσμιο πληθυσμό.

Διαβάστε περισσότερα

«Luca»: Μία περιπέτεια ενηλικίωσης με φόντο την ιταλική Ριβιέρα

 

Η Pixar προσφέρει μια πρώτη παρουσίαση της νέας της ταινίας με τίτλο «Luca», μία περιπέτεια ενηλικίωσης.

Το περιοδικό Empire δημοσιεύει τις πρώτες εικόνες από την ταινία στο νέο του τεύχος, που κυκλοφόρησε στις 21 Ιανουαρίου.

Μπορεί να πρόκειται για τη νέα μεγάλου μήκους animation ταινία μυθοπλασίας, αλλά όπως αρκετές της Pixar συνδέονται με προσωπικές, πολύ ανθρώπινες εμπειρίες των δημιουργών τους.

Στην ταινία Luca, που διαδραματίζεται στα παράλια της Ιταλίας, ο πρωταγωνιστής Λούκα και ο φίλος του Αλμπέρτο, είναι δύο θαλάσσια πλάσματα που παίρνουν ανθρώπινη μορφή όταν βγαίνουν στην ξηρά.

Διαβάστε περισσότερα

Ο «Θίασος» του Θόδωρου Αγγελόπουλου

 Γυρισμένη μέσα στη δικτατορία, η ταινία έχει συμπεριληφθεί στις εκατό καλύτερες δημιουργίες του παγκόσμιου κινηματογράφου

 

Ο Πέτρος Ζαρκάδης ως Ορέστης (στο κέντρο). Η πολιτική ιστορία της Ελλάδας και η ιδιωτική των μελών του θιάσου, που είναι ταυτόχρονα και μέλη της ίδιας οικογένειας (παραπέμποντας στον μύθο των Ατρειδών), πλέκονται αξεδιάλυτα.

Μαρία Κατσουνάκη

Επαρχιακός σιδηροδρομικός σταθμός από πέτρα και κόκκινο τούβλο, στο Αίγιο. Eνας πλανόδιος θίασος που κρατάει βαλίτσες, μπαούλα. Οι ηθοποιοί στέκουν αμήχανοι κοιτάζοντας γύρω, αβέβαιοι μες στη σιωπή του πρωινού. Ακούγεται η φωνή του ακορντεονίστα: «Φθινόπωρο του ’52 ξανάρθαμε στο Αίγιο. Λίγοι από τους παλιούς. Οι πιο πολλοί καινούργιοι. Είμαστε κουρασμένοι». 

Στο επόμενο πλάνο τούς παρακολουθούμε στον κεντρικό δρόμο της μικρής επαρχιακής πόλης. Στους τοίχους κολλημένες φωτογραφίες, του Παπάγου, και πανό με συνθήματα όπως «Ζήτω ο Στρατάρχης, ο Σωτήρ του Eθνους», «Νικητή του Γράμμου σώσε μας», δηλώνουν ότι βρισκόμαστε σε προεκλογική περίοδο. Από ένα μακρινό μεγάφωνο ακούγεται: «Αν δεν θέλουμε να δούμε πάλι εις τους δρόμους μας τας εξάλλους και αγρίας φάλαγγας με τα σφυροδρέπανα που προαναγγέλλουν έναν νέο “Κόκκινο Δεκέμβρη”, πρέπει να συσπειρωθούμε όλοι γύρω από τον στρατάρχη». 

Από την έναρξη κιόλας της ταινίας ο Θόδωρος Αγγελόπουλος φανερώνει τους δύο πρωταγωνιστές του: το θέατρο και την Ιστορία. Φωτ. ΑΡΧΕΙΟ Θ. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΥ, 1975

Από την έναρξη κιόλας, ο «Θίασος» του Θόδωρου Αγγελόπουλου φανερώνει τους δύο πρωταγωνιστές του: την Ιστορία και το θέατρο. Η αφήγηση, ασυνεχής και αναχρονική, η πραγματικότητα δεν υποχωρεί ούτε όταν η μυθοπλασία παίρνει το πάνω χέρι, το έργο που παρουσιάζει το μπουλούκι είναι το ίδιο (η «Γκόλφω» του Περεσιάδη) αλλά οι σχέσεις των προσώπων μεταβάλλονται, όπως και τα ιστορικά γεγονότα πυκνώνουν αλλά το δράμα της χώρας παραμένει το ίδιο. Ο θίασος ζει τη δική του, εσωτερική, περιπέτεια, μέσα σε δεκατρία κρίσιμα χρόνια (1939-1952) και υφίσταται τις συνέπειες της μεγάλης εθνικής περιπέτειας. Αποδεκατίζεται και ξαναστεριώνει.

Η μεγάλη αποκάλυψη στο Φεστιβάλ των Καννών

 

Το 1975 ήταν η χρονιά του «Θιάσου». Μπορεί η ταινία του Θόδωρου Αγγελόπουλου να μην  εκπροσώπησε την Ελλάδα επίσημα στο Διεθνές Φεστιβάλ Καννών, γιατί η τότε κυβέρνηση αρνήθηκε θεωρώντας ότι «προσβάλλει τη μνήμη του στρατάρχη Παπάγου», όπως έχει πει ο σκηνοθέτης, κατέκτησε όμως από εκείνη τη χρονιά τον κόσμο. Δεν είναι σχήμα λόγου. «Ανεπανάληπτη» τη χαρακτήρισε η διεθνής κριτική, ενώ εδώ και 45 χρόνια προβάλλεται ανελλιπώς σε όλο τον πλανήτη, αναλύεται διαρκώς, έχει συμπεριληφθεί στις εκατό καλύτερες ταινίες στην ιστορία του παγκόσμιου κινηματογράφου. 

«Ο “Θίασος” ήταν μια ευτυχισμένη στιγμή. Οχι μόνο κινηματογραφικά», σχολίαζε ο Θ. Αγγελόπουλος (ΕΡΤ, 2005, στην εκπομπή «Κορυφαίες στιγμές του ελληνικού κινηματογράφου»). «Η εποχή εκείνη, δηλαδή η δικτατορία μέσα στην οποία γεννήθηκε και γυρίστηκε, ήταν μια εποχή καταπίεσης αλλά και έξαρσης, με την έννοια ότι είχαμε έναν ορατό αντίπαλο και μια κρυμμένη βαθιά, αλλά πολύ ζωντανή, ελπίδα ότι όταν αυτό το πράγμα τέλειωνε, κάτι άλλο, καινούργιο, θα αναδυόταν. Οχι μόνο για το σινεμά, μια και το σινεμά τότε το συνδέαμε με την αλλαγή του κόσμου, αλλά και για τη χώρα. Ο “Θίασος” είναι για εμένα η εποχή της ελπίδας. (…) Κάναμε κάτι πέρα από τον κινηματογράφο. Είχαμε την αίσθηση ότι γράφαμε Ιστορία. Ιστορία αντίστασης. Μέσα σε μια δικτατορία, μιλώντας για μια δικτατορία. Πολλά από τα γυρίσματα γινόντουσαν με τσίλιες για να μην έρθει κανένας. Την άδεια από την επιτροπή λογοκρισίας την πήρα πηγαίνοντας να δω έναν παλιό μου συμφοιτητή, τον Σπύρο Ζουρνατζή, που ήταν τότε υφυπουργός Τύπου. Του ζήτησα να περάσει το σενάριο του “Θιάσου” χωρίς να διαβαστεί». 

Στο «Δεκαπενθήμερο των Σκηνοθετών» του Φεστιβάλ Καννών, όπου τελικά προβλήθηκε, έγινε «έκρηξη». Οι θεατές έκλαιγαν, ξένοι σκηνοθέτες τον αγκάλιαζαν, οι κριτικοί παραληρούσαν, τα βραβεία και οι διακρίσεις διαδέχονταν το ένα το άλλο. «Τι όνομα τέλος πάντων θα μπορούσε να δώσει κανείς σε μια τέτοια κινηματογράφηση;» αναρωτιόταν ο σπουδαίος Γιαπωνέζος δημιουργός Ναγκίσα Οσιμα, σε ένα εκτενές κείμενό του στην Asahi (8/8/1979). Αμφιταλαντεύεται ανάμεσα στην «κινηματογράφηση της προσήλωσης» και της «ελπίδας» για να καταλήξει ότι για τον ίδιον «προσήλωση και ελπίδα είναι ταυτόσημα».

Ο Πέτρος Ζαρκάδης ως Ορέστης (στο κέντρο). Η πολιτική ιστορία της Ελλάδας και η ιδιωτική των μελών του θιάσου, που είναι ταυτόχρονα και μέλη της ίδιας οικογένειας (παραπέμποντας στον μύθο των Ατρειδών), πλέκονται αξεδιάλυτα. 

Το θέμα του έργου, μια ιστορική τοιχογραφία

Ο θεατής, μέσα σε περίπου τέσσερις ώρες, παρακολουθεί, από τη μια, την τελευταία περίοδο της δικτατορίας του Μεταξά, την έναρξη του πολέμου, την ιταλική εισβολή, τη γερμανική κατοχή, την Απελευθέρωση, την άφιξη των συμμάχων (Αγγλων αρχικά και Αμερικανών στη συνέχεια), τον αιματηρό εμφύλιο πόλεμο, μέχρι τις εκλογές του 1952 όπου κυριαρχούν οι δυνάμεις της Δεξιάς. Και όχι μόνο. Μέσα από μια μοναχική αφήγηση, μετωπική στην κάμερα, στο τρένο, περιγράφεται η ήττα στον Σαγγάριο, η καταστροφή της Σμύρνης, το καθοριστικό 1922. Η χρονολογική κατασκευή της ταινίας, περίπλοκη, κτίζεται με διαρκείς χρονικούς ελιγμούς και συνεχείς εναλλαγές εποχών. 

Παράλληλα, εκτυλίσσονται οι περιπέτειες της οικογένειας του θιάσου, του Oρέστη, της αδελφής του, του πατέρα του, της μητέρας του και του εραστή της, που επανεγγράφουν τον μύθο των Ατρειδών. O πατέρας εκτελείται από τους Γερμανούς, μετά την προδοτική καταγγελία του εραστή της μητέρας, κι ο Oρέστης, αντάρτης της Αριστεράς, με τη συνεργασία της αδελφής, θα σκοτώσει επί σκηνής τη μητέρα του και τον εραστή της, για να έρθει και η δική του εκτέλεση με τις εκκαθαρίσεις που ακολούθησαν τη γενική καταστολή του αντάρτικου κατά τον Εμφύλιο.

«Η λειτουργικότητα της Γκόλφως είναι πολλαπλή», σύμφωνα με τον δημιουργό. «Το κείμενο παραβιάζεται μόνιμα, ποτέ δεν τελειώνει και διακόπτεται πάντα από την εισβολή της ιστορικής σκηνής». 

Ο «Θίασος», αυτή η ιστορική τοιχογραφία μακράς πνοής, ενσωματώνει τον Μπρεχτ και το επικό στοιχείο. «Είναι μια μπαλάντα για πρόσωπα που άλλα σκοτώθηκαν και άλλα όχι. Το να υμνείς την επανάσταση δεν σημαίνει ότι υμνείς πάντα τη νίκη», σημειώνει ο Αγγελόπουλος. Αυτό το κινηματογραφικό δοκίμιο, «ένα ανοιχτό φιλμικό κείμενο», λειτουργεί περισσότερο σαν ιστορικό χρονικό παρά σαν μια φιλοσοφική σπουδή στην Ιστορία. Το θεατρικό μπουλούκι είναι το κύτταρο μέσα από το οποίο ο σκηνοθέτης «βλέπει» όλη αυτή την περίοδο (1939-1952).

O Θ. Αγγελόπουλος με τον Γιώργο Παπαλιό (δεξιά του), στο Λονδίνο, στην απονομή του Βραβείου Sutherland, Καλύτερης Ταινίας Νέου Δημιουργού, του British Film Institute, για τον «Θίασο» (1975).

Συνολική ματιά στην ελληνική κοινωνία

Η ταινία είναι το δεύτερο μέρος της λεγόμενης «Τριλογίας της Ιστορίας» που ξεκίνησε με τις «Μέρες του ’36» (1972) και ολοκληρώθηκε με τους «Κυνηγούς» (1977). Στο «τρίτομο» αυτό έργο καλύπτεται η πρόσφατη Ιστορία της χώρας, από το 1936 έως τη μεταπολίτευση. Η σχέση του Ελληνα δημιουργού με την Ιστορία ήταν στενή και ιδιαίτερη, έχει εκτενώς αναλυθεί από τους μελετητές της φιλμογραφίας του. Η καθηγήτρια και θεωρητικός του κινηματογράφου Ειρήνη Στάθη επισημαίνει: «Τον Αγγελόπουλο δεν τον ενδιαφέρουν οι ηρωικές πράξεις, ή, µάλλον, δεν υπάρχουν γι’ αυτόν ηρωικές πράξεις. Δεν ασχολείται µ’ αυτό που όλοι ξέρουν, αλλά µ’ αυτό που δεν ξέρουν ότι γνωρίζουν· όχι µ’ αυτό που είναι εµφανές, “µεγάλο”, αλλά µ’ αυτό που είναι κρυµµένο στις σκοτεινές γωνιές της Ιστορίας και που το αναδεικνύει από την ταπεινή του πλευρά: των µικρών ηρώων που είναι πάντα οι ίδιοι “φτωχοί”, ανώνυµοι, που µε διαφορετικό ρούχο, ίδιοι µε τον εαυτό τους, αλλά και διαφορετικοί, κατοικούν τις εποχές καθώς η µια διαδέχεται την άλλη, υφαίνοντας το δίχτυ αυτού που ονοµάζουµε λαϊκή µνήµη. Ολα όσα κινούν τη µοίρα τους βρίσκονται πίσω απ’ τη σκηνή της Ιστορίας, στο παρασκήνιο, που παραµένει σταθερό και αναλλοίωτο, και πάντα οδηγεί, µε τελετουργική ακρίβεια, στη συνήθη τραγική επανάληψή της. Oι ήρωές του δεν χρειάζονται συστάσεις· δεν χρειάζεται να µας εξηγήσουν ποιοι είναι κι από πού έρχονται. Δεν έχουν ανάγκη από ένα όνοµα· δεν χρειάζονται τα στοιχεία της ταυτότητάς τους. Είναι οι εξόριστοι του ιστορικού χρόνου (εξόριστοι είναι οι περισσότεροι ήρωες του Αγγελόπουλου) – έρχονται απ’ το µυθικό παρελθόν, απ’ το ιστορικό παρόν, απ’ το µεταφυσικό µέλλον (ως µεταφυσικό εννοούµε τη διάσταση εκείνη που επιτρέπει στον Αγγελόπουλο να µεταµορφώνει την πραγµατικότητα σε ποίηση). Αυτοί οι ήρωες είναι οι φορείς της σηµασίας της Ιστορίας».

Από γυρίσματα του «Θιάσου» στο Αίγιο (1974). Ο σκηνοθέτης με το συνεργείο. 

Η Ηλέκτρα (Εύα Κοταμανίδου, η κατεξοχήν πρωταγωνίστρια του Αγγελόπουλου έφυγε πρόσφατα από τη ζωή), ο Ορέστης (Πέτρος Ζαρκάδης), ο Αγαμέμνονας (Στράτος Παχής), η Κλυταιμνήστρα (Αλίκη Γεωργούλη), ο Πυλάδης (Κυριάκος Κατριβάνος), ο Αίγισθος (Βαγγέλης Καζάν), η Χρυσόθεμη (Μαρία Βασιλείου) «φέρουν» την ιστορία και την τραγωδία, μεγάλη και μικρή, παγκόσμια και προσωπική. Πότε ανάλαφρα, τραγουδώντας και χορεύοντας το «Γιαξεμπόρε» (παραφθορά τού «Γεια σου αμόρε», χαιρετισμός μαζί και κάλεσμα), πότε με πληγές ανοιχτές, χαίνουσες. Ο «Θίασος» είναι μια διαρκής υπόμνηση ότι τίποτα δεν έρχεται όπως το περιμένουμε. Ούτε στη ζωή ούτε στην Ιστορία. Κι όπως, ίσως, θα επαναλάμβανε και ο Θόδωρος Αγγελόπουλος, παραμένουμε «αβοήθητοι ανάμεσα στον πόνο και στην επιθυμία».

Η ταινία αρχίζει το 1939 και τελειώνει το 1952 μ’ ένα πανομοιότυπο πλάνο: όλοι οι ηθοποιοί βγαίνουν απ’ τον «μικρό επαρχιακό σταθµό από πέτρα και κόκκινο τούβλο» µε μπαούλα και βαλίτσες. «Φθινόπωρο του ’39 φτάσαµε στο Αίγιο. Είμαστε κουρασμένοι». 

Ακόµα κι αν ο «Θίασος» παραμένει, οι καταστάσεις δεν µπορούν ποτέ να είναι ακριβώς οι ίδιες. «Στο θέατρο, όπως κι αλλού», έγραφε ο Μπρεχτ, «ο κόσµος τού σήµερα δεν µπορεί να απεικονιστεί σωστά, παρά µόνο αν θεωρήσουµε ότι υπόκειται πάντα σε αλλαγές».

ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΕΥΑΝΘΗΣ ΧΑΤΖΗΒΑΣΙΛΕΙΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Εμβόλιο για την πολιτική βλακεία δεν υπάρχει

 

Παρακαλούμε την προσοχή σας.  Υπάρχει βουλευτής (και γενικότερα κάτοικος της χώρας μας) που όταν τον ρωτάνε γιατί είναι αργοί οι ρυθμοί των εμβολιασμών στην Ελλάδα σε σχέση με άλλες χώρες (τη Ρουμανία, την Πολωνία, την Ουγγαρία, την Κροατία), απαντά αυτό: 

 

«Τι χαρακτηριστικά έχουν αυτές οι χώρες που μόλις αναφέρατε; Έχουν περάσει κομμουνισμό, έχουν καταλάβει ότι η ασυδοσία και η ανομία, η διαρκής αντιδραστικότητα των “αριστεραίων” είναι έγκλημα. Τα έχουν αποβάλει αυτά τα πράγματα από τη δημόσια τους ζωή και αποδίδουν πολύ καλύτερα σε οργανωτικό επίπεδο. Να το!» (στο βίντεο μετά το 7ο λεπτό).

 

Διαβάσατε την απάντηση; Ακούσατε τι είπε; 

Είστε καλά; Έχετε συνέλθει; 

Εμείς, πάντως, σπεύσαμε να συμβουλευτούμε την Επιστήμη. Ρωτήσαμε, επίμονα, αρκετούς επιστήμονες εάν υπάρχει εμβόλιο για την πολιτική βλακεία. Οχι. Η Επιστήμη σηκώνει τα χέρια ψηλά: Εμβόλιο για την πολιτική (και όχι μόνο) βλακεία, δεν υπάρχει.

Διαβάστε περισσότερα

Η στρατηγική Μακρόν για την Ευρώπη

 

Με βάση την τελευταία συνέντευξη που έδωσε ο πρόεδρος της Γαλλίας Εμμανουέλ Μακρόν στο περιοδικό Le Grand Continent [1] μπορούμε να ανιχνεύσουμε μία στρατηγική αρθρωμένη σε 5 άξονες.

• του Γρηγόρη Κοτσίρη – geoeurope.org

---

Πρώτον, ο οικονομικός άξονας

Ο Εμμανουέλ Μακρόν θεωρεί ότι είναι απαραίτητη μία συναίνεση σε παγκόσμια κλίμακα, αν θέλουμε να επαναδομήσουμε την πολυμέρεια γύρω από νέες προτάσεις.

Σε τι συνίσταται αυτό το πρόγραμμα της «Συναίνεσης του Παρισιού»; Για τον Γάλλο πρόεδρο το πρώτο που χρειάζεται είναι ιδεολογική δουλειά που θα επιτρέψει στην Ευρώπη και στη Γαλλία να επαναξιολογήσουν τον τρόπο που σκέπτονται και το μέλλον τους.

Το δεύτερο βήμα θα είναι η δημιουργία νέων συμμαχιών με την ενσωμάτωση μη κρατικών οντοτήτων. Το κλειδί για τη Συναίνεση του Παρισιού θα είναι ο επαναπροσδιορισμός της πορείας, σε παγκόσμιο επίπεδο, προς την προτεραιότητα της κλιματικής αλλαγής.

Υπό αυτή την προοπτική, το εμπόριο θα είναι μία «δεύτερη μεταβλητή», με την προϋπόθεση ότι θα υπάρξει συμμόρφωση και συνέπεια σε πολιτικό επίπεδο.

Η Συναίνεση του Παρισιού θα δώσει τη δυνατότητα να αμφισβητηθεί το πλαίσιο το οποίο κυριάρχησε από την δεκαετία του ’80 στη διαμόρφωση της οικονομικής πολιτικής, δηλαδή η Συναίνεση της Ουάσιγκτον.

Οι σοσιαλιστικές και ριζοσπαστικές πολιτικές δυνάμεις της Ευρώπης, ταυτίζουν τη Συναίνεση της Ουάσιγκτον με τον νεοφιλελευθερισμό, χωρίς να μπορούν να διατυπώσουν ένα πιο σύγχρονο δόγμα. Η πρόταση του φιλοδοξεί να καλύψει αυτό το κενό.

Ο Μακρόν εδραιώνει την κριτική του στη Συναίνεση της Ουάσιγκτον σε δύο σημεία.

Το πρώτο είναι η αδυναμία στην αντιμετώπιση οικολογικών προβλημάτων.

Το δεύτερο αφορά την ανεξέλεγκτη αύξηση των κοινωνικών ανισοτήτων ως αποτέλεσμα του μετασχηματισμού των σύγχρονων οικονομιών από τη δεκαετία του ’80, η οποία έχει σφραγίσει τη μοίρα των μεσαίων τάξεων στις κοινωνίες της Δύσης.

Σε πολιτικό επίπεδο, οι προτάσεις του Γάλλου προέδρου για τη Συναίνεση του Παρισιού θα μπορούσαν να προωθήσουν ώσμωση στον χώρο των προοδευτικών δυνάμεων που θεωρούν ότι η πανδημία και η οικονομική κρίση που προκαλεί, μπορεί να αποτελέσει ευκαιρία για την αλλαγή του οικονομικού παραδείγματος σε ευρωπαϊκό επίπεδο.

Δεύτερον, ο ιστορικός άξονας

Για τον Μακρόν η μεταπολεμική ιστορία της Ευρώπης και του Δυτικού κόσμου καθορίζεται από τρεις χρονολογίες-κλειδιά που συνδέονται με αλλαγές και στον χώρο των ιδεών.

Η πρώτη περίοδος είναι το 1945, όταν δημιουργείται ένα πολυμερές πλαίσιο συνύπαρξης των εθνικών κρατών.

Η δεύτερη περίοδος αφορά το 1968 και τις αλλαγές που έφερε στις Δυτικές κοινωνίες σε επίπεδο αξιών και που σήμερα αμφισβητείται από τις συντηρητικές δυνάμεις.

Τέλος υπάρχει το 1989 που σηματοδοτεί την κατάρρευση του Υπαρκτού Σοσιαλισμού και την επικράτηση ιδεολογιών για «το τέλος της ιστορίας», οι οποίες ανατρέπονται με την άνοδο του αυταρχισμού σε πολλές χώρες ανά την υφήλιο.

Με τα δεδομένα αυτά, έχει ιδιαίτερη σημασία για τον Γάλλο πρόεδρο, η Ευρώπη να διατυπώσει και να υπερασπιστεί τις δικές της αξίες, παρά το ότι όλες οι χώρες της ΕΕ δεν ασπάζονται το ίδιο αξιακό σύστημα.

Πιστεύει πως η παγκοσμιότητα των ιδεών που προκύπτουν από την ιστορία της Ευρώπης και πάνω στις οποίες στηρίζεται το ευρωπαϊκό οικοδόμημα, βρίσκεται σε κρίση. Δεν πρόκειται για μία κρίση θεσμών του μεταπολεμικού κόσμου, αλλά για μια κρίση πολιτισμού. Ο Μακρόν θεωρεί ότι θα πρέπει να ενστερνιστούμε πάλι αυτές τις ιδέες ενάντια στον ριζοσπαστικό ισλαμισμό. Αλλά θα πρέπει να γίνει σαφές ότι, ο εχθρός δεν είναι ένας άλλος πολιτισμός, αλλά ο σκοταδισμός.

Τρίτον, ο γεωπολιτικός άξονας

Για τον Μακρόν ο γεωπολιτικός άξονας αρθρώνεται γύρω από τρεις συνιστώσες. Η πρώτη αφορά τη γεωπολιτική Ευρώπη, η δεύτερη αφορά τη στρατηγική αυτονομία της Ευρώπης και η τρίτη αφορά τη σχέση της Ευρώπης με την Αφρική.

Η γεωπολιτική Ευρώπη

Με την τρέχουσα κρίση του παγκόσμιου πολυπολικού συστήματος, για τον Μακρόν η μόνη λύση είναι η ενδυνάμωση της πολιτικής Ευρώπης.

Για να επιτευχθεί μία τέτοια εξέλιξη είναι αναγκαία μία επανάσταση για την υπέρβαση των τρόπων σκέψης που βασίζονται σε εθνικά πρότυπα και στη μέχρι σήμερα ιστορία της Ευρώπης. Αυτό σημαίνει ότι θα πρέπει να ξεπεραστούν οι τυποποιημένες ιδέες για την Ευρώπη που δίνουν προτεραιότητα στην οικονομία, το εμπόριο και το πιστωτικό σύστημα.

Οπωσδήποτε, είναι νωρίς να αναφερόμαστε σε «ευρωπαϊκή κυριαρχία», γι’ αυτό και ο Μακρόν προτιμάει τον όρο «στρατηγική αυτονομία»

Ευρωπαϊκή στρατηγική αυτονομία

Σύμφωνα με τον Μακρόν, η Ευρώπη πρέπει να οικοδομήσει μία στρατηγική αυτονομία με όρους στρατιωτικούς, τεχνολογικούς και νομικούς. Σε ό,τι αφορά την άμυνα, η εκλογή του Τζο Μπάιντεν και η πιθανή επιστροφή σε ισχυρότερη διατλαντική συνεργασία δεν θα πρέπει να οδηγήσει την Ευρώπη να εγκαταλείψει το σχέδιο της στρατηγικής αυτονομίας.

Για το θέμα αυτό υπάρχουν δύο διαφορετικές γραμμές στην ΕΕ και ο Γάλλος Πρόεδρος εξέφρασε τη διαφωνία του με την θέση της Γερμανίδας υπουργού Άμυνας Αννεγκρέτ Κραμπ-Κάρρενμπαουερ, η οποία χαρακτήρισε την ευρωπαϊκή στρατηγική αυτονομία ως αυταπάτη και επανεπιβεβαίωσε την κεντρικότητα της διατλαντικής συνεργασίας για την ευρωπαϊκή άμυνα.

Πέρα από την άμυνα, η ευρωπαϊκή στρατηγική αυτονομία και στο τεχνολογικό επίπεδο. Η ανάπτυξη του 5G και η ευρωπαϊκή δυνατότητα αποθήκευσης data, έχουν ειδική βαρύτητα.

Τέλος, η στρατηγική αυτονομία θα πρέπει να επιβεβαιώνεται και σε νομικό επίπεδο.

Μία νέα σχέση Ευρώπης-Αφρικής

Για τον Μακρόν, η Ευρώπη και η Αφρική μοιράζονται ένα κοινό πεπρωμένο και δοκιμάζονται από τις ίδιες κρίσεις, μεταξύ των οποίων, η ισλαμική τρομοκρατία είναι από τις πιο σημαντικές.

Με βάση τις κοινές προοπτικές, ο Μακρόν προτείνει μία συνεργασία μεταξύ Ευρώπης και Αφρικής, βασισμένης σε πραγματική ισότητα.

Το μελλοντικό εμβόλιο για τον κορονοϊό θα είναι το σύμβολο αυτής της νέας συνεργασίας μεταξύ Ευρώπης και Αφρικής.

Με τη μετατροπή της Ευρώπης σε «πρώτη εκπαιδευτική, υγειονομική, ψηφιακή και πράσινη δύναμη» και την υιοθέτηση ενός νέου συστήματος αξιών, ο ευρωαφρικανικός άξονας αποτελεί το επόμενο βήμα.

Για τον Μακρόν, πρέπει να εγκαταλειφθεί από την Ευρώπη το πρίσμα της μετανάστευσης, μέσα από το οποίο αντιμετωπίζει την Αφρική. Αυτό όμως σημαίνει ότι πρέπει ως προϋπόθεση να υπάρξει μεταρρύθμιση της στρατηγικής για τη μετανάστευση για να αποφευχθεί αυτό που ονομάζει μαζική εκτροπή του δικαιώματος για το άσυλο.

Η αλλαγή της οπτικής για την Αφρική, πρέπει να θεωρηθεί ως μία πραγματική ιστορική ρήξη των σχέσεων Ευρώπης-Αφρικής που υπήρξε στο παρελθόν.

Τέταρτον, ο οικολογικός άξονας

Ο Μακρόν πιστεύει πως η οικολογική στροφή είναι σημαντική, αλλά δεν πρέπει να αμφισβητεί ανθρώπινα δικαιώματα.

Ο Γάλλος πρόεδρος θεωρεί ότι η οικολογική μετάβαση δεν θα γίνει άμεσα και δεν θα είναι εύκολο να αμφισβητηθούν τρόποι ζωής στις δυτικές κοινωνίες. Προς το παρόν, η οικολογική μετάβαση είναι σχετικά ακατανόητη για πολλούς πολίτες, ιδίως στις μεσαίες τάξεις.

Θεωρεί ότι ο μετασχηματισμός της κινητικότητας, μέσα από το σύμβολο του αυτοκινήτου, αποτελεί το κλειδί για την οικολογική μετάβαση. Στην πραγματικότητα όμως, πρόκειται για ένα ανθρωπολογικό θέμα το οποίο πρέπει να αντιμετωπιστεί σε αυτό το επίπεδο.

Πέμπτο, ο άξονας του εμβολίου

Ο Μακρόν περιγράφει τη μέθοδο που χρησιμοποιήθηκε για να συγκεντρωθούν όλοι οι εμπλεκόμενοι στην έρευνα του εμβολίου, η οποία περιλαμβάνει την ενεργοποίηση κρατικών, διεθνών και μη κρατικών φορέων.

Επισημαίνει ακόμα, τη χρησιμοποίηση του εμβολίου για επίτευξη στόχων ηγεμονίας. Αντιθέτως, θεωρεί το εμβόλιο ως παγκόσμιο κοινό αγαθό και το κράτος ως εγγυητή του κοινού συμφέροντος στο θέμα αυτό.

Εμφανίζεται αισιόδοξος για τη μέθοδο που έχει εφαρμοστεί ως σήμερα, παρά το γεγονός ότι υπάρχουν κίνδυνοι, οι μεγάλοι διεθνείς παίκτες να ανατρέψουν αυτή την κατάσταση.

ΠΑΡΑΠΟΜΠΕΣ

[1] https://geopolitique.eu/en/macron-grand-continent/

Διαβάστε περισσότερα

Στροφή στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης κατά την περίοδο του lockdown

Στο 92% εντοπίζει την διείσδυση του ίντερνετ μεταξύ Ελλήνων 16-74 χρόνων πανελλήνια έρευνα Focus on Tech Life της Focus Bari. Ουσιαστικά, όλοι οι Έλληνες είναι πλέον χρήστες ίντερνετ, ενώ οι συνθήκες της πανδημίας πυροδότησαν την ήδη υπάρχουσα τάση ανάπτυξης της ψηφιακής (digital) ζωής στην καθημερινότητα: όλοι ενημερώνονται, διασκεδάζουν, ψυχαγωγούνται, επικοινωνούν, αλλά και ψωνίζουν διαδικτυακά.

Ως φυσικό επακόλουθο, επτά στους δέκα Έλληνες δηλώνουν ότι αύξησαν τον χρόνο (και ενέργεια) που αφιερώνουν στα σόσιαλ από την έναρξη των lockdown από τον περασμένο Μάρτιο έως σήμερα: το Facebook έχει φτάσει στο 75%, με τρεις στους τέσσερις Έλληνες να έχουν τουλάχιστον ένα προφίλ, ενώ ακολουθούν τα Youtube και Instagram στο 62% και 55% αντίστοιχα.

Όμως, ο αυξημένος χρόνος έκθεσης και διάδρασης στα σόσιαλ δεν είναι πάντα θετικός. Σύμφωνα με έρευνα της Focus Bari, δύο στους τρεις Έλληνες αγαπούν τα σόσιαλ γιατί τους κρατούν σ' επαφή με φίλους, με την κοινωνία και γενικότερα τους κάνουν να νιώθουν συνδεδεμένοι με τον «έξω κόσμο», καθώς και δύο στους πέντε χρησιμοποιούν τα σόσιαλ για να προβάλουν την δουλειά τους ή/και να προσφέρουν επαγγελματικές υπηρεσίες τους.

Τρεις στους πέντε παραδέχονται ότι αφιερώνουν στα σόσιαλ περισσότερο χρόνο απ' όσο θα ήθελαν και συχνά παρασύρονται από αυτά και αμελούν άλλες δράσεις που θα ήθελαν να κάνουν, όπως διάβασμα, κάποιο άλλο χόμπυ, άθλημα κλπ., ενώ δύο στους πέντε κάθε μέρα λένε το πρωί στον εαυτό τους ότι δεν θα παρασυρθούν από τα σόσιαλ, όμως δεν το καταφέρνουν.

Ένας στους τρεις ομολογεί ότι συχνά τα σόσιαλ τον/την κάνουν να αισθάνεται ακόμα περισσότερη μοναξιά καθώς κάποιες αναρτήσεις (posts) φίλων τους κάνουν να αισθάνονται κατάθλιψη και ειδικά τα posts με φωτογραφίες από εποχές προ πανδημίας τους κάνουν να αισθάνονται θλίψη.

 

Διαβάστε περισσότερα

Από τον Καύκασο ως την Κεντρική Ασία, το «μεγάλο παιχνίδι» για το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο

 Régis Genté

Το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο της Ασίας αποτελούν πηγή αντιπαραθέσεων για την ιδιοκτησία αλλά κυρίως για την εκμετάλλευσή τους ιδιαίτερα από την διάλυση της Σοβιετικής Ένωσης και μετά. Η διαμάχη του Αζερμπαϊτζάν με την Αρμενία όπως και της Ρωσίας με την Τουρκία βρίσκουν εκεί ένα μέρος από τις ρίζες τους. Επιστροφή μέσα από το αρχείο μας, στο 2007 όταν η Ρωσία του Πούτιν προσπαθεί ν’ ανακτήσει ένα μέρος των προνομίων που είχε επί ΕΣΣΔ.

Από το αρχείο μας, Ιούνιος 2007

Το νέο «μεγάλο παιχνίδι» κορυφώνεται. Μάλιστα, αυτή τη φορά, στο επίκεντρο βρίσκονται το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο. Ωστόσο, η ζήτηση για υδρογονάνθρακες δεν εξηγεί από μόνη της τη μάχη στην οποία έχουν επιδοθεί οι υπερδυνάμεις για να αποκτήσουν τον έλεγχο των κοιτασμάτων των πρώην Σοβιετικών Δημοκρατιών της Κεντρικής Ασίας και του Καυκάσου που κατόρθωσαν να ξεφύγουν από την κυριαρχία της Μόσχας μετά την κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης, το 1991. Ο «μαύρος χρυσός» και ο «γκρίζος χρυσός» αποτελούν επίσης ένα από τα μέσα επιρροής και ελέγχου στο κέντρο της ευρασιατικής ηπείρου. Με τη βοήθεια των «μεγαθήριων» του πετρελαϊκού τομέα, οι πετρελαιαγωγοί μετατρέπονται, πλέον, σε ένα είδος μακριού σχοινιού με το οποίο οι υπερδυνάμεις προσπαθούν να προσδέσουν στο γεωστρατηγικό άρμα τους τα οκτώ «νέα ανεξάρτητα κράτη» που εμφανίστηκαν στην περιοχή.

Τον 19ο αιώνα, το «μεγάλο παιχνίδι» -η έκφραση έγινε θρυλική χάρη σε ένα μυθιστόρημα του Ράντγιαρντ Κίπλινγκ – υποδήλωνε τον αγώνα επιρροής στον οποίο είχαν επιδοθεί οι υπερδυνάμεις και ο οποίος παρουσιάζει ομοιότητες με τη σημερινή κατάσταση. Εκείνη την εποχή, το διακύβευμα ήταν αυτό που αποκαλούνταν «οι Ινδίες», το κόσμημα του βρετανικού στέμματος το οποίο επιβουλευόταν η αυτοκρατορική Ρωσία¹. Ο αγώνας διήρκεσε έναν αιώνα και τερματίστηκε το 1907, όταν το Λονδίνο και η Αγία Πετρούπολη συμφώνησαν στη μοιρασιά των ζωνών επιρροής τους και στη δημιουργία ενός κράτους ανάμεσά τους, έτσι ώστε να αποφευχθεί το ενδεχόμενο σύγκρουσης ανάμεσα στις δύο δυνάμεις: αυτό το κράτος ήταν το Αφγανιστάν². Η συμφωνία των ζωνών επιρροής τηρήθηκε μέχρι το 1991. Όπως εξηγεί ο Μουρατμπέκ Ιμαναλίεφ, Κιργίσιος (και προηγουμένως σοβιετικός) διπλωμάτης, «σήμερα, αν και έχουν αλλάξει οι μέθοδοι και οι ιδέες στο όνομα των οποίων ενεργούν οι μεγάλες δυνάμεις, ο τελικός στόχος παραμένει ο ίδιος. Πρόκειται για τον αποικισμό, με τον ένα ή με τον άλλο τρόπο, της Κεντρικής Ασίας, έτσι ώστε οι μεν να εξουδετερώσουν τους δε. Δεν επιβουλεύονται το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο μονάχα ως ενεργειακούς πόρους, αλλά και ως μέσο επιρροής».

Μετά την κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης, τα νέα ανεξάρτητα κράτη είδαν το πετρέλαιο ως μέσον για να τροφοδοτήσουν με ρευστό τον προϋπολογισμό τους και να ενισχύσουν την ανεξαρτησία τους απέναντι στη Μόσχα. Στα τέλη της δεκαετίας του 1980, η αμερικανική εταιρεία Chevron εποφθαλμιούσε το κοίτασμα του Τενγκίζ στο δυτικό Καζακστάν, το οποίο είναι το μεγαλύτερο στον κόσμο. Το 1993, απόκτησε το 50%. Από την άλλη πλευρά της Κασπίας, ο πρόεδρος του Αζερμπαϊτζάν, Γκαϊντάρ Αλίεφ, υπέγραψε, το 1994, τη «σύμβαση του αιώνα» με ξένες πετρελαϊκές εταιρείες, για την εκμετάλλευση του πεδίου Γκουνεσλί-Σιράγκ-Αζέρι.

Όλα αυτά προκάλεσαν την οργή της Ρωσίας, η οποία έβλεπε ότι χάνει τον έλεγχο των πετρελαίων της Κασπίας. Αντέταξε λοιπόν στο Μπακού την απουσία νομικού καθεστώτος για την Κασπία -δεν γνωρίζουμε εάν αποτελεί λίμνη ή θάλασσα- ελπίζοντας ότι θα πετύχαινε καλύτερες σχέσεις με τον Αλίεφ από εκείνες που διατηρούσε με τον προκάτοχό του, τον αντιρώσο εθνικιστή Αμπουλφάζ Ελτσίμπεϊ, ο οποίος ανατράπηκε το 1993 με πραξικόπημα, μερικές ημέρες μετά την υπογραφή σημαντικών συμφωνιών με τα αγγλοσαξονικά μεγαθήρια του πετρελαϊκού τομέα. Ο Αλίεφ, καλός γνώστης των μηχανισμών του σοβιετικού συστήματος, ως πρώην στρατηγός της KGB και μέλος του Πολίτμπιρο, διαπραγματεύτηκε μυστικά με τον ρωσικό πετρελαϊκό τομέα και παραχώρησε στη Lukoil το 10% της κοινοπραξίας Γκουνεσλί-Σιράγκ-Αζέρι. Έτσι, η Ανατολή και η Δύση άρχισαν να εμφανίζονται ως μνηστήρες στα κοιτάσματα της ζώνης.

Τη δεκαετία του 1990, οι Ηνωμένες Πολιτείες, για να δικαιολογήσουν τη διείσδυσή τους στη λεκάνη της Κασπίας, φούσκωσαν τις εκτιμήσεις τους για τα αποθέματα υδρογονανθράκων της περιοχής: 243 δισ. βαρέλια πετρελαίου, σχεδόν όσα της Σαουδικής Αραβίας! Βέβαια, σήμερα, υπολογίζονται στα 50 δισ. βαρέλια και στα 9 τρισ. m³ αερίου, δηλαδή στο 4-5% των παγκόσμιων αποθεμάτων. Σύμφωνα με τον Αμερικανό δημοσιογράφο Στιβ Λεβίν, ο οποίος παρακολουθεί αυτά τα ζητήματα από τις αρχές της δεκαετίας του 1990, η τεράστια μπλόφα εξυφάνθηκε «γιατί οι Ηνωμένες Πολιτείες επιθυμούσαν να κατασκευαστεί πάση θυσία ο πετρελαιαγωγός BTC (Μπακού-Τιφλίδα-Τσεϊχάν), έτσι ώστε να αναχαιτιστεί η επέκταση της ρωσικής επιρροής»³.

Η Μόσχα ενισχύει την περιφέρειά της

Στη συνέχεια, ο αγώνας για την απόκτηση μεγαλύτερης επιρροής πήρε τεράστιες διαστάσεις. Μετά την 11η Σεπτεμβρίου, με πρόσχημα τον «πόλεμο ενάντια στην τρομοκρατία» που διεξάγεται στο Αφγανιστάν, Αμερικανοί στρατιωτικοί εγκαθίστανται στις χώρες της πρώην ΕΣΣΔ, στις βάσεις της Κιργιζίας και του Ουζμπεκιστάν. Βέβαια, υπόσχονται ότι θα αποχωρήσουν αμέσως μόλις εξαλειφθεί η μάστιγα των ισλαμιστών… Σύμφωνα με τον πολεμικό ανταποκριτή Λουτζ Κλίβμαν, «ο Μπους χρησιμοποίησε τη μαζική στρατιωτική εμπλοκή στην Κεντρική Ασία για να επισφραγίσει τη νίκη ενάντια στη Ρωσία στον Ψυχρό Πόλεμο, να επιτύχει την ανάσχεση της επιρροής της Κίνας και να διατηρήσει σφιγμένη τη θηλειά γύρω από το Ιράν»⁴.

Επιπλέον, η Ουάσιγκτον διαδραμάτισε καθοριστικό ρόλο στις «χρωματιστές επαναστάσεις» της Γεωργίας (2003), της Ουκρανίας (2004) και της Κιργιζίας (2005), οι οποίες αποτελούν μεγάλες ήττες για τη Μόσχα. Ωστόσο, πολλοί αυταρχικοί ηγέτες, πανικόβλητοι από τις αλυσιδωτές ανατροπές καθεστώτων, γύρισαν την πλάτη στις Ηνωμένες Πολιτείες και προσέγγισαν τη Ρωσία και την Κίνα. Η κατάσταση έγινε περισσότερο περίπλοκη και τα σχέδια για την εκμετάλλευση του φυσικού αερίου επιταχύνθηκαν όταν στις υποθέσεις της Κεντρικής Ασίας ενεπλάκησαν η Κίνα αλλά και η Ευρώπη, η οποία θορυβήθηκε από τον πόλεμο του αερίου ανάμεσα στη Ρωσία και την Ουκρανία, τον Ιανουάριο του 2006, και θέλησε να επιταχύνει τα σχέδια για την εκμετάλλευση του «γκρίζου χρυσού» της Κασπίας. Στο εξής, για να μην εκτοπιστεί από το «μεγάλο παιχνίδι» κάποιος από τους παίκτες, θα έπρεπε να παίζει σε όλα τα επίπεδα: πετρέλαιο, ασφάλεια, αγώνας επιρροής και ιδεολογικές μάχες.

Σε αυτό το μπρα ντε φερ, η Ρωσία διέθετε αρχικά ορισμένα πλεονεκτήματα, καθώς είχε τον έλεγχο όλων των αγωγών που εξασφάλιζαν τη μεταφορά των υδρογονανθράκων των νέων ανεξάρτητων χωρών. Όμως, μετά την πτώση της ΕΣΣΔ κατασκευάστηκαν έξι αγωγοί που δεν διασχίζουν το ρωσικό έδαφος, με αποτέλεσμα να έχει χάσει η Ρωσία τον οικονομικό και πολιτικό έλεγχο της περιοχής.

Η περίπτωση του Τουρκμενιστάν είναι χαρακτηριστική. Με εξαίρεση έναν μικρό αγωγό αερίου που συνδέει τη χώρα με το Ιράν, ο μοναδικός αγωγός της, ο CAC-4, καταλήγει στη Ρωσία. Έτσι, το 2006, αναγκάστηκε να πουλήσει στη Μόσχα τα 40 από τα 50 δισ. m³ αερίου που παρήγαγε. Επιπλέον, το 2003, ο Πούτιν είχε αναγκάσει τον τουρκμένο ομόλογό του Σαπαρμουράντ Νιάζοφ, να δεχθεί εξευτελιστικές τιμές (44 δολάρια τα 1.000 m³), σ’ ένα συμβόλαιο διάρκειας εικοσιπέντε ετών. Σύντομα το Ασχαμπάντ θα προσπαθήσει να αλλάξει τους όρους και γι’ αυτό διακόπτει την παροχή. Τον χειμώνα του 2005, η Μόσχα συμφωνεί να πληρώνει 65 δολάρια γιατί το τουρκμενικό αέριο της είναι απαραίτητο ιδιαίτερα για να μπορεί ο ρωσικός λαός να πληρώνει φθηνά. Τον Σεπτέμβριο του 2006, η Gazprom υποχωρεί ακόμα περισσότερο και συμφωνεί να πληρώσει 100 δολάρια για την περίοδο 2007-2009. Είναι γιατί πέντε μήνες νωρίτερα, τον Απρίλιο, ο εκλιπών δικτάτορας του Τουρκμενιστάν είχε υπογράψει με τον Κινέζο πρόεδρο Χου Τζιντάο ένα έγγραφο σύμφωνα με το οποίο η χώρα θα προμήθευε την Κίνα για τριάντα χρόνια με 30 δις κυβικά μέτρα φυσικού αερίου, με έναρξη το 2009, και θα κατασκεύαζε αγωγό 2000 χλμ. Να γιατί η Gazprom εξαναγκάστηκε ν’ ανεβάσει την τιμή της.

Σε μια προσπάθεια να επιτύχει ακόμα καλύτερες τιμές, ο νέος ηγέτης της χώρας, Γκουρμπανγκουλί Μπερντιμουκχαμεντόφ, επιστρέφοντας από την πρώτη του επίσημη επίσκεψη στη Μόσχα προσκάλεσε τη Chevron να συμμετάσχει στην ανάπτυξη του τουρκμενικού ενεργειακού τομέα, ενώ έκανε άνοιγμα και στην Ευρώπη. Ίσως υπό την απειλή να μπουν στο παιχνίδι της και οι Δυτικοί είναι που η Gazprom αποδέχεται υψηλότερη τιμή, έχει άλλωστε το περιθώριο αφού τιμολογεί το αέριό της στην Ευρώπη πάνω από 250 δολάρια.

«Η Ρωσία θέλει να δείξει στους Τουρκμένους ότι είναι έτοιμη να κάνει πολλά γι’ αυτούς. Η Μόσχα ελπίζει να τους αποθαρρύνει από συμφωνίες με τους Κινέζους και τους Δυτικούς. Η μάχη που πρέπει να δώσει η Μόσχα ενάντια στο Τουρκμενιστάν δείχνει ότι η Ρωσία δεν είναι πλέον παντοδύναμη στις πρώην σοβιετικές δημοκρατίες και ότι είναι ο πραγματισμός του Πούτιν και του περιβάλλοντός του που κυριαρχεί σήμερα», εξηγεί ο Ρώσος δημοσιογράφος Αρκάντι Ντίμπνοφ. Ένας πραγματισμός που έχει αποτέλεσμα.

Έτσι, η Ρωσία του Πούτιν υποχρεώνεται να επιδοθεί σε έναν διπλωματικό μαραθώνιο και να επιδείξει εξαιρετικό πραγματισμό, ο οποίος αποδεικνύεται αποδοτικός: συμφωνία για την επισκευή του CAC-4 και για την κατασκευή νέου πετρελαιαγωγού προς τη Ρωσία, με αποτέλεσμα να εξουδετερώνονται τα ανταγωνιστικά προς αυτούς σχέδια. Πόσω μάλλον που η Ρωσία διαθέτει σημαντικά «επιχειρήματα» που την καθιστούν, χωρίς αμφιβολία, για μεγάλο χρονικό διάστημα, τη σημαντικότερη δύναμη στην Κεντρική Ασία. Βέβαια, πολύ συχνά, αυτά τα «επιχειρήματα» έχουν το μειονέκτημα ότι είναι βίαια, όπως βρήκαν την ευκαιρία να διαπιστώσουν οι Ευρωπαίοι με την κρίση του αερίου που ξέσπασε το 2006 ανάμεσα στη Μόσχα και το Κίεβο. Επιπλέον, η Ρωσία -πρώτος παραγωγός φυσικού αερίου στον κόσμο και δεύτερος παραγωγός πετρελαίου- αφού πέτυχε την οικονομική ανάκαμψή της, έχει αρχίσει να λαμβάνει στρατηγικές πρωτοβουλίες.

Στις 15 Μαρτίου, υπέγραψε με την Ελλάδα και τη Βουλγαρία τη συμφωνία για την κατασκευή του πετρελαιαγωγού Μπουργκάς-Αλεξανδρούπολη (ΒΑΡ), ο οποίος είναι ανταγωνιστικός του BTC. Επιπλέον, πρόκειται για τον πρώτο αγωγό που ελέγχει το ρωσικό κράτος σε ευρωπαϊκό έδαφος. Από την άλλη πλευρά, έχει ήδη αρχίσει να ρέει αργό πετρέλαιο στα 1.760 km του BTC και φυσικό αέριο στον αγωγό Μπακού-Τιφλίδα-Ερζερούμ (ΒΤΕ). Με άλλα λόγια, η αρτηρία της Δυτικής επιρροής στην περιοχή της πρώην ΕΣΣΔ έχει ήδη τεθεί σε λειτουργία και φέρνει τα πρώτα αποτελέσματα.

Η Γεωργία πλέον εξαρτάται λιγότερο από το ρωσικό αέριο σε σχέση με τα προηγούμενα χρόνια, που η Ρωσία αποτελούσε τον μοναδικό προμηθευτή της. Οι θεαματικές αυξήσεις που της επέβαλε η Ρωσία -η τιμή του αερίου πέρασε από τα 55 στα 230 δολάρια- δεν επηρέασαν την οικονομία της χώρας στο βαθμό που ανέμενε η Μόσχα, καθώς οι ποσότητες αερίου που παραχωρήθηκαν στη Γεωργία ως τέλη διέλευσης του αγωγού ΒΤΕ και το αντίστοιχο τουρκικό μερίδιο το οποίο παραχωρήθηκε από την Τουρκία στη Γεωργία σε φιλική τιμή, επέτρεψαν στη χώρα να επιτύχει έναν αποδεκτό μέσο όρο τιμής. Στο μεταξύ, η απόπειρα της Μόσχας να επιβάλει στο Αζερμπαϊτζάν αντίστοιχη αύξηση της τιμής, με την ελπίδα ότι αυτή θα μετακυλιστεί στις ποσότητες που η χώρα παραδίδει στην Τιφλίδα, προκάλεσε την οργή του προέδρου Ιλάμ Αλίεφ. Ο Λεβίν θεωρεί ότι «όλα αυτά αποδεικνύουν ότι ο BTC (όπως και ο ΒΤΕ) αποτελούν σίγουρα τη μεγαλύτερη αμερικανική νίκη στη διεθνή πολιτική κατά τη διάρκεια της τελευταίας δεκαπενταετίας: επιτεύχθηκε η ανάσχεση της ρωσικής ισχύος και η υποστήριξη της ανεξαρτησίας των Δημοκρατιών του Καυκάσου». Οι αγωγοί προσφέρουν στις Ηνωμένες Πολιτείες και την Ευρώπη τη δυνατότητα να δρομολογήσουν νέα σχέδια για να διαφοροποιήσουν τις πηγές του ανεφοδιασμού τους σε ενέργεια και για να ενισχύσουν την πολιτική επιρροή τους στα νέα ανεξάρτητα κράτη της περιοχής.

Το πρώτο από τα σχέδια, το Kazakhstan Caspian Transportation System (KCTS), προβλέπει ότι θα διοχετεύεται το πετρέλαιο του κοιτάσματος του Κατσαγκάν, του μεγαλύτερου που ανακαλύφθηκε τα τελευταία τριάντα χρόνια. Η κοινοπραξία⁵ που έχει αναλάβει την παραγωγή (η οποία θα αρχίσει το 2010) θα μεταφέρει καθημερινά, με έναν στόλο τάνκερ, 1,2-1,5 εκατομμύριο βαρέλια πετρελαίου, ακολουθώντας δρομολόγιο που θα διασχίζει την Κασπία και θα συνδέει το Καζακστάν με το Αζερμπαϊτζάν, όπου και θα κατασκευαστεί νέος τερματικός σταθμός, ο οποίος θα συνδεθεί με τον BTC. Η λύση αυτή επιλέχθηκε γιατί δεν είναι δυνατόν να διέλθει ο αγωγός κάτω από την Κασπία Θάλασσα, εξαιτίας της άρνησης όχι μόνο της Ρωσίας αλλά και του Ιράν.

Το δεύτερο σχέδιο, το οποίο αφορά τη μεταφορά του «γκρίζου χρυσού», βρίσκεται ακόμα στα σπάργανα: πρόκειται για τον «διάδρομο της Κασπίας» που θα μεταφέρει σύμφωνα με το σχέδιο στην Ευρώπη το αέριο του Καζακστάν και του Τουρκμενιστάν. Όμως, δεν θα πρόκειται για αγωγό: αναζητούνται εναλλακτικές τεχνικές λύσεις, όπως η κατασκευή εγκαταστάσεων παραγωγής υγροποιημένου αερίου στο Τουρκμενιστάν, το οποίο στη συνέχεια θα μεταφέρεται με πλοία στο Μπακού. Σύμφωνα με τον Φαούζι Μπενσάρα, σύμβουλο για ενεργειακά ζητήματα της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, η Ευρώπη δεν σκοπεύει να μετατραπεί σε παίκτη του «μεγάλου παιχνιδιού». «Οι ενέργειές της καθορίζονται μονάχα από τη ζήτηση. Σε μερικά χρόνια, θα χρειάζεται 120-150 δισ. m³ ετησίως. Συνεπώς, στόχος της είναι η εξεύρεση της επιπλέον ποσότητας και η διαφοροποίηση των πηγών ανεφοδιασμού της. Αυτό είναι όλο. Οι λύσεις που θα υιοθετηθούν θα είναι συμπληρωματικές προς τις υπάρχουσες».

Αντίθετα, οι πιθανότητες να κατασκευαστεί ένας άλλος στρατηγικός αγωγός, ο ΤΑΡΙ, είναι ελάχιστες: πρόκειται για τον περιβόητο αγωγό αερίου Τουρκμενιστάν-Αφγανιστάν-Πακιστάν-Ινδία, τον οποίο οι Ηνωμένες Πολιτείες και η αμερικανική εταιρεία Unocal σκόπευαν να κατασκευάσουν, στα τέλη της δεκαετίας του 1990 σε συνεργασία με τους Ταλιμπάν. Εκτός του ότι η επιστροφή των Ταλιμπάν προκαλεί τεράστια προβλήματα ασφαλείας, πολλοί ειδικοί πιστεύουν ότι τα αποθέματα του Τουρκμενιστάν δεν έχουν εκτιμηθεί σωστά. Ο λόγος που η Ουάσιγκτον προωθούσε τον ΤΑΡΙ ήταν η απομόνωση του Ιράν και η εξασθένιση της Ρωσίας στην Κεντρική Ασία. Όμως, το σχέδιο δεν είχε ιδιαίτερη απήχηση ούτε καν στην Ινδία, η οποία δεν αισθάνεται να ανήκει στην Κεντρική Ασία και θα προτιμούσε το σχέδιο ΙΡΙ (Ιράν-Πακιστάν-Ινδία) που προτείνει η Τεχεράνη, αν δεν υπήρχαν οι κυρώσεις που επιβάλλει η Ουάσιγκτον σε οποιαδήποτε εταιρεία επενδύσει στα ιρανικά κοιτάσματα πετρελαίου ή αερίου. Σύμφωνα με τον Μοχάμεντ Ρεζά-Τζαλίλι, Ιρανό ειδικό στις διεθνείς σχέσεις στην Κεντρική Ασία, «το Ιράν είναι ο μεγάλος χαμένος του νέου “μεγάλου παιχνιδιού”. Όχι μόνο οι πετρελαιαγωγοί παρακάμπτουν το έδαφός του, αλλά, επιπλέον, κανείς δεν μπορεί να επενδύσει εκεί. Και αυτό που χρειάζεται περισσότερο η χώρα είναι οι επενδύσεις. Οι υποδομές της χρονολογούνται από τη δεκαετία του 1970, με αποτέλεσμα να είναι αναγκασμένη να εισάγει το 40% της βενζίνης της. Δεν έχει κατορθώσει να πραγματοποιήσει έρευνες για τον εντοπισμό νέων κοιτασμάτων στο τμήμα της Κασπίας που της αναλογεί και εκμεταλλεύεται μικρό μονάχα μέρος του τεράστιου δυναμικού που διαθέτει στον τομέα του φυσικού αερίου».

Πάντως, το γεγονός ότι η Τεχεράνη έχει αποκλειστεί από το «μεγάλο παιχνίδι» είναι παράδοξο, γιατί οι παραγωγοί υδρογονανθράκων της Κεντρικής Ασίας ονειρεύονται τη δημιουργία ενός Δρόμου του Νότου. Σύμφωνα με τον Αρνό Μπρεγιάκ, διευθυντή της TOTAL για την Κεντρική Ευρώπη και την Ηπειρωτική Ασία, «η συγκεκριμένη οδός είναι οικονομικότερη και απλούστερη από τεχνική άποψη. Εμείς, ακολουθούμε μια λογική διαφοροποίησης των οδών μέσα από τις οποίες πραγματοποιούμε τις εξαγωγές μας. Έτσι, σε αυτό το πλαίσιο, εξετάζουμε το ενδεχόμενο της δημιουργίας ενός Δρόμου του Νότου».

Σύμφωνα με τον Ρεζά-Τζαλίλι, για όλους αυτούς τους λόγους και στη συγκεκριμένη συγκυρία, «η προσέγγιση του Ιράν με τον Οργανισμό Συνεργασίας της Σαγκάης (ΟΣΣ) αποτελεί σωσίβιο για την πολιτική του Ιράν στην Κεντρική Ασία. Ετσι, η Τεχεράνη μπορεί να αναπτύξει τους δεσμούς της με την Ασία -και ιδιαίτερα με την Κίνα- και να ενισχύσει τη θέση της εν όψει του μπρα ντε φερ με τις Ηνωμένες Πολιτείες».

Από την πλευρά της, σε αυτό το «μεγάλο παιχνίδι», η Κίνα θέτει τρεις στόχους. Σύμφωνα με τον Τιερί Κελνέρ, ειδικό σε ζητήματα Κίνας και Κεντρικής Ασίας, αυτοί συνίστανται «στην ασφάλεια (ιδιαίτερα στην τουρκόφωνη επαρχία του Σιν Κιανγκ που συνορεύει με την Κεντρική Ασία), στη συνεργασία με τις γειτονικές χώρες για να αποφευχθεί το ενδεχόμενο να γίνει κάποια άλλη μεγάλη δύναμη υπερβολικά ισχυρή στην περιοχή, και, τέλος, στην εξασφάλιση του ανεφοδιασμού της σε ενεργειακούς πόρους». Έχει χυθεί ήδη πολύ μελάνι για τις επενδύσεις που πραγματοποιεί εδώ και μερικά χρόνια το Πεκίνο στον πετρελαϊκό τομέα της Κεντρικής Ασίας. Μάλιστα, τον Δεκέμβριο του 2005, η Κίνα εγκαινίασε έναν πετρελαιαγωγό που συνδέει το Ατασού (Καζακστάν) με το Αλασάνκου (Σιν Κιανγκ). Όπως παρατηρεί ο Κελνέρ, η πρώτη πετρελαϊκή συμφωνία που υπέγραψε η Κίνα στην Κεντρική Ασία χρονολογείται από το 1997. Η χώρα έχει μακροπρόθεσμη οπτική και κατόρθωσε να δημιουργήσει στέρεες βάσεις στην Κεντρική Ασία. Σήμερα δρέπει τους καρπούς όλων αυτών των προσπαθειών. Όμως η φρενίτιδα των αγορών δεν εξυπηρετεί μονάχα στις αυξημένες ενεργειακές ανάγκες της (η ετήσια αύξηση της κατανάλωσης υδρογονανθράκων στην Κίνα φτάνει το 10%).

Ο Κελνέρ θεωρεί ότι μας δίνει επίσης μια εικόνα για το γεωπολιτικό της όραμα: «Η Κίνα δεν βλέπει τα πράγματα με τους όρους της αγοράς, παρά το γεγονός ότι η προσφορά και η ζήτηση του πετρελαίου είναι παγκοσμιοποιημένες. Για να επιτύχει την ενεργειακή της ασφάλεια, αγοράζει κοιτάσματα και πετρελαιαγωγούς που την τροφοδοτούν μεν άμεσα, αλλά της κοστίζουν πολύ ακριβά. Όμως, δεδομένου ότι το ζητούμενο -σε παγκόσμιο επίπεδο- είναι να ισορροπήσει η προσφορά και η ζήτηση υδρογονανθράκων για να διατηρηθούν σταθερές οι τιμές, είναι προς το συμφέρον της Κίνας να συμβάλει στην επίτευξη αυτής της ισορροπίας και όχι να προσανατολίζεται προς τον άμεσο ενεργειακό ανεφοδιασμό της». Όμως, για την Κίνα, οι επενδύσεις της στην Κεντρική Ασία αποτελούν και μέσο για να επέμβει στην περιοχή και να συμβάλει -όπως ισχυρίζεται- στην προώθηση της ασφάλειάς της. Επιπλέον, το Πεκίνο δραστηριοποιείται στον Οργανισμό Συνεργασίας της Σαγκάης (ΟΣΣ)⁶για να στρέψει την προσοχή των μελών του στα ζητήματα που επιθυμεί: στην καταπολέμηση της τρομοκρατίας και στην οικονομική και ενεργειακή συνεργασία στην περιοχή. Άλλωστε, ο ΟΣΣ αποτελεί ένα μπλοκ το οποίο είναι πιθανό ότι θα εκδηλώσει έμπρακτα την αλληλεγγύη του σε περίπτωση αποσταθεροποίησης της περιοχής ή στην περίπτωση που η αύξηση της επιρροής των Ηνωμένων Πολιτειών φτάσει στο σημείο να απειλήσει τα καθεστώτα της περιοχής. Έτσι, για παράδειγμα, τον Ιούλιο του 2005, τα έξι μέλη του υποστήριξαν την απαίτηση της Τασκένδης να κλείσει η αμερικανική αεροπορική βάση του Καρσί-Χαναμπάντ, η οποία είχε δημιουργηθεί την εποχή των επιχειρήσεων στο Αφγανιστάν. Πράγματι, σήμερα, στο Ουζμπεκιστάν δεν υπάρχει ούτε ένας Αμερικανός στρατιώτης.

Στην πραγματικότητα, το «μεγάλο παιχνίδι» εξυπηρετεί τις Δημοκρατίες της Κεντρικής Ασίας και του Καυκάσου, οι οποίες ποντάρουν στον ανταγωνισμό ανάμεσα στις μεγάλες δυνάμεις. Έτσι, κερδίζουν λίγη ανεξαρτησία στο βαθμό που μπορούν να πουν «όχι» σε κάποια από αυτές και να στραφούν σε μια άλλη. Βέβαια, αυτό σημαίνει ότι τις περισσότερες φορές το μόνο που μπορεί να επιλέξει μια χώρα είναι το από ποια μεγάλη δύναμη θα εξαρτάται. Για παράδειγμα, ενώ το Καζακστάν ανοίγει την οικονομία του στον υπόλοιπο κόσμο, το Ουζμπεκιστάν την ξανακλείνει. Κι αν η Γεωργία ποντάρει στο αμερικάνικο χαρτί, το Τουρκμενιστάν εκδηλώνει την έντονη δυσπιστία του απέναντι στην Ουάσιγκτον. Επιπλέον, όταν ο «δημοκρατικός λόγος» της Δύσης βλάπτει τα συμφέροντα των ηγετών στις χώρες της Κεντρικής Ασίας και του Καυκάσου, τότε μπορούν να γυρίσουν την πλάτη στη Δύση και να στραφούν προς τη Μόσχα και το Πεκίνο, των οποίων η ηγεσία δεν είναι διόλου απαιτητική σε παρόμοια ζητήματα…

Βέβαια, ούτε η Ουάσιγκτον, ούτε οι Βρυξέλες είναι πάντοτε απαιτητικές σε παρόμοια ζητήματα. Πολύ συχνά, οι επιτακτικές ανάγκες της στρατηγικής τους τις οδηγούν να παραμερίζουν το ζήτημα των ανθρώπινων δικαιωμάτων, με αποτέλεσμα να θεωρούνται ανυπόληπτες οι λεγόμενες «δυτικές αξίες», τις οποίες τα καθεστώτα της περιοχής θεωρούν απλώς ως ιδεολογικό όπλο. Μάλιστα, από το 2003, για να αντιμετωπίσουν την κριτική που τους ασκείται, οι ηγέτες των νέων ανεξάρτητων κρατών έχουν αρχίσει να δημιουργούν μια ολόκληρη θεωρία για τον δικό τους, ιδιαίτερο, «ανατολικό» τρόπο για την οικοδόμηση της Δημοκρατίας στην περιοχή τους. Στο μεταξύ, στην πράξη, η διαφθορά επικρατεί σε ολόκληρο το «μεγάλο παιχνίδι»: το μεγαλύτερο μέρος από τον πακτωλό του πετρελαίου και του φυσικού αερίου -τα οποία ωστόσο αποτελούν εθνικό πλούτο- ξεφεύγει από τον δημοκρατικό έλεγχο των κατοίκων.

1. Οφείλουμε την θεωρία της Κεντρικής Γης (heartland) στον Βρετανό Χάλφορντ Τζον Μ Μακίντερ. Ο πατέρας της σύγχρονης γεωπολιτικής αντιλαμβάνεται τον πλανήτη ως ένα σύνολο που επικεντρώνεται στην Ευρασία, την Κεντρική Γη. Για να κυριαρχήσεις στον κόσμο πρέπει να κυριαρχήσεις σ’ αυτόν τον «άξονα περιστροφής του κόσμου». Ο Μακίντερ θεωρούσε ότι η Ρωσία, κυρίαρχος της Κεντρικής Γης χάρη στην γεωγραφική της θέση διέθετε στρατηγική ανωτερότητα σε σχέση με την ναυτική δύναμη, την Μεγάλη Βρετανία.
2. Για το «μεγάλο παιχνίδι βλ. Peter Hopkirk, «The Great Game, On Secret Service in Central Asia», Oxford University Press, Νέα Υόρκη, 1991. Για την σύνοψη βλ. Boris Eisenbaum, «Guerres en Asie centrale. Luttes d’influences, pétrole, islamisme et mafias, 1850-2004», Grasset, Παρίσι, 2005.
3. Βλ «The Oil and the Glory: The Pursuit of Empire and Fortune on the Caspian Sea», Random House, Νέα Υόρκη, 2007.
4. Βλ. «Oil and the new “Great Game”», «The Nation», Νέα Υόρκη, 16 Φεβρουαρίου 2004.
5. Οι εταίροι της κοινοπραξίας Agip KCO είναι οι μεγαλύτερες δυτικές εταιρείες του κλάδου: ΕΝΙ, ExxonMobil, Shell, Total (καθεμία από αυτές με μερίδιο 18,52%), ConocoPhilips (9,26%), η εθνική πετραλαϊκή εταιρεία του Καζακστάν KazMunayGas (8,33%) και η Impex (8,33%).
6. Ο ΟΣΣ δημιουργήθηκε το 1996 και αρχικά ονομαζόταν «Ομάδα της Σαγκάης». Σήμερα, περιλαμβάνει 6 κράτη-μέλη (Κίνα, Καζακστάν, Κιργιστάν, Ουζμπεκιστάν, Ρωσία, Τατζικιστάν) και 4 παρατηρητές (Ινδία, Ιράν, Μογγολία, Πακιστάν – ενημέρωση Ιανουάριος 2021: επίσης Αφγανιστάν, Λευκορωσία ενώ το 2008 δημιουργήθηκε και η κατηγορία «εταίροι»: Αρμενία, Αζερμπαϊτζάν, Καμπότζη, Νεπάλ, Σρι Λάνκα, Τουρκία). Η αίτηση των Ηνωμένων Πολιτειών να αποκτήσουν την ιδιότητα του παρατηρητή απορρίφθηκε.

Διαβάστε περισσότερα