Το “κατηγορώ” του Αριστοτέλη Ωνάση προς τους εφοπλιστές και την ελληνική κυβέρνηση το 1947

 

 Γιώργος Λαμπρινίδης

Η συζήτηση για τον ιμπεριαλισμό μας έφερε αναπόφευκτα στο εφοπλιστικό κεφάλαιο. Γιατί έγινε αυτό;

Ο ιμπεριαλισμός είναι ανισομετρία, μονοπώλια και ανταγωνισμός, ενώ η ανισομετρία είναι μεταξύ επιχειρήσεων, κλάδων και χωρών. Η περίπτωση του εφοπλιστικού κεφαλαίου μπορεί να μην είναι η πιο “μεγάλη”, αλλά είναι σίγουρα από τις πιο “εριστικές”, αφού στις θαλάσσιες μεταφορές δεν υπάρχουν σύνορα, αλλά εμπορικοί δρόμοι, περάσματα, λιμάνια και γενικώς μια διαφορετική προσέγγιση του χώρου και της κρατικής οργάνωσής του.

Αυτό ισχύει τουλάχιστον για την λειτουργική πλευρά του εφοπλιστικού κεφαλαίου ή, για να είμαστε ακριβέστεροι, για την πλευρά του εφοπλιστικού κεφαλαίου που το διακρίνει από τα υπόλοιπα κεφάλαια. Προφανώς, αυτή η ιδιαιτερότητα προσδιορίζει και τις διασυνδέσεις των εφοπλιστών με τα διάφορα κράτη.

Αυτός είναι ο πρώτος λόγος που ασχοληθήκαμε με το εφοπλιστικό κεφάλαιο. Υπάρχει όμως κι ένας δεύτερος λόγος.

Τα εφοπλιστικά κεφάλαια σε όλο τον κόσμο είναι “οργανωμένα” σε μια φαινομενικά εθνική βάση. Μάλιστα ο “ελληνόκτητος” στόλος είναι ο πιο μεγάλος στον κόσμος σε απόλυτους όρους, ειδικά στις κατηγορίες μεταφοράς πετρελαίου και αερίου. Είδαμε ότι οι ίδιοι οι εφοπλιστές είναι αυτοί που δηλώνονται ως έλληνες, ιάπωνες, νορβηγοί κλπ μέσα από τις ενώσεις τους. Η Ένωσις Ελλήνων Εφοπλιστών είναι το πεδίο όπου συναντιούνται οι διαφορετικές σημαίες ευκαιρίας, οι διαφορετικές έδρες των εταιρειών, τα διαφορετικά δρομολόγια, εμπορεύματα και είδη καραβιών.

Μας ενδιαφέρει να εξετάσουμε την αντίφαση ανάμεσα στην λειτουργική αποσύνδεση του εφοπλιστικού κεφαλαίου από ένα συγκεκριμένο κράτος και την πολιτική οργάνωση των εφοπλιστών με βάση την εθνικότητα. Τουλάχιστον, αυτή η αντίφαση χαρακτηρίζει τους έλληνες εφοπλιστές.

Για τους έλληνες εφοπλιστές έχουν γραφτεί και γράφονται πάρα πολλά. Για τη σχέση τους με το κράτος που ξεκινάει το 18ο αιώνα, δηλαδή πριν από τη δημιουργία του κράτους! Για την αξιοποίηση του πρώτου παγκοσμίου πολέμου, την ανακάλυψη των σημαιών ευκαιρίας στην κρίση του 1929, το ρόλο τους στο δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο, τις σχέσεις τους με τη χούντα και την εγκληματική ναζιστική οργάνωση Χρυσή Αυγή, την φοροασυλία τους και φυσικά το πώς έχουν μετατρέψει τον πόλεμο σε ευκαιρία.

Συνεπώς, δύσκολα θα μπορούσε κανείς να γράψει κάτι που να μην έχει γραφεί. Εκεί, στην ιστορία ανάδειξης του ελληνικού εφοπλιστικού κεφαλαίου, υπάρχουν όλα τα στοιχεία για το πώς συσπειρώθηκαν οι εφοπλιστές μεταξύ τους κατ’ αρχάς και γύρω από το ελληνικό κράτος αφετέρου, όσες φορές το χρειάστηκαν. Πώς χρησιμοποίησαν και το ελληνικό κράτος, όπως και άλλα κράτη, για να φτάσουν να μην το έχουν ανάγκη ή να είναι αρκετά μικρό για τα μεγέθη τους ώστε να έχει κάτι να τους προσφέρει.

Ο πιο διάσημος έλληνας (;) εφοπλιστής είναι βέβαια ο Ωνάσης. Έχει ένα ιδιαίτερο ενδιαφέρον λοιπόν όταν ο ίδιος ο θρύλος των θαλασσών, των αιθέρων και των μεγάλων σαλονιών γράφει για τους τρόπους λειτουργίας και την “ελληνικότητα” της Ένωσης των εφοπλιστών, στην οποία δυσκολεύτηκε να μπει, ακόμα κι όταν παντρεύτηκε την κόρη ενός πατριάρχη της οικογένειας.

Το κείμενο το βρήκαμε στο κεφάλαιο της Τζελίνας Χαρλαύτη Το “κατηγορώ” του Αριστοτέλη Ωνάση προς τους εφοπλιστές και την ελληνική κυβέρνηση το 1947 (Ιόνιος Λόγος, 2013, Τμήμα Ιστορίας, Ιόνιο Πανεπιστήμιο, Τόμος Δ’, Εκδόσεις Ιονίου Πανεπιστημίου). Τα αποσπάσματα που ακολουθούν (υπογραμμίσεις δικές μας, σχόλια σε αγκύλες με τα αρχικά ΓΛ) προέρχονται από την παρουσίαση του κειμένου από την Χαρλαύτη. Αν εξαιρέσει κανείς ένα θαυμασμό της συγγραφέως προς τον Ωνάση, που προκύπτει κι από το γεγονός ότι παρουσιάζει μόνο τη δική του πλευρά, η παρουσίαση του κειμένου είναι ακριβής.

Πρόκειται πιθανώς για το μόνο δημοσιευμένο γραπτό κείμενο του ίδιου του Ωνάση, από την εποχή που δεν είχε γίνει ακόμα διάσημος[1]. Αποκαλύπτει χρήσιμες πλευρές του “κατεστημένου” του εφοπλιστικού κεφαλαίου της εποχής, τους ανταγωνισμούς, τις κατηγορίες και τα προσχήματα, το ρόλο του ελληνικού κράτους και την τότε σχέση των εφοπλιστών με αυτό.

Είναι όμως και ένα ξεκατίνιασμα που ξεκίνησε επειδή ο Ωνάσης δεν μπορούσε να μπει στον “οίκο”, δηλαδή στην Ένωση, ώστε να απολαύσει τα οφέλη αυτής της συμμετοχής. Έμμεσα, μας δίνει μια σαφή εικόνα για το ποια ήταν αυτά τα οφέλη.

Ενδεικτικά, το κείμενο αρχίζει ως εξής (απευθυνόμενος, θυμίζω, στους έλληνες εφοπλιστές):

Λέγει το ρητόν «Τα εν οίκω μη εν δήμω». Καίτοι μου αρνείσθε το δικαίωμα να θεωρούμαι μέλος του οίκου αυτού, εν τούτοις προσεπάθησα, ειργάσθην και απεπειράθην να παραμείνουν τα πράγματα «εν οίκω». Ατυχώς όμως η ακατανόητος, πείσμων και όχι καλοήθης προσπάθειά σας εις το αφ’ενός μεν να μειώσητε την αξίαν της προτάσεως μου, διαστρέψοντες τον αγαθόν της σκοπόν, αφ’ ετέρου δε τα αλλεπάλληλα επιτελειακά σας συμβούλια μετά του Πρέσβεως δια να τορπιλλήσετε την υπόθεσιν, με αναγκάζουν, μετά λύπης μου, να σας αποτείνω την παρούσαν μου υπό τύπον ανοικτής επιστολής. Επανειλημμένως σας ειδοποίησα δια του κ. Κοτάκη να αφήσητε ανόχλητον την αγαθοεργόν πρότασίν μου και ανεπηρεάστους τους υπευθύνους να αποφασίσουν, προσέθεσα δε ότι εν εναντία περιπτώσει θα εκθέσω την όλην κατάστασιν εις την κοινήν γνώμην. Η εκλογή υπήρξε καθαρώς δική σας.

Ο Ωνάσης, που γεννήθηκε στο κοσμοπολίτικο περιβάλλον της Σμύρνης και αποφοίτησε από την Ευαγγελική Σχολή, ήταν γιος εμπόρου καπνών και ακολούθησε τους διεθνείς θαλάσσιους δρόμους των επιχειρήσεων των Ελλήνων.

Η μικρασιατική καταστροφή οδήγησε την οικογένεια Ωνάση στην Ελλάδα, όπως και εκατοντάδες χιλιάδες έλληνες πρόσφυγες από τα οθωμανικά εδάφη. Στην Αθήνα παρέμεινε μόνο για έναν χρόνο πριν ακολουθήσει το μεταναστευτικό κύμα, από την ανατολική Μεσόγειο προς τη Λατινική Αμερική. Το 1923 έφτασε στην Αργεντινή όπου αρχικά εργάστηκε ως τηλεφωνητής. (σ.326 κέ) […]

Μέσα σε μια δεκαετία είχε δημιουργήσει σημαντικές γνωριμίες με την πολιτική και οικονομική ελίτ στην Ελλάδα και την Αργεντινή, είχε συγκεντρώσει αρκετό κεφάλαιο [ΓΛ: πιθανότατα, όχι μόνο με τον ιδρώτα του] για να στραφεί το 1933 σε επενδύσεις προς τη ναυτιλία ενώ την ίδια χρονιά διορίστηκε Γενικός Πρόξενος της Ελλάδος στην Αργεντινή επί μία τριετία.

Καμπή στην πορεία των επιχειρήσεών του ήταν δύο συναντήσεις: η μία στις αρχές του 1930 με τον Κώστα Γράτσο, μέλος της παραδοσιακής διεθνούς ελληνικής εφοπλιστικής κοινότητας που παρέμεινε ένας από τους πολύτιμους φίλους και επιχειρηματικούς του συμβούλους και τον εισήγαγε στον ελληνικό εφοπλιστικό κύκλο και η άλλη με την Ίνγκεμποργκ Ντέντιχεν, κόρη παραδοσιακού νορβηγού εφοπλιστή, το 1934, που έγινε σύντροφός του την επόμενη δεκαετία και τον εισήγαγε στον σκανδιναυικό εφοπλιστικό κύκλο. Μέσω του Γράτσου γνωρίστηκε με τους πιο σημαντικούς Έλληνες εφοπλιστές και ακολούθησε την επιχειρηματική πρακτική των Ελλήνων: αγορά και διαχείριση μεταχειρισμένων πλοίων ξηρού φορτίου. Αγόρασε από το Ιθακήσιο γραφείο του Δρακούλη στο Λονδίνο τα πρώτα του δύο πλοία στα οποία έδωσε τα ονόματα των γονιών του: Σωκράτης και Πηνελόπη Ωνάση. Μέσω της Ντέντιχεν, γνωρίστηκε με τους πιο σημαντικούς Νορβηγούς εφοπλιστές και το 1938 ακολούθησε την επιχειρηματική πολιτική των Νορβηγών: νεότευκτα πλοία και στροφή στη νεοανερχόμενη αγορά πετρελαίου. Σε συνεργασία με νορβηγούς εφοπλιστές ναυπήγησε στο διάστημα 1938-1941 τρία δεξαμενόπλοια στα σουηδικά ναυπηγεία του Γκαίτενμποργκ: τα «Άριστον», «Αριστοφάνης» και «Μπουένος Άϊρες». Λόγω του ξεσπάσματος του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου δεν μπόρεσε να διαχειριστεί ο ίδιος τα δεξαμενόπλοιά του, τα οποία αποκλείστηκαν στην Βαλτική, αλλά κατάφερε να πωλήσει σε πολύ υψηλές τιμές τα «Σωκράτης Ωνάσης» και «Πηνελόπη Ωνάση» το 1940. Στη διάρκεια του πολέμου μετέβη στην Αμερική [ΓΛ: αλίμονο…] όπου σε συνεργασία πάντα με τα ξαδέρφια του, τους αδελφούς Κονιαλίδη, αγόρασε και διαχειρίστηκε δύο δεξαμενόπλοια υπό παναμαϊκή σημαία, τα «Αντιόπη» και «Καλλιρόη». Επομένως, σε αυτή την πρώτη φάση των επιχειρήσεών του στη ναυτιλία, από το 1933 μέχρι το 1946 ήταν ένας μεσαίος εφοπλιστής ο οποίος διηύθυνε 2-4 πλοία. Ήταν επίσης ένας νεοεισερχόμενος εφοπλιστής, χωρίς οικογενειακή παράδοση στη ναυτιλία, κάτι πρωτόγνωρο στην παραδοσιακή εφοπλιστική «οικογένεια» της εποχής. Ήταν όμως επίσης και ένα νέο μέλος της «οικογενείας» εφόσον στις 29 Δεκεμβρίου 1946 παντρεύτηκε την μικρή κόρη ενός από τους «πατριάρχες» της ελληνικής ναυτιλίας, τον Σταύρο Λιβανό από την Χίο.

Για να κατανοήσει κανείς τη συγγραφή αυτής της ανοιχτής επιστολής ή υπομνήματος προς τον Πρόεδρο των Ελλήνων Εφοπλιστών στη Νέα Υόρκη, Μανώλη Κουλουκουντή είναι αναγκαία μια σύντομη αναφορά στην αγορά των πλοίων «Λίμπερτυ», ή πλοίων της «Ελευθερίας» όπως ονομάστηκαν, από έλληνες εφοπλιστές στην άμεση μεταπολεμική περίοδο. Οι τεράστιες απώλειες των συμμάχων τα δύο πρώτα χρόνια του πολέμου ανέδειξε επιτακτική την ανάγκη ναυπήγησης μεγάλων αριθμών φορτηγών πλοίων. Μεταξύ του 1941 και 1945, οι Ηνωμένες Πολιτείες και ο Καναδάς αποδύθηκαν στα πιο μαζικά ναυπηγικά προγράμματα που είχε γνωρίσει ποτέ ο κόσμος, σε μια προσπάθεια να καλυφθεί η ζήτηση πλοίων, κατά τη διάρκεια του πολέμου. Μέσα σε τέσσερα χρόνια, μόνο στις ΗΠΑ καθελκύστηκαν 3.000 Λίμπερτυς των 10.000 d.w.t. (7.371 κ.ο.χ.). Υιοθετώντας την τεχνική της τράπεζας συναρμολόγησης (αλυσίδα) της αυτοκινητοβιομηχανίας του Detroit στη ναυπηγική, οι Αμερικανοί επέφεραν επανάσταση στη ναυπήγηση των πλοίων.

Το 1946, ο ελληνικός εμπορικός στόλος βρισκόταν σε εξαιρετικά χαμηλό επίπεδο, έχοντας στερηθεί το 70% της δύναμής του. Το 1939, διέθετε 1,8 εκατομμύρια κόρους ολικής χωρητικότητας (κ.ο.χ.), το 1946 είχαν απομείνει μόνο 500 χιλιάδες κ.ο.χ.Τον Οκτώβριο του 1945, ο Μανώλης Κουλουκουντής, ένας εφοπλιστής με μεγάλο κύρος στους εφοπλιστικούς κύκλους, έγραψε ότι: «Στηριζόμεθα επί του τύπου των «Λίμπερτυ» ως την κυρίαν πηγήν αντικαταστάσεως των βυθισθέντων ελληνικών πλοίων». Ο Ωνάσης υποστηρίζει στο παρακάτω υπόμνημα ότι αυτός έπεισε τον Μανώλη Κουλουκουντή όχι μόνο να προτείνει να κρατήσουν οι Έλληνες τα 14 Λίμπερτυς που τους είχαν δοθεί να διαχειριστούν στη διάρκεια του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου, αλλά και να προχωρήσουν σε
περαιτέρω αγορές.

Ο νόμος για την πώληση των εμπορικών πλοίων (Merchant Ship Sales Act), σύμφωνα με τον οποίο τα αμερικανικά πλοία μπορούσαν να πουληθούν σε αλλοδαπούς υπηκόους, ψηφίστηκε από το αμερικανικό Κογκρέσο, το Μάρτιο του 1946 και η Ναυτιλιακή Επιτροπή των Ηνωμένων Πολιτειών, που έγινε υπεύθυνη των πωλήσεων, αποφάσισε να πουλήσει πλοία με πίστωση σε ιδιώτες και συμμαχικές κυβερνήσεις. Οι εφοπλιστές που διέθεταν κεφάλαια σε αμερικανικές τράπεζες αγόρασαν Λίμπερτυς και τα έθεσαν υπό τη σημαία του Παναμά. Άλλοι έλληνες εφοπλιστές ζήτησαν την εγγύηση του ελληνικού κράτους, για να τους επιτραπεί να αγοράσουν τα Λίμπερτυς με πίστωση. Στις 9 Απριλίου του 1946, η ελληνική κυβέρνηση εγγυήθηκε δάνειο για την αγορά 100 Λίμπερτυς εκ μέρους των εφοπλιστών. Η εγγύηση δόθηκε επί κυβερνήσεως Τσαλδάρη και οι διαπραγματεύσεις ολοκληρώθηκαν από τον αρχηγό της κυβερνητικής αποστολής στην Αμερική Σοφοκλή Βενιζέλο –του οποίου ο αδελφός Κυριάκος Βενιζέλος ήταν εφοπλιστής– και τον Υπουργό Ναυτιλίας Νικόλαο Αβραάμ σε συνεργασία με τον Πρόεδρο των Ελλήνων Εφοπλιστών στη Νέα Υόρκη, Μανώλη Κουλουκουντή. Αυτή η εγγύηση επικρίθηκε δριμύτατα από ένα τμήμα του ελληνικού τύπου, εξαιτίας των ελάχιστων ανταλλαγμάτων που συνεπαγόταν η συμφωνία για το ελληνικό κράτος σε μια περίοδο τόσο κρίσιμη για την Ελλάδα. Ο αντιπολιτευτικός τύπος μαινόταν το 1947 με εκτενή αρθρογραφία στις εφημερίδες Ελευθερία, Ελευθέρα Ελλάς και Ριζοσπάστης με κατηγορίες για δωροδοκία, φαβοριτισμό και προμήθειες. Το μένος εκτονώθηκε, και μάλλον άδικα στον Υπουργό Ναυτιλίας Νικόλαο Αβραάμ ο οποίος κατηγορήθηκε ευθέως για προμήθειες. 

Ο Αριστοτέλης Ωνάσης, που αφέθηκε εκτός της αγοραπωλησίας των 100 Λίμπερτυς αναφέρει στο υπόμνημά του ότι «τα 100 εδωρήθησαν από την χειρονομίαν του Ελληνικού λαού». Υπολόγισε ότι μέσα στον πρώτο χρόνο τα 100 αυτά πλοία απέδωσαν εισόδημα 9 εκ. λίρες Αγγλίας και καθαρό κέρδος 2,8 εκ. λίρες Αγγλίας άρα οι εφοπλιστές δεν χρειάζονταν την εγγύηση του ελληνικού κράτους. Δηλαδή σε λιγότερο από τέσσερα χρόνια θα είχαν υπερεξοφλήσει το δάνειο το οποίο εγγυήθηκε το ελληνικό κράτος για 17 χρόνια. Σημειωτέον ότι τα Λίμπερτυ αγοράστηκαν για 16,5 εκ. λ.Α., το ένα τρίτο δηλαδή της αρχικής τους τιμής. Από αυτό το ποσό, μόνο 4,1 εκ. λ.Α., δηλαδή το 25% της συνολικής αξίας, πληρώθηκε τοις μετρητοίς από τους εφοπλιστές, ενώ τα υπόλοιπα 12,1 εκ. λ.Α. δόθηκαν με πίστωση από τους Αμερικανούς, με εγγύηση που παρείχε το Ελληνικό Κράτος.

Την αγορά των 100 Λίμπερτυς ακολούθησε η αγορά 7 τάνκερ τύπου Τ2 (16.500 τόνων νεκρού βάρους). Μαζί με τα Λίμπερτυς, η αμερικανική κυβέρνηση αποφάσισε να διαθέσει τάνκερ με πίστωση στις συμμαχικές κυβερνήσεις ή σε μεμονωμένους εφοπλιστές με κρατική εγγύηση, με τις ίδιες ευμενείς συνθήκες πληρωμής που αγοράστηκαν τα Λίμπερτυς. Επτά από αυτά τα τάνκερ παραχωρήθηκαν προς πώληση στην ελληνική κυβέρνηση. Για να μπορέσει να ανταγωνιστεί τους άλλους εφοπλιστές, ο Ωνάσης απηύθυνε […] ειδική προσφορά στο Υπουργείο Ναυτιλίας να αγοράσει τοις μετρητοίς τα 7 τάνκερ και να διαθέσει μέρος των κερδών στο ΝΑΤ (Ναυτικό Απομαχικό Ταμείο) και άλλους οργανισμούς, προς όφελος του Δημοσίου. […]

Σε αυτή τη φάση ο Ωνάσης προσπαθεί να διαρρήξει το τοίχος και να μπει στον κύκλο της Ένωσης Εφοπλιστών, στην οποία παραχωρεί δικαιώματα διαχείρισης του σχεδίου ακόμα και μετά θάνατον.

Η προσφορά του προκάλεσε άμεση αντίδραση από τους υπόλοιπους εφοπλιστές: τα 7 πλοία αγοράστηκαν τοις μετρητοίς από τους παραδοσιακούς εφοπλιστές, Νικόλαο Λυκιαρδόπουλο, Στρατή Ανδρεάδη, Σταύρο Λιβανό, Γεώργιο Νικολάου, τους γιούς του Πέτρου Γουλανδρή, το Μάρκο Νομικό και τους αδελφούς Χανδρή. Ο Αριστοτέλης Ωνάσης, που αποκλείστηκε όχι μόνο από την αγοραπωλησία των 100 Λίμπερτυς αλλά και από την αγορά των 7 δεξαμενοπλοίων, εξοργίστηκε, όπως φαίνεται και παρακάτω στο υπόμνημά του: «Τα μοιρασθήκατε και δεν μου αφήσατε ούτε ένα σωσίβιον, εμένα, του πρωτοπόρου της ιδέας, του ηθικού αυτουργού της όλης υποθέσεως, διότι άνευ εμού θα τα είχατε όλα επιστρέψει. Ηκούσθησαν δε και τα εξής ευχαριστήρια: “Δεν είναι Έλλην, τι δικαίωμα έχει αυτός ο Ανατολίτης, ο Αργεντίνος”». Ο Ωνάσης φέροντας το Υπόμνημα στη δημοσιότητα χτυπούσε στην αχίλλειο πτέρνα του εφοπλιστικού κόσμου που διατηρούσε τους κανόνες του παιχνιδιού «εντός των πυλών».

Επομένως το Υπόμνημά του είναι ένας τρόπος εκδίκησης προς την ελίτ των εφοπλιστών (ανάμεσα στην οποία και ο ίδιος ο πεθερός του!) για τον τρόπο που του συμπεριφέρθηκαν μέσα στο πλαίσιο ενός άγριου ανταγωνισμού στη μεταπολεμική περίοδο. Το «εφοπλιστικό κατεστημένο» με ηγέτη τον Μανώλη Κουλουκουντή, πάντα σύμφωνα με την παρούσα μαρτυρία του Ωνάση, προσπάθησε και κατάφερε να χειραγωγήσει τα εκάστοτε κυβερνητικά στελέχη ώστε να τον αποκλείσει από τη μεγάλη αυτή προσφορά αμερικανικών πλοίων.

Οι προτάσεις του Ωνάση που αναδείκνυαν την επιχειρηματική του οξυδέρκεια και την τάση του για την μεγάλη κλίμακα θεωρήθηκαν επικίνδυνα ανταγωνιστικές από τους συναδέλφους του που ήταν συχνά τρίτη και τέταρτη γενιά στη ναυτιλία. Το Υπόμνημα ξεκινά με τις προτάσεις που έκανε ο Ωνάσης στο ελληνικό κράτος δίδοντας ανταλλάγματα στους Έλληνες ναυτικούς και το πώς η ηγεσία του ελληνικού εφοπλισμού με επικεφαλής τον Μανώλη Κουλουκουντή τον απέκλεισε από αυτήν την αγορά χρησιμοποιώντας την επιρροή της σε στελέχη της ελληνικής κυβέρνησης καθώς και τον ναυτιλιακό Τύπο της εποχής ο οποίος καταφέρθηκε εναντίον του. Αναφέρει ορισμένες από τις κατηγορίες, που μπορούν να συνοψισθούν στο ότι θεωρείται ότι δεν ανήκει στους Έλληνες εφοπλιστές εφόσον είναι «Αργεντίνος ή Λεβαντίνος», στο ότι δεν λειτούργησε τα πλοία του υπό ελληνική αλλά υπό παναμαϊκή σημαία και ότι δεν εθυσίασε τίποτε στον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο. Αναφέρεται επίσης στις λασπολογίες εναντίον του για το πώς δημιούργησε την περιουσία του, για το ότι εκμεταλλεύθηκε τη θέση του ως Προξένου στην Αργεντινή, ότι ναυάγησε δολίως ένα πλοίο του ή ότι έκανε λαθρεμπόριο.

Η πένα του στοχεύει σε συγκεκριμένα κυβερνητικά στελέχη όπως τον Βασίλειο Δενδραμή με τον οποίο η έχθρα πρέπει να είχε αρχίσει από τον καιρό που ο Δενδραμής ορίστηκε ως Πρέσβης της Ελλάδος στην Αργεντινή, αναβαθμίζοντας σε Πρεσβεία το Προξενείο που είχαν στελεχώσει πριν οι Ωνάσης και Κονιαλίδης. Ο Δενδραμής διετέλεσε και κυβερνητικό στέλεχος επί Κυβερνήσεως Πέτρου Βούλγαρη το 1945 ως υφυπουργός Τύπου και Πληροφοριών·ως υψηλό στέλεχος του διπλωματικού σώματος διατήρησε ισχύ μέσα στο Υπουργείο Εξωτερικών και έπαιξε, σύμφωνα με τον Ωνάση, παρασκηνιακό ρόλο εναντίον του μέσω της ελληνικής κυβέρνησης στην Αθήνα και της Πρεσβείας στη Νέα Υόρκη και στον αποκλεισμό του από οποιαδήποτε αγορά αμερικάνικων πλοίων.

Στη συνέχεια ο Ωνάσης προβαίνει σε αποκαλύψεις για πρακτικές και μεθόδους ορισμένων Ελλήνων εφοπλιστών στη διάρκεια του Πρώτου και Δεύτερου Παγκοσμίου Πολέμου καθώς και στη διάρκεια του μεσοπολέμου, δημοσιοποιώντας επιχειρηματικούς τρόπους, όχι πάντα νόμιμους, που ήξερε καλά η ναυτιλιακή αγορά του Πειραιά στοχοποιώντας συγκεκριμένους εφοπλιστές για αυτές τις μεθόδους: Μιλά για αισχροκέρδεια, φοροδιαφυγή, τεχνητές απώλειες πλοίων και ναυάγια, απάτες και τεχνάσματα καθώς και για παραπλάνηση ασφαλιστικών οργανισμών. Καταφέρεται εναντίον του Μανώλη Κουλουκουντή για διασπάθιση Δημόσιου χρήματος από την εκμετάλλευση των 14 Λίμπερτυ στη διάρκεια του πολέμου στη Νέα Υόρκη,καθώς και στενές σχέσεις με την Πρεσβεία της Νέας Υόρκης που τη χρησιμοποιούσε για ίδιον όφελος και παραπλάνηση των αμερικανικών φορολογικών αρχών. Αναλύει τις διευκολύνσεις του ελληνικού κράτους προς τους Έλληνες εφοπλιστές κατά τη διάρκεια του Δεύτερου Παγκοσμίου Πολέμου και τις αντιπαραβάλλει με την παρεμβατική πολιτική των Σκανδιναυών και ιδιαίτερα της Νορβηγίας, αντιστοίχου ναυτικής χώρας με την Ελλάδα. Στο Υπόμνημά του αναλύει τη στενή σχέση Εφοπλισμού και Κράτους και «την σκανδαλώδη ευεργεσία» του Κράτους προς τους Εφοπλιστές στην περίπτωση της αγοράς των 100 Λίμπερτυ. Αποδεικνύει πως το Κράτος «τους εχάρισε τα πάντα» χωρίς την παραμικρή ανταμοιβή σε φορολογία ή άλλες παραχωρήσεις στη μεταπολεμική περίοδο: «όχι μόνον δεν μας ενοχλεί το ρωμέϊκο αλλά διαρκώς από 40 ετών σκανδαλωδώς μας εξαιρεί και μας ευεργετεί». Αναδεικνύει με λεπτομερείς υπολογισμούς τα τεράστια κέρδη του ελληνικού στόλου και των «100 Λίμπερτυς» που «με την υπογραφήν του ρακενδύτου γυναικοπαίδου δεν βάζομε πεντάρα, γινόμεθα ιδιοκτήται ενός καινούργιου καραβιού μας περισσεύουν 112.500 δολλ. και είμεθα εθνομάρτυρες», και πως το ελληνικό κράτος σε τέτοια εμφυλιοπολεμική περίοδο δεν έλαβε τίποτα. Αναφέρει, «πολλά, τα πάντα οφείλετε εις το Έθνος, αυτό δε όχι μόνον δεν σας οφείλει τίποτε, αλλά σας έχει χαρισθή σκανδαλωδώς». Αποκαλύπτει ότι δεν χρειαζόταν η εγγύηση του ελληνικού κράτους, οι εφοπλιστές που αγόρασαν τα Λίμπερτυς με κρατική εγγύηση σε λίγο χρόνο μπορούσαν να αποπληρώσουν ολόκληρα τα πλοία. Συνεχίζει, αναφερόμενος στην κατάθεση της πρότασης για την αγορά και τη διαχείριση των 7 δεξαμενοπλοίων, όπως αναφέρει στο παραπάνω τηλεγράφημά του. Παραθέτει ολόκληρη ανάλυση και υπολογισμούς που αποδεικνύουν πως, με την πρότασή του, σε πέντε χρόνια τα 7 δεξαμενόπλοια θα έβγαζαν τριάμισυ εκατομμύρια δολλάρια κέρδη για τους Έλληνες ναυτικούς. […]

Σε μια εποχή που δεν έχει καταφέρει να πάρει ακόμα αρκετά πλοία αμερικανικής ναυπήγησης περιμένει την μεσολάβηση του ελληνικού κράτους και των εκπροσώπων των εφοπλιστών για αυτό. Αυτό όμως δεν έγινε ποτέ, ο ίδιος ο Ωνάσης όμως κατάφερε να αγοράσει τελικά τουλάχιστον 22 πλοία αμερικανικής ναυπήγησης στη διάρκεια των επόμενων τριών χρόνων 1948-1951 μέσω εικονικών αμερικανικών εταιρειών, γεγονός που τον έφερε το 1954 αντιμέτωπο με την αμερικανική κυβέρνηση, σύγκρουση την οποία εν τέλει όχι μόνο αντιπαρήλθε αλλά από την οποία βγήκε και κερδισμένος. […]

Αναφέρεται απαξιωτικά στην ταπεινή καταγωγή των ελλήνων εφοπλιστών που προέρχονται από μικρά χωριά μικρών νησιών –ίσως για να τονίσει την αντίθεση με αυτόν που προέρχεται από την κοσμοπολίτικη Σμύρνη– και οι οποίοι πλουτίζοντας ως «αγωγιάτες» ή «αχθοφόροι» της θάλασσας υπονοεί ότι έγιναν αρχοντοχωριάτες. Τους αποκαλεί τσιγγάνους, «το δε ηθικόν και πνευματικόν των επίπεδον ήτο τοιούτον που το καράβι ήτο κάτι χειρότερο από ένα περιοδεύον κάρο τσιγγάνων», και διακωμωδεί πως, όταν εκμεταλλευόμενοι τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο έγιναν πλούσιοι, μετεξελίχθηκαν σε μια νύχτα σε αριστοκράτες: «Ως εκ θαύματος λοιπόν μετατρέπονται οι τσιγγάνοι εις Λόρδους. Η σεντίνα [τα νερά που μαζεύονται στο πυθμένα του σκάφους] μετατρέπεται εις αλαβάστρινον πισίναν στην Κηφισσιά, το ματσακόνι [αιχμηρό εργαλείο και σφυρί με το οποίο οι ναύτες
βγάζουν τη σκουριά στο σκάφος]εις μπαστούνι του γκόλφ … η κατσίκα του νησιού εις μυροβόλον Pekinois απ’ το Παρίσι, το τσεμπέρι της γυναίκας μας εις καπέλλο της Caroline Reboux, ο γάϊδαρος του νησιού εις αγγλικό καθαρόαιμο στο Long Champs».

Πέραν όμως των παραπάνω εκείνο που σαφώς καταδεικνύει ο Αριστοτέλης Ωνάσης με το υπόμνημά του είναι ότι δεν είναι μόνο ένας βαθύς γνώστης της ελληνικής και διεθνούς ναυτιλίας αλλά και απολύτως μέλος της εφοπλιστικής οικογένειας γνωρίζοντας όλα τα εκ των ένδον αρνητικά και θετικά για πρόσωπα και πράγματα. Και πέρα από την πρόσκαιρη ικανοποίηση της εκδίκησης μέσω της δημοσιοποίησης, βασικός του στόχος είναι η άμυνα, η δημόσια αποκάλυψη των πράξεών του και των επιχειρηματικών του επιλογών για να καλύψει τη συκοφαντία και την αδικία που νοιώθει ότι σέρνεται στο όνομά του. Όπως λέει και ο ίδιος με αυτό το υπόμνημα, «Δεν καυχώμαι, αλλ’ αμύνομαι και εξηγούμαι». 

Ο Ωνάσης δεν μπήκε ποτέ στη διοίκηση της Ένωσης, αλλά η κόρη του Χριστίνα Ωνάση συμμετείχε σε κάποια τρία διοικητικά συμβούλια. Με σατιρική διάθεση, θα μπορούσαμε να πούμε ότι, για την Ένωση, ο Ωνάσης θεωρούνταν λαθρο-εφοπλιστής, ένας ξένος που απειλούσε να τους πάρει τις δουλειές και τις γυναίκες. Το αν ήταν έλληνας ή όχι ήταν μάλλον δευτερευούσης σημασίας – ήταν ξένος ως προς την εφοπλιστική οικογένεια, ακόμα κι όταν έγινε μέλος μιας οικογένειας εφοπλιστών.

Αφού είδαμε την ανθρωπολογική πλευρά του ζητήματος, τις “καλές πρακτικές” του ελληνικού εφοπλισμού, τους εκβιασμούς, τα τερτίπια και τους ανταγωνισμούς, αφού παρακολουθήσαμε μέσα από τις φράσεις του ίδιου του Ωνάση τη συνεχή οικονομική στήριξη των εφοπλιστών από το κράτος με όλους τους τρόπους που αυτοί ζητούσαν, αφού δηλαδή πήραμε μια γεύση της “οικογένειας”, της “φαμίλιας” ή, όπως την λένε οι ίδιοι, της Ένωσης Ελλήνων Εφοπλιστών, ήρθε η ώρα να δούμε μια ακόμα ιδιαιτερότητα των ελλήνων εφοπλιστών, κι έτσι να κλείσουμε προς το παρόν το κεφάλαιό τους στη σειρά μας και ν’ ανοίξουμε ένα άλλο.

Αλλά αυτά θα τα δούμε στο επόμενο επεισόδιο.

Συνεχίζεται

[1] Το κείμενο υποβλήθηκε τον Σεπτέμβριο 1947 ως υπόμνημα/ανοιχτή επιστολή προς τον Πρόεδρο των Ελλήνων Εφοπλιστών στη Νέα Υόρκη Μανώλη Κουλουκουντή και διακινήθηκε «διά χειρός» σε διάφορα αντίτυπα σε δακτυλόγραφη μορφή στους ελληνικούς εφοπλιστικούς κύκλους της Νέας Υόρκης, του Λονδίνου και του Πειραιά. Δημοσιεύτηκε έξι χρόνια αργότερα από την ελληνική εφημερίδα στην Αθήνα, Εθνικός Κήρυξ σε 12 συνέχειες με τον τίτλο, «Η ναυτιλία μας μετά τον πόλεμον και η δράσις των Ελλήνων εφοπλιστών. Μια εξιστόρησις αγνώστων και καταπληκτικών γεγονότων, από τον δαιμόνιον Έλληνα εφοπλιστήν κ. Ωνάσην».

Υ.Γ.1. Ευχαριστώ το σύντροφο και φίλο Γιώργο Π. για την υπόδειξη του κειμένου της Χαρλαύτη και όλο το βοηθητικό υλικό που μου έχει στείλει γι’ αυτήν τη σειρά.

Υ.Γ. 2 Σ’ εκείνο τον Εθνικό Κήρυκα που ξεκίνησε η δημοσίευση του υπομνήματος του Ωνάση, πρωτοσέλιδο ήταν ο Στάλιν…

 http://www.katiousa.gr

Διαβάστε περισσότερα

Τιμητική Διάκριση Καλύτερης Ταινίας για το «Airhostess-737» του Θανάση Νεοφώτιστου στο 47ο Φεστιβάλ του Τορόντο

 

Μετά την παγκόσμια πρεμιέρα της στο 75ο Φεστιβάλ του Λοκάρνο, επισκέφθηκε το σημαντικότερο Φεστιβάλ της Αμερικής, το 47ο Διεθνές Φεστιβάλ του Τορόντο (TIFF). Εκεί, ανάμεσα σε 39 ταινίες, διαγωνίστηκε και κέρδισε Τιμητική Διάκριση Καλύτερης Ταινίας.

Η επιτροπή ανέφερε: «Η τιμητική διάκριση καλύτερης ταινίας πάει σε ένα πολύ διασκεδαστικό και εξαιρετικά εκτελεσμένο πορτρέτο μιας αεροσυνοδού σε προσωπική κρίση!».

Ταυτόχρονα, πολλά χιλιόμετρα μακριά, η «AirHostess-737» κέρδισε το Μεγάλο Βραβείο στο Γαλλικό Φεστιβάλ Κινηματογράφου, το 28ο L’Etrange Festival.

Διαβάστε περισσότερα

Αντιμέτωπο με την Ουάσινγκτον, το Πεκίνο ποντάρει στην οικονομία

 

• Philip S. Golub
• Γιάννης Κυπαρισσιάδης (μετάφραση)

Η είσοδος της Κίνας στον Παγκόσμιο Οργανισμό Εμπορίου το 2001 είχε διευκολυνθεί από την ελπίδα των Αμερικανών ότι η οικονομική φιλελευθεροποίηση της χώρας θα είχε ως αποτέλεσμα το «πολιτικό άνοιγμα». Πάνω από είκοσι χρόνια αργότερα, συμβαίνει ακριβώς το αντίθετο: η κατάργηση των ρυθμίσεων εξυπηρετεί το Πεκίνο, που στηρίζεται στις αμερικανικές πολυεθνικές εταιρείες προκειμένου να αντιμετωπίσει τις προσπάθειες προστατευτισμού του Λευκού Οίκου.

Στην ομιλία του κατά το άνοιγμα του φόρουμ Boao για την Ασία, του κινεζικού αντιστοίχου του Παγκόσμιου Οικονομικού Φόρουμ (του Νταβός), ο Κινέζος πρόεδρος Σι Τζινπίνγκ αναφέρθηκε, τον Απρίλιο του 2021, σε μια νέα παγκόσμια τάξη. Με τους υπαινιγμούς του να αφορούν τις ΗΠΑ, απέρριψε κάθε ιδέα περί «ψυχρού πολέμου» και «ηγεμονίας», προτού δηλώσει: «Οφείλουμε να προωθήσουμε τη φιλελευθεροποίηση και τη διευκόλυνση του εμπορίου και των επενδύσεων, να εμβαθύνουμε την ενσωμάτωση των περιφερειακών οικονομιών και να ενισχύσουμε τις αλυσίδες εφοδιασμού (…) με προοπτική να οικοδομήσουμε μια ανοικτή παγκόσμια οικονομία. (…) Στην εποχή της οικονομικής παγκοσμιοποίησης, το άνοιγμα και η ενσωμάτωση αποτελούν μια ακαταμάχητη ιστορική τάση. Η ύψωση τειχών ή η “αποσύζευξη” αντιβαίνουν στους οικονομικούς νόμους και στις αρχές της αγοράς»¹.

Αυτός ο ύμνος στον οικονομικό φιλελευθερισμό έχει γίνει ένα επαναλαμβανόμενο μοτίβο στις επίσημες κινεζικές διατυπώσεις. Απέναντι στις προσπάθειες προστατευτισμού των ΗΠΑ με στόχο την αναδιάρθρωση των διακρατικών αλυσίδων εφοδιασμού και τον περιορισμό της πρόσβασης της Λαϊκής Δημοκρατίας της Κίνας (ΛΔΚ) στις στρατηγικές τεχνολογίες, το κόμμα-κράτος παρουσιάζεται ως φανατικός υπέρμαχος του ελεύθερου εμπορίου και του παγκόσμιου χρηματοπιστωτικού συστήματος. Υπολογίζοντας στον περιορισμένο πατριωτισμό και στην απεριόριστη όρεξη των διακρατικών ομίλων, ήρε τα εμπόδια που απέκλειαν την πρόσβαση σε ορισμένα τμήματα των εθνικών κεφαλαιαγορών και χορήγησε άδειες σε μεγάλους αμερικανικούς ομίλους ώστε να είναι σε θέση να εκμεταλλευτούν με πλειοψηφική ή και 100% συμμετοχή θυγατρικές εταιρείες σε εξειδικευμένες αγορές (διαχείριση περιουσιακών στοιχείων, πληρωμές, έκδοση ομολόγων, ασφάλιση, αξιολόγηση της πιστοληπτικής ικανότητας κ.λπ.).

«Η Κίνα κάνει άνοιγμα ενώ οι ΗΠΑ κλείνουν», γράφουν οι «Global Times» (14 Ιουνίου 2020), αναφερόμενοι στις άδειες που χορήγησε η Τράπεζα της Κίνας, το 2019 και το 2020, στις Goldman Sachs, BlackRock, JPMorgan Chase, Citibank, Morgan Stanley, American Express, PayPal και Mastercard, μεταξύ άλλων. Ένα άρθρο της «China Daily» (18 Μαρτίου 2021) σημειώνει με ικανοποίηση ότι «η Wall Street δεν θα παραλείψει να κάνει εκείνο που κάνει καλύτερα: να αναζητήσει το κέρδος». Εκτίμηση που συμμερίζεται ο «Economist» (5 Σεπτεμβρίου 2020): «Η Κίνα δημιουργεί ευκαιρίες [τις οποίες το ξένο κεφάλαιο δεν] περίμενε, τουλάχιστον όχι τόσο γρήγορα. Πολλοί παρατηρητές επικεντρώνονται στην αποσύζευξη ΗΠΑ και Κίνας. Εντούτοις, για όσους διαχειρίζονται τα τρισεκατομμύρια δολάρια που κυκλοφορούν καθημερινά στις παγκόσμιες αγορές, η κυρίαρχη τάση μάλλον θυμίζει σύζευξη». «Όταν πρόκειται για κέρδη», γράφουν οι «Financial Times» (4 Φεβρουαρίου 2021), «μια θεμελιώδης αλήθεια σχετικά με τον στρατηγικό ανταγωνισμό μεταξύ ΗΠΑ και Κίνας είναι πως υπάρχουν πολλά περισσότερα πράγματα που δημιουργούν έλξη από εκείνα που απωθούν».

Σύμφωνα με τις επίσημες εκτιμήσεις², οι αμερικανικές εισροές στην Κίνα έφτασαν συνολικά τα 620 δισεκατομμύρια δολάρια την περίοδο της προεδρίας του Ντόναλντ Τραμπ, στις οποίες θα πρέπει να προστεθούν δεκάδες κινεζικές εταιρείες εισηγμένες στο χρηματιστήριο στις θέσεις αμερικανικών. Στα τέλη του 2019, οι Αμερικανοί επενδυτές κατείχαν τουλάχιστον 813 δισεκατομμύρια δολάρια κινεζικών μετοχών και ομολόγων, έναντι 368 δισεκατομμυρίων το 2016. Σήμερα το σύνολο φέρεται να αγγίζει τα 1.100 δισεκατομμύρια. Το 2020, τα ξένα περιουσιακά στοιχεία σε μετοχές αυξήθηκαν κατά 50% και τα ομόλογα κατά 28% σε σχέση με την προηγούμενη χρονιά. Οι αριθμοί αυτοί υποεκτιμούν τις εισροές κεφαλαίων, καθώς πολλές κινεζικές εταιρείες που εκδίδουν μετοχές έχουν θυγατρικές εγκατεστημένες σε υπεράκτιους φορολογικούς παραδείσους. Εβδομήντα τρεις θυγατρικές στις Νήσους Κέιμαν: «Περισσότερες από κάθε άλλη χώρα, μετά τις ΗΠΑ, το Ηνωμένο Βασίλειο και την Ταϊβάν», σύμφωνα με μια μελέτη του Ιουλίου του 2021, που διευκρινίζει: «Το 2017, οι Αμερικανοί και οι Βρετανοί επενδυτές, καθώς και οι προερχόμενοι από την ευρωζώνη, κατείχαν 830 δισεκατομμύρια δολάρια σε μετοχές κινεζικών εταιρειών μέσω φορολογικών παραδείσων, από τα οποία τα 705 δισεκατομμύρια ήταν αποκλειστικά μέσω των Νήσων Κέιμαν»³. Μια πρόσφατη έκθεση συμπεραίνει ότι «η ενσωμάτωση της Κίνας στις παγκόσμιες οικονομικές αγορές επιταχύνεται»⁴.

Η εξέλιξη αυτή συνοδεύεται από μια πιο μαχητική διπλωματία, τη λεγόμενη «διπλωματία των λύκων πολεμιστών», και από μια αδιάλλακτη υποστήριξη των εθνικών συμφερόντων (εδαφικές διεκδικήσεις στην Ασία, περιοριστικά οικονομικά μέτρα ή κυρώσεις στις χώρες και στα άτομα που επικρίνουν τις επιδόσεις της ΛΔΚ σε θέματα ανθρώπινων δικαιωμάτων στο Σιντζιάνγκ και το Χονγκ Κονγκ κ.λπ.). Η στάση αυτή, που συνδυάζει ένταξη στην παγκοσμιοποίηση και σθεναρή υπεράσπιση της εθνικής κυριαρχίας, είναι λιγότερο παράδοξη απ’ όσο μοιάζει. Η άνοδος της Κίνας κατέστη δυνατή μέσα από μια ελεγχόμενη ενσωμάτωση στην παγκόσμια αγορά. Η διεθνοποίηση όχι μόνο δεν την εγκλώβισε σε μια πορεία εξαρτημένης ανάπτυξης, αλλά συνέβαλε στο κτίσιμο της ισχύος της.

Νέες συγκεντρώσεις εξουσίας

Το φαινόμενο δεν είναι καινούργιο. Παρ’ όλο που κατά τη διάρκεια του 19^ου αιώνα η ενσωμάτωση διαφορετικών γεωγραφικών ζωνών στην ευρωκεντρική παγκόσμια οικονομία ενίοτε μεταφράστηκε σε καταποντισμό των ευάλωτων κοινωνιών, ταυτόχρονα προκάλεσε νέες συγκεντρώσεις οικονομικής και πολιτικής εξουσίας. Έτσι, οι ροές κεφαλαίων διαδραμάτισαν σημαντικό ρόλο στην ανάπτυξη των βρετανικών αποικιών. Ήταν καίριας σημασίας για τις ΗΠΑ, καθώς συνέβαλαν στην ενοποίηση της ηπείρου και στην ανάδυση μιας μεγάλης βιομηχανικής δύναμης. Οι Ευρωπαίοι –και κυρίως η Βρετανία– χρηματοδότησαν το αμερικανικό εξωτερικό εμπόριο και επένδυσαν στη γη, στη γεωργία, στο ζωικό κεφάλαιο, στις εθνικές και τις τοπικές αρχές, στις εμπορικές τράπεζες και στις υποδομές (οδικά δίκτυα, κανάλια και σιδηροδρόμους).

Από το τέλος του αμερικανικού Εμφυλίου Πολέμου, το 1865, έως το 1900, οι επενδύσεις προς τις ΗΠΑ ανέρχονταν κατά μέσο όρο στο 22% του συνόλου των βρετανικών επενδύσεων στον κόσμο. Και το 1913, παρά την προστασία των «αναπτυσσόμενων βιομηχανιών» και τους επαναλαμβανόμενους χρηματοπιστωτικούς πανικούς στις ΗΠΑ, αντιπροσώπευαν «πολύ περισσότερο από το ένα τρίτο του συνόλου των βρετανικών επενδύσεων εκτός Αυτοκρατορίας»⁵. Οι ροές αυτές έπαιξαν σημαντικό –και ενίοτε αποφασιστικό– ρόλο στον σχηματισμό του κεφαλαίου, συμβάλλοντας στην «ταχεία ανάπτυξη του πρώτου διαπεριφερειακού συστήματος μεταφορών» και στην ανάπτυξη της «αμερικανικής Δύσης και την ενσωμάτωσή της στην εθνική οικονομία… [και ιδίως] στη βιομηχανική οικονομία της Ανατολικής Ακτής»⁶.

Στην Ιαπωνία, οι εντατικές προσπάθειες βιομηχανικού και στρατιωτικού εκσυγχρονισμού κατά την περίοδο Μέιτζι (1868-1912) επίσης έλαβαν μια ζωτικής σημασίας βοήθεια από Βρετανούς και Αμερικανούς επενδυτές. Ο ιστορικός Χέρμπερτ Φάις σημειώνει πως «η Ιαπωνία την χρειαζόταν προκειμένου να αποκτήσει όπλα και να διεξάγει πολέμους, να ενοποιήσει τους σιδηροδρόμους της κάτω από μια αποτελεσματική ενιαία εθνική διοίκηση, να ενθαρρύνει τη βιομηχανία μεγάλης κλίμακας, να προσαρτήσει και να αναπτύξει την Κορέα και τη Μαντζουρία [στην Κίνα], να δημιουργήσει δημόσιες υπηρεσίες στις πόλεις της. Σχεδόν το ήμισυ του συνολικού δημόσιου χρέους της κατά τα χρόνια που προηγήθηκαν του πολέμου [με τη Ρωσία, από τον Φεβρουάριο του 1904 έως τον Σεπτέμβριο του 1905] αποτελείτο από εξωτερικά δάνεια. Χρησιμοποίησε τις τεχνικές γνώσεις και τον εξοπλισμό από όλο τον κόσμο, ωστόσο τα κεφάλαια προέρχονταν κυρίως από το Ηνωμένο Βασίλειο. Μπορούμε να πούμε ότι χάρη σε αυτό το κεφάλαιο, όπως και χάρη στην πολιτική εξάρτησή της, το Ηνωμένο Βασίλειο έκανε την Ιαπωνία μεγάλη δύναμη»⁷.

Στην περίπτωση της Κίνας, το κράτος έπαιξε πρωταρχικό ρόλο, με ένα βαθμιαίο άνοιγμα που περιλάμβανε ελέγχους στο είδος και στον όγκο των ξένων κεφαλαίων, όπως και με μεταφορές τεχνολογίας μέσω κοινοπραξιών στις οποίες οι ξένοι συνήθως κατείχαν μειοψηφικό μερίδιο. Στους βιομηχανικούς τομείς-κλειδιά, υπαγόρευσε τους δικούς του όρους στους μετόχους, ευνοώντας παράλληλα την εμφάνιση «εθνικών πρωταθλητών» όπως η Huawei, ικανών να αντιμετωπίσουν τον παγκόσμιο ανταγωνισμό⁸. Ακόμα και η φιλελευθεροποίηση των επενδυτικών καθεστώτων και η πώληση μέσω μετοχών ορισμένων δημόσιων εταιρειών, στα τέλη της δεκαετίας του 2000, δεν προκάλεσαν απώλεια του ελέγχου: το κράτος διατήρησε «την ιδιοκτησία των βασικών περιουσιακών στοιχείων, το δικαίωμα στους διορισμούς του προσωπικού, θεμέλιο ενός ισχυρού συστήματος πατρονίας, καθώς και μιας πλήρους επιτήρησης και σχεδιασμού από τους κεντρικούς φορείς του κόμματος και του κράτους»⁹. Κάτι που εξακολουθεί να ισχύει και σήμερα, όπως μαρτυρούν τα εντυπωσιακά πειθαρχικά μέτρα εναντίον των κινεζικών ψηφιακών γιγάντων Alibaba και Tencent, οι οποίοι κατά την άποψη του κράτους έγιναν πολύ σημαντικοί και αυτόνομοι στον τομέα των χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών, καθώς και σε πολλές άλλες επιχειρήσεις, των οποίων ο κατάλογος συνεχώς διευρύνεται.

Η σχετικά περιορισμένη πρόσβαση στην αγορά που έχει παραχωρηθεί στις ξένες χρηματοπιστωτικές εταιρείες, οι οποίες επίσης υφίστανται το μακρύ ρυθμιστικό χέρι του κράτους, συνεπάγεται περιορισμένους κινδύνους για την Κίνα, καθώς ο χρηματοπιστωτικός τομέας της κυριαρχείται από τεράστιες εμπορικές τράπεζες συνδεόμενες με το κράτος. Το ελεγχόμενο άνοιγμα προσφέρει σημαντικά δυνητικά πλεονεκτήματα. Επιτρέπει την είσοδο παικτών με τεχνογνωσία ικανή να συμβάλει στην ανάπτυξη σινοκεντρικών χρηματοπιστωτικών κέντρων, με την προοπτική της διεθνοποίησης του γουάν. Ταυτόχρονα, εδραιώνει και διευρύνει τον κύκλο των ιδιωτικών φορέων που έχουν άμεσο όφελος από την επιτυχία της κινεζικής οικονομίας.

Με αυτόν τον τρόπο, το κινεζικό κράτος κινητοποιεί το διακρατικό κεφάλαιο, το οποίο πηγαίνει αντίθετα στο ρεύμα των αμερικανικών στρατηγικών συμφερόντων, προκειμένου να μετριάσει τις κινήσεις προστατευτισμού εκ μέρους του ανταγωνιστή του. Οι κυριότεροι χρηματοπιστωτικοί φορείς εμπλέκονται στο έργο της οικοδόμησης του κινεζικού κράτους, όπως έκαναν πριν από εκείνους οι διακρατικές βιομηχανικές επιχειρήσεις. Κάποιοι παίζουν εσκεμμένα το παιχνίδι: «Οι αυτοκρατορίες αναπτύσσονται εφόσον είναι παραγωγικές, οικονομικά υγιείς, όταν κερδίζουν περισσότερα από όσα δαπανούν… [και] όταν ο λαός τους έχει καλή μόρφωση, εργάζεται σκληρά και συμπεριφέρεται με πολιτισμένο τρόπο», δηλώνει με ενθουσιασμό ο διευθυντής του αμοιβαίου κεφαλαίου αντιστάθμισης κινδύνου (hedge fund) Bridgewater Associates¹⁰.

Μολονότι βαθιά αλληλοεξαρτώμενοι (εμπορικά, χρηματοπιστωτικά και τεχνολογικά), ο κινεζικός και ο αμερικανικός πόλος του παγκόσμιου καπιταλισμού είναι εγκλωβισμένοι σε έναν έντονο και διαρκή στρατηγικό ανταγωνισμό. Όσο και αν το Πεκίνο λέει ότι «η τροποποίηση του οικονομικού νόμου μέσω της πολιτικής ισχύος είναι ανέφικτη», η κρατική ισχύς κερδίζει και πάλι έδαφος στις ΗΠΑ. Και η αντίφαση ανάμεσα στα στρατηγικά συμφέροντα του μηχανισμού εθνικής ασφάλειας και σε εκείνα της διακρατικής οικονομίας γίνεται όλο και πιο σαφής: ωθεί την Ουάσινγκτον να εγκαταλείψει την παγκόσμια φιλελευθεροποίηση –κεντρική έως τώρα στόχευση της διεθνούς οικονομικής πολιτικής– και επαναφέρει το κράτος του προστατευτισμού και του παρεμβατισμού.

Στις 3 Ιουνίου 2021, η κυβέρνηση Μπάιντεν αποφάσισε να ανανεώσει και να διευρύνει το πεδίο εφαρμογής του διατάγματος 13959 της κυβέρνησης Τραμπ, το οποίο αποσκοπεί στην αντιμετώπιση της «απειλής που θέτει το στρατιωτικο-βιομηχανικό σύμπλεγμα της ΛΔΚ», ποινικοποιώντας τα άτομα και τις επιχειρήσεις που έχουν διασυνδέσεις μαζί του¹¹. Η απόφαση αυτή ακολουθεί την ανακοίνωση, στις 8 Απριλίου 2021, του Γραφείου Βιομηχανίας και Ασφάλειας του υπουργείου Εμπορίου, που προσθέτει κινεζικές εταιρείες υπερυπολογιστών στην επονομαζόμενη λίστα των οντοτήτων με εμπλοκή «σε δραστηριότητες αντίθετες με τα συμφέροντα της εθνικής ασφάλειας ή της εξωτερικής πολιτικής των ΗΠΑ».

Αποκλίνουσες λογικές

Μια έκθεση του Λευκού Οίκου σχετική με τις εφοδιαστικές αλυσίδες της Αμερικής εκτιμά ότι τρωτά σημεία υπάρχουν «στην κατασκευή ημιαγωγών και την προηγμένη συσκευασία, στις μπαταρίες μεγάλης χωρητικότητας όπως εκείνες των ηλεκτρικών οχημάτων, σε αποφασιστικής σημασίας μεταλλεύματα και πρώτες ύλες, στα φαρμακευτικά προϊόντα και τα προηγμένα φαρμακευτικά υλικά (API)»¹². Σημειώνει τους «έξι βασικούς βιομηχανικούς τομείς που αποτελούν το υπόβαθρο της οικονομικής και της εθνικής ασφάλειας της Αμερικής: τη βιομηχανική βάση της άμυνας, της δημόσιας υγείας και των βιολογικών παρασκευασμάτων, των τεχνολογιών πληροφοριών και επικοινωνιών, του ενεργειακού τομέα, των μεταφορών και τις αλυσίδες εφοδιασμού για την παραγωγή γεωργικών πρώτων υλών και τροφίμων».

Στις 8 Ιουνίου του 2021, η Γερουσία υιοθέτησε τον «Αμερικανικό Νόμο για την Καινοτομία και τον Ανταγωνισμό», μια διακομματική πρωτοβουλία που επέτρεψε τη χορήγηση 250 δισεκατομμυρίων δολαρίων, σε διάστημα πέντε ετών, στην ιδιωτική και δημόσια έρευνα και ανάπτυξη στο πεδίο της υψηλής τεχνολογίας. Η απόκλιση μεταξύ της λογικής του κεφαλαίου και της λογικής του κράτους θυμίζει τις συνθήκες που είχαν ανακόψει, στα τέλη του 19^ου αιώνα, την πρώτη καπιταλιστική παγκοσμιοποίηση.

---

1. Xi Jinping, «Pulling together through adversity and toward a shared future for all», Κινεζικό Υπουργείο Εξωτερικών, 20 Απριλίου 2021.
2. Hudson Lockett και Thomas Hale, «Global investors place Rmb1tn bet on China breakthrough», «Financial Times», Λονδίνο, 14 Δεκεμβρίου 2020.
3. Ben van der Merwe, «How low-tax jurisdictions hide the vulnerability of emerging economies», «Investment Monitor», 13 Ιουλίου 2021.
4. Nicholas R. Lardy και Tianlei Huang, «China’s financial opening accelerates», Έκθεση 20/17 του Ινστιτούτου Πήτερσον για τη Διεθνή Οικονομία (PIIE), Ουάσινγκτον, Δεκέμβριος 2020.
5. Herbert Feis, «Europe: The World’s Banker, 1870-1914», εκδόσεις Augustus M. Kelley, Κλίφτον (Νιου Τζέρσεϊ), 1930.
6. Lance E. Davis και Robert J. Cull, «International Capital Markets and American Economic Growth (1820-1914)», Cambridge University Press, 1994.
7. Herbert Feis, «Europe…», ό.π.
8. Βλ. «Comment l’État chinois a su exploiter la mondialisation», «Le Monde diplomatique», Δεκέμβριος 2017.
9. Margaret Pearson, «Governing the Chinese economy: Regulatory reform in the service of the state», «Public Administration Review», τόμος 67, τ. 4, Ουάσινγκτον, 2007.
10. Αναφέρεται στο Heng Weili, «Wall Street, investors reject decoupling from China», «China Daily», Πεκίνο, 18 Μαρτίου 2021.
11. «Executive order addressing the threat from securities investments that finance certain companies of the People’s Republic of China», Λευκός Οίκος, Ουάσινγκτον, 3 Ιουνίου 2021.
12. «Building resilient supply chains revitalizing American manufacturing, and fostering broad-based growth», Λευκός Οίκος, Ουάσινγκτον, 4 Ιουνίου 2021.

• Philip S. Golub
  Καθηγητής Διεθνών Σχέσεων στο Αμερικανικό Πανεπιστήμιο του Παρισιού και συγγραφέας του έργου «East Asia’s Reemergence», Polity Press, Κέιμπριτζ, 2016.
• Γιάννης Κυπαρισσιάδης (μετάφραση)

Διαβάστε περισσότερα

Σύστημα Μοντεσσόρι: Τι είναι και τι διδάσκει

 

Ανεξαρτησία, ελευθερία με όρια και σεβασμός για την φυσική ψυχολογική ανάπτυξη του παιδιού είναι το τρίπτυχο που αποτελεί την ουσία του Μοντεσσοριανού συστήματος εκπαίδευσης, το οποίο συνεχίζει, αν και με αρκετές παραλλαγές, να εφαρμόζεται σε χιλιάδες σχολεία ανά τον κόσμο, ενώ έχει επηρεάσει σε μεγάλο βαθμό και τις καθημερινές συνήθειες τόσο της οικογένειας όσο και της κοινωνίας.

Η αρχή μιας ιδέας

Το Μοντεσσοριανό σύστημα εκπαίδευσης προέρχεται από την Μαρία Μοντεσσόρι, η οποία γεννήθηκε το 1870 στην Ιταλία, σπούδασε Ιατρική και στην συνέχεια Παιδαγωγικά, Φιλοσοφία και Ψυχολογία, στο Πανεπιστήμιο της Ρώμης. Στην ψυχιατρική κλινική του Πανεπιστημίου ασχολήθηκε με παιδιά με νοητική υστέρηση και διαπίστωσε ότι η Παιδαγωγική πρέπει να συνεργαστεί με την Ιατρική για την θεραπεία αυτών των παιδιών. «Ακόμα και αυτά τα άτυχα παιδιά, όταν ενθαρρύνονται κατάλληλα, αποκτούν ένα αυθόρμητο ενδιαφέρον στη μάθηση και μία αυθόρμητη αυτοπειθαρχία», είχε πει χαρακτηριστικά.

Την μέθοδό της στην συνέχεια εφάρμοσε και στα ομαλώς αναπτυσσόμενα παιδιά, τα οποία παρατήρησε ότι «έμεναν πίσω» σε σχέση με τις δυνατότητές τους εξαιτίας των εκπαιδευτικών αρχών που ακολουθούνταν μέχρι τότε στην Ιταλία. Σαν υφηγήτρια του Πανεπιστημίου του Ρώμης ίδρυσε και οργάνωσε κέντρα προσχολικής αγωγής, «σπίτια του παιδιού». Εκεί τα παιδιά λάμβαναν «την αγωγή των αισθήσεων, την αγωγή των μυών, την αγωγή της ευφυΐας, την αγωγή των κοινωνικών συναισθημάτων και την ηθική της βούλησης», όπως η ίδια γράφει.

Η φιλοσοφική και ψυχολογική βάση της μεθόδου της, η οποία είναι το άτομο, σαν πυρήνας της κοινωνίας, και η ελευθερία του, επεκτάθηκε με την πάροδο των ετών πέρα από τα όρια του εκπαιδευτικού συστήματος και έφερε αλλαγές τόσο στο πλαίσιο της οικογένειας όσο και στο πλαίσιο της κοινωνίας.

Οι θεωρίες του Μοντεσσοριανού συστήματος

Η βάση του Μοντεσσοριανού συστήματος είναι η βαθιά εμπιστοσύνη στο παιδί και ο απεριόριστος σεβασμός στις ικανότητές του να αναπτυχθεί από μόνο του. Μότο δε της μεθόδου αποτελεί το «βοήθησέ με να το κάνω μόνος μου» και γι’αυτό η αγωγή του παιδιού πρέπει να είναι τέτοια ώστε να σέβεται την ανάγκη του για προσωπική ελευθερία, τον ατομικό του ρυθμό και τα ενδιαφέροντά του. Όσο για το ζήτημα της πειθαρχίας, αυτή, σύμφωνα με την Μοντεσσόρι, βρίσκεται εν δυνάμει στο βαθύτερο «είναι» το παιδιού.

Μοντεσσοριανά κέντρα εκπαίδευσης

Το μοντεσσοριανό σύστημα εκπαίδευσης εφαρμόζεται σήμερα σε περίπου 20.000 σχολεία παγκοσμίως, στα οποία συμμετέχουν παιδιά από την γέννησή της έως τα δεκαοκτώ τους έτη.

Κάτω από την ταμπέλα «Μοντεσσόρι» έχουν με την πάροδο των χρόνων εξελιχθεί διάφορες εκπαιδευτικές πρακτικές. Ωστόσο, σύμφωνα τουλάχιστον με τον Διεθνή Μοντεσσοριανό Σύνδεσμο και την Αμερικανική Μοντεσσοριανή Κοινότητα, τα ουσιαστικά στοιχεία που πρέπει να χαρακτηρίζουν τα σχολεία αυτά είναι:

-Μεικτές ηλικιακές τάξεις, συνήθως με παιδιά από 2 ½ έως 9 ετών.

-Επιλογή δραστηριοτήτων από τους ίδιους τους μαθητές, από μία γκάμα προκαθορισμένων επιλογών.

-Αδιάλειπτοι χρονικοί «κύκλοι» εργασίας.

-Εποικοδομητικό ή «εξερευνητικό» μοντέλο, στο οποίο οι μαθητές μαθαίνουν την έννοια της εργασίας μέσω υλικών και όχι μέσω απευθείας καθοδήγησης.

-Εξειδικευμένα εκπαιδευτικά υλικά, δημιουργημένα από την Μοντεσσόρι και τους συνεργάτες της.

Το Παιδαγωγικό Σύστημα Μοντεσσόρι σήμερα εφαρμόζεται κυρίως στην προσχολική αγωγή (από τα 3 έως τα 6 έτη) και ανήκει ολοκληρωτικά στον ιδιωτικό τομέα εκπαίδευσης.

Διαφορές κλασικής και μοντεσσοριανής εκπαίδευσης

Πολλοί είναι αυτοί σήμερα που θεωρούν το σύστημα Μοντεσσόρι ξεπερασμένο, με την έννοια ότι αυτά που πρεσβεύει έχουν εν πολλοίς γίνει αυτονόητες διαδικασίες στο μεγάλωμα ενός παιδιού. Ο μόνος τομέας τον οποίον δεν επηρέασε σε τόσο μεγάλο βαθμό, παραδόξως, είναι η εκπαίδευση: Η κλασική εκπαίδευση παραμένει επικρατούσα και παρόλο που πολλά έχουν αλλάξει τα τελευταία 50 χρόνια, οι αρχές της παραμένουν ίδιες: Ο εκπαιδευτικός παραμένει το κεντρικό πρόσωπο στην τάξη, είναι αυτός που θα επιβάλλει την πειθαρχία, ενώ οι γνώσεις που μεταλαμπαδεύονται είναι συγκεκριμένες και τυποποιημένες.

Αντίθετα, στη μοντεσσοριανή εκπαίδευση κυρίαρχο ρόλο στην τάξη έχει το παιδί, το οποίο μαθαίνει να αυτοπειθαρχεί μέσα από το περιβάλλον και την μέθοδο που του διδάσκεται. Επιπλέον, η γνώση αναπτύσσεται σύμφωνα με τα ενδιαφέροντα και τον προσωπικό ρυθμό του κάθε παιδιού, ενώ οι τάξεις-ομάδες αποτελούνται από παιδιά διαφόρων ηλικιών που συνεργάζονται και βοηθούν το ένα το άλλο.

Πέρα από την εκπαίδευση

Στο πλαίσιο της μεθόδου Μοντεσσόρι περιλαμβάνονται δραστηριότητες της πρακτικής ζωής, όπως φροντίδα του σώματος που οδηγεί το παιδί στην αυτοπαρατήρηση και γνωριμία με το σώμα του, φροντίδα ζώων και φυτών, δραστηριότητες ευγένειας (π.χ. χαιρετισμός), συζητήσεις όπου το παιδί μαθαίνει να ρωτά και να απαντά, δραστηριότητες φυσικής και ψυχοκινητικής αγωγής, εικαστικές δραστηριότητες κ.λ.π.

Για τις διδασκαλία αυτών των δραστηριοτήτων έχει δημιουργηθεί κατάλληλη υλικό (αισθητηριακό, λογικομαθηματικό, γλωσσικό και υλικό χώρου), δηλαδή παιχνίδια και αντικείμενα που είτε υπάρχουν στο περιβάλλον του παιδιού είτε μπορεί κανείς να βρει εύκολα σήμερα στο εμπόριο.

 -Παιχνίδια κατάλληλα για την ανάπτυξη των αισθήσεων. Για παράδειγμα, υλικό για χρώματα, σχήματα, μεγέθη. Ήχοι φυσικών και τεχνητών αντικειμένων. Υλικά που πλάθονται, τρίβονται, κόβονται. Υλικά που βοηθούν στην διάκριση των γεύσεων.

-Παιχνίδια λογικομαθηματικών δραστηριοτήτων, π.χ. ταξινόμησης, αντιστοίχησης, σειροθέτησης, σύγκρισης, απαρίθμησης κ.λ.π. Πιο συγκεκριμένα, ιδιαίτερη παιδαγωγική αξία έχουν τα δομημένα ανεικονικά υλικά, όπως τα χρωματιστά ραβδάκια, οι κύβοι, τα αβάκια, τα αριθμητήρια, καρτέλες με γράμματα και εικόνες, εικονογραφημένα κείμενα κ.λ.π.

-Υλικό αντίληψης του χώρου: Ο χώρος στον οποίον κινούνται τα παιδιά είναι εξίσου σημαντικός στην ομαλή ανάπτυξή τους. Υλικά που μπορούν να βοηθήσουν στην καλύτερη αντίληψη του χώρου είναι διάφορα χαρτόνια που αναπαριστάνουν επίπεδα σχήματα (τρίγωνα, τετράγωνα κ.λ.π.), στέρεα αντικείμενα (έπιπλα, κιβώτια) που αναπαριστάνουν στέρεα σώματα (κύβους, κυλίνδρους, πυραμίδες).

Διαβάστε περισσότερα

Ξέσπασμα Καντονά για το Μουντιάλ: "Κλιματιζόμενα γήπεδα, χιλιάδες θάνατοι, μία ανθρώπινη φρίκη"

Ο θρύλος της Μάντσεστερ Γιουνάιτεντ, Ερίκ Καντονά, εξαπέλυσε για μία ακόμα φορά επίθεση κατά του Κατάρ, και στην επιστολή του που μεταδόθηκε από τον επίσημο λογαριασμό που προωθεί το μποϊκοτάζ στο προσεχές Παγκόσμιο Κύπελλο, τόνισε πως δεν θα παρακολουθήσει κανένα παιχνίδι του τουρνουά, που ξεκινά στις 20 Νοεμβρίου.

Message de service d'Eric Cantona #BoycottQatar2022 pic.twitter.com/pWMQuXPHLQ

— Christian Lehmann (@LehmannDrC) September 13, 2022

"Εγώ ο λάτρης του ποδοσφαίρου, γνωστοποιώ την απόφασή μου, ότι θα ακολουθήσω κι άλλες προσωπικότητες όπως ο Φίλιπ Λαμ, ο Βίνσεντ Λίντον και ούτω καθεξής και δεν θα δω ούτε ένα παιχνίδι αυτού του Μουντιάλ.

Αρχικά, επειδή το Κατάρ δεν είναι ποδοσφαιρική χώρα. Χωρίς θέρμη, χωρίς γεύση. Είναι μια οικολογική παρέκκλιση, με όλα αυτά τα γήπεδα με κλιματισμό... τι τρέλα, τι βλακεία. Αλλά πάνω απ' όλα, μια ανθρώπινη φρίκη... πόσες χιλιάδες θάνατοι για να χτιστούν αυτά τα γήπεδα, για ποιο λόγο; Για να διασκεδάσουν το πλήθος για δύο μήνες... και κανείς δεν νοιάζεται... Μια καρικατούρα του τι μπορεί να φέρει μέσα του ο άνθρωπος ως ακραία βρομιά.

Το να μας λέμε ότι δεν παίζουμε, ότι δεν εκπέμπουμε, δεν διαφημίζουμε... Είναι αρκετά εφικτό. Μερικές φορές στη ζωή, πρέπει να πάρεις αποφάσεις, ακόμα κι αν σου κοστίσει. Από μικρός ήταν ένα γεγονός που λάτρεψα, που περίμενα και παρακολουθήσω με πάθος. Αλλά ας είμαστε ειλικρινείς, δεν έχει νόημα! Είναι μια παρέκκλιση.

Είτε κερδίσει η Γαλλία, είτε χάσει, τίποτα δεν έχει σημασία! Στη ζωή, υπάρχουν πράγματα πολύ πιο σημαντικά από το ποδόσφαιρο! Αντίθετα, θα ξαναδώ όλα τα επεισόδια του Colombo, έχω πολύ καιρό που τα έχω δει.

Και βγάλτε λεφτά για όσους κλείνουν τα μάτια τους και κρύβονται πίσω από το μικρό τους δάχτυλο λέγοντας "δεν είναι δική μας ευθύνη, δεν μπορούμε να κάνουμε τίποτα", κράτη, ομοσπονδίες, ραδιοτηλεοπτικοί φορείς, διαφημιστές κ.λπ. Αν μπορείτε να το κάνετε, απλώς πάρτε μια απλή απόφαση".

Διαβάστε περισσότερα

ΣΔΕ Μεσολογγίου: Ένα σχολείο αποκλειστικά για ενήλικες

 

Τα Σχολεία Δεύτερης Ευκαιρίας είναι δημόσια, καινοτόμα σχολεία του ελληνικού εκπαιδευτικού συστήματος, τα οποία απευθύνονται αποκλειστικά σε ενήλικες που ενδιαφέρονται να λάβουν τον απολυτήριο τίτλο του γυμνασίου. Τη σχολική χρονιά 2021-2022, αποφοίτησαν από το σχολείο μας 31 εκπαιδευόμενοι και εκπαιδευόμενες, μετά από επιτυχή παρακολούθηση του προγράμματος σπουδών. 

Η φοίτηση στα ΣΔΕ είναι δωρεάν και διαρκεί μόνο 2 εκπαιδευτικά έτη, χωρίς γραπτές εξετάσεις ή διαγωνίσματα. Τα μαθήματα πραγματοποιούνται καθημερινά, απογευματινές ώρες 16:20 μ.μ. έως 20:20 μ.μ. Βασικός στόχος του σχολείου είναι η απόκτηση γνώσεων και δεξιοτήτων, η ενίσχυση της προσωπικότητας και η διαμόρφωση θετικής στάσης προς τη μάθηση, αλλά και η προσφορά νέων δυνατοτήτων στους ενήλικες, ώστε να έχουν πρόσβαση στην αγορά εργασίας. 

Τα ΣΔΕ διαθέτουν σύμβουλο ψυχολόγο και σύμβουλο σταδιοδρομίας, οι οποίοι πραγματοποιούν με τους εκπαιδευόμενους/ες ατομικές και ομαδικές συνεδρίες. Οι εγγραφές για τη σχολική χρονιά 2022-2023 ξεκινούν την 1η Σεπτεμβρίου 2022, απογευματινές ώρες και θα διαρκέσουν όλο τον Σεπτέμβριο.

Απαραίτητα δικαιολογητικά για εγγραφές:

• Ταυτότητα ή Διαβατήριο
• Απολυτήριο Δημοτικού
• Πιστοποιητικό οικογενειακής κατάστασης

Προσωρινό ωράριο λειτουργίας: 17:00 μ.μ. έως 20:00 μ.μ.
Σχολικό συγκρότημα ΕΠΑΛ-ΕΚ-ΔΙΕΚ Μεσολογγίου
Διεύθυνση: Τέρμα Σπ. Τρικούπη, 302 00 Μεσολόγγι
Τηλέφωνο: 26310 28176
email: sdemesol@sch.gr
Ιστοσελίδα: http://sde-mesol.ait.sch.gr/
Facebook: https://www.facebook.com/sdemesol/

Διαβάστε περισσότερα

"Ισχυρός Δήμος, Δυνατές Κοινότητες, Ευημερία Πολιτών"- Δίκτυο ύδρευσης Μεσολογγίου, ένα έργο για το οποίο πρέπει να ενημερωθούμε διεξοδικά

 Ακούσαμε στην ανακοίνωση του Δημάρχου, ότι ξεκινάει το έργο αντικατάστασης του δικτύου ύδρευσης στην πόλη του Μεσολογγίου.

Ένα έργο σίγουρα αναγκαίο, τόσο για την ποιότητα του νερού όσο και για την ελαχιστοποίηση των μεγάλων απωλειών από το πεπαλαιωμένο δίκτυο. 

Η ποιότητα του νερού που πίνουμε συμβάλλει άμεσα και στην υγεία μας.

Η ανάγκη ποιοτικής μεταφοράς του νερού στην πόλη με αλλαγή του δικτύου ύδρευσης, έχει διαπιστωθεί από το 1997 όταν και έγινε η πρώτη αίτηση της ΔΕΥΑΜ για αντικατάσταση των σωλήνων. Το 2005-2006 ξεκίνησε και εκπονήθηκε μελέτη για τη βιωσιμότητα της επιχείρησης στην οποία περιλαμβάνεται και η αλλαγή του δικτύου, ενώ τα έτη 2016-2017 και 2019-2020 γίνονται εκ νέου ενέργειες για την χρηματοδότησή του. 

Το 2021 αποφασίζεται η χρηματοδότηση του έργου από το Επιχειρησιακό Πρόγραμμα Δυτική Ελλάδα 2014-2020 και έτσι φτάνουμε στο 2022, που υπογράφεται η σύμβαση για να ξεκινήσει το έργο με προϋπολογισμό 6.5 εκατομμύρια ευρώ και συνολική προθεσμία εκτέλεσης 2 χρόνια από την ημέρα υπογραφής της σύμβασης.

Μαζί με τα εν λόγω έργα, για των οποίων τις λεπτομέρειες μπορείτε να ενημερωθείτε εδώ  ΑΝΤΙΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΕΣΩΤΕΡΙΚΟΥ ΔΙΚΤΥΟΥ ΥΔΡΕΥΣΗΣ ΙΠ ΜΕΣΟΛΟΓΓΙΟΥ - Δήμος Ι.Π. Μεσολογγίου, χρειάζεται να δρομολογηθούν παράλληλα, πέρασμα καλωδίων ή σωλήνων για καλώδια, ώστε να μην χρειαστεί να ξανασκάψουμε τους δρόμους. 

Έπειτα, η δημοτική αρχή πρέπει στο τεχνικό πρόγραμμα του 2023 να εντάξει συνοδό έργο οδοποιίας ώστε στα σημεία που θα γίνουν εκσκαφές για την αλλαγή των αγωγών, να γίνεται ασφαλτόστρωση σε όλο το οδόστρωμα και όχι μπάλωμα στον εκάστοτε δρόμο. 

Έτσι, παράλληλα με το νέο δίκτυο ύδρευσης θα έχουμε ασφαλτοστρώσει και ένα μεγάλο κομμάτι της πόλης.

Εξίσου σημαντικό για την εξασφάλιση ποιοτικής μεταφοράς νερού είναι να διεκδικήσουμε πρόσθετη χρηματοδότηση για τα έργα που θα γίνουν στον Εύηνο ώστε να πετύχουμε:

α) Αλλαγή της δεξαμενής συλλογής νερού (η υπάρχουσα είναι μικρή), 

β) Να αντικατασταθεί ο 12 χλμ αγωγός που συνδέει το δίκτυο με τη δεξαμενή (χαλυβδοσωλήνας), διότι είναι στρωμένος με πίσσα η οποία αποκολλάται

γ) Να αντικατασταθούν και οι σωλήνες των γεωτρήσεων.

Τα έργα που θα γίνουν στον Εύηνο για την αποκατάσταση της γέφυρας επηρεάζουν την υδροδότηση του Δήμου Μεσολογγίου. Αντλούν χρηματοδότηση από τα προβλεπόμενα αντιπλημμυρικά έργα. Είναι μια πρώτης τάξεως ευκαιρία να διεκδικήσουμε πρόσθετη χρηματοδότηση ώστε τα έργα υδροδότησης να γίνουν ολοκληρωμένα και σωστά και να μην γίνουν περικοπές στα αντιπλημμυρικά έργα. 

Αντίστοιχα έργα, οφείλεται να δρομολογηθούν και στις Δημοτικές ενότητες Αιτωλικού και Οινιαδών.

Η δημοτική αρχή να συγκαλέσει δημοτικό συμβούλιο ενημερώνοντας εκτενώς για το έργο και τον τρόπο υλοποίησης, τους πολίτες.

Εκ μέρους του 

Ανεξάρτητου Δημοτικού συνδυασμού 

"Ισχυρός Δήμος, Δυνατές Κοινότητες, Ευημερία Πολιτών"

info@olgadaskali-ischirosdimos.gr

6978539302 - 6972204494

Διαβάστε περισσότερα

Η γενιά του Pronote: συμπεράσματα από τη χρήση σχολικής ψηφιακής πλατφόρμας στη Γαλλία

 

• Lucie Tourette
• Βασίλης Παπακριβόπουλος (μετάφραση)

Το λογισμικό διαχείρισης της σχολικής ζωής Pronote, που χρησιμοποιείται στα δύο τρίτα των σχολικών μονάδων της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης στη Γαλλία, προσφέρει καλές υπηρεσίες στις οικογένειες και στην εκπαιδευτική κοινότητα, ιδίως όσον αφορά την αντιμετώπιση των τελευταίων μεταρρυθμίσεων στο λύκειο. Όμως, καθώς μετατρέπει την άμεση ανταπόκριση σε κανόνα, επιφέρει βαθιές αλλαγές στο επάγγελμα του εκπαιδευτικού, καθώς και στις σχέσεις ανάμεσα στους γονείς, στους μαθητές και στους διδάσκοντες.

Ένας μαθητής απουσιάζει την πρώτη ώρα, την ώρα των μαθηματικών; Ο καθηγητής τσεκάρει «απών» στο αντίστοιχο τετραγωνάκι του λογισμικού Pronote. Στο Γραφείο Σχολικής Ζωής της σχολικής μονάδας, ένας βοηθός εκπαίδευσης¹ ενημερώνεται αμέσως και στέλνει μήνυμα στους γονείς του μαθητή. Ο καθηγητής ιστορίας ανέβασε τους βαθμούς του τελευταίου διαγωνίσματος στο Pronote; Μια ειδοποίηση ενημερώνει τους μαθητές και την οικογένειά τους. Σε ποια αίθουσα θα πραγματοποιηθεί το επόμενο μάθημα; Γρήγορα, μια ματιά στο Pronote, στο ημερήσιο πρόγραμμα. Τι πρέπει να ετοιμάσουμε για το αυριανό μάθημα; Η απάντηση στο «τετράδιο κειμένων» του Pronote. «Το Pronote; Το χρησιμοποιούμε καθημερινά!», απαντούν ομόφωνα μαθητές, εκπαιδευτικοί, διευθυντές σχολείων, βασικοί σύμβουλοι εκπαίδευσης² και βοηθοί εκπαίδευσης.

Ακόμα και οι μαθητές που δεν χρησιμοποιούσαν ιδιαίτερα το λογισμικό υποχρεώθηκαν να προσαρμοστούν κατά την περίοδο της πανδημίας Covid-19. Κατά τις περιόδους της εξ αποστάσεως εκπαίδευσης, εκεί έβρισκαν όλες τις πληροφορίες, τις εργασίες που έπρεπε να ετοιμάσουν και τον σύνδεσμο για την πλατφόρμα που είχε επιλέξει κάθε καθηγητής για να κάνει το μάθημά του μέσω τηλεδιάσκεψης. «Τα ψηφιακά εργαλεία έχουν καταλάβει υπερβολικά δυσανάλογο χώρο», σχολιάζει ο Ολιβιέ Κυζόν, καθηγητής φυσικής και χημείας στη Βρέστη. «Οι μαθητές υποχρεώθηκαν να τα χρησιμοποιούν. Όσοι δεν είχαν πρόσβαση, βρέθηκαν αποκλεισμένοι από ένα μέρος της εκπαίδευσης και της επικοινωνίας.»

Το Pronote αναπτύχθηκε το 1999 από την ιδιωτική εταιρεία Index Education, που το 2020 εξαγοράστηκε από τον όμιλο εταιρειών του Ταχυδρομείου (La Poste)³. Δεν είναι το μοναδικό λογισμικό διαχείρισης της σχολικής ζωής, έχει όμως αποκτήσει συντριπτική υπεροχή απέναντι στους ανταγωνιστές του. Χρησιμοποιείται σήμερα από το 68% των γαλλικών γυμνασίων και λυκείων, δηλαδή σε περισσότερες από 10.000 σχολικές μονάδες. Το 2019 καταγράφηκαν 1,2 δισεκατομμύρια συνδέσεις σε αυτό, ενώ τη σχολική χρονιά 2020-2021, που σημαδεύτηκε από την τηλεκπαίδευση, οι συνδέσεις σχεδόν τριπλασιάστηκαν (3,4 δισ.). Κατά τη διάρκεια των περιοριστικών μέτρων για την αντιμετώπιση της πανδημίας, η εφαρμογή είχε έως και 22 εκατομμύρια συνδέσεις την ημέρα, ενώ σήμερα κυμαίνονται μεταξύ 16 και 18 εκατομμυρίων ημερησίως.

Στην ιστοσελίδα της, η Index Education παρουσιάζεται ως «ο πρώτος ψηφιακός εταίρος της γαλλικής παιδείας». Το 2020, ο κύκλος εργασιών της ανερχόταν σε 21,5 εκατομμύρια ευρώ, με το 30% του ποσού να προέρχεται από το Pronote. Το 2019, το Γενικό Λογιστήριο του Κράτους έκρουε τον κώδωνα του κινδύνου για τη «σχεδόν πλήρη εξάρτηση του υπουργείου Παιδείας όσον αφορά το λογισμικό διαχείρισης της σχολικής ζωής» και συνιστούσε στις δημόσιες αρχές να «ανακτήσουν τον έλεγχό τους»⁴. Οι συνδικαλιστικές οργανώσεις ζητούν την πραγματική εθνικοποίηση του λογισμικού και τη δωρεάν χρήση του.

Η απόφαση για ανανέωση της ετήσιας συνδρομής στο Pronote ανήκει στην αρμοδιότητα του διευθυντή της σχολικής μονάδας και σπάνια αποτελεί αντικείμενο συζήτησης στον σύλλογο των διδασκόντων. Η χρέωση είναι ανάλογη με το μέγεθος της σχολικής μονάδας: το 2021, κυμαινόταν από 647,74 ευρώ (μετά φόρων) για το «Πακέτο 30 καθηγητών» έως 1.186,74 ευρώ για το «Πακέτο απεριόριστων καθηγητών». Αρχικά, το Pronote προέκυψε από αιτήματα διευθυντών σχολείων. Η αυτοματοποίηση της σύνταξης του προγράμματος μαθημάτων με το λογισμικό EDT (άρχισε να χρησιμοποιείται το 1992) είχε οδηγήσει σε τόσο μεγάλη εξοικονόμηση χρόνου ώστε ζήτησαν από την Index Education να δημιουργήσει ένα εργαλείο διαχείρισης των σχολικών ελέγχων. Στη συνέχεια, η εταιρεία πάντα προσάρμοζε το Pronote στις ανάγκες των πελατών της: εργαλείο ανταλλαγής ηλεκτρονικών μηνυμάτων, τετράδιο κειμένων… Καθώς προστίθενταν διαρκώς νέες λειτουργίες, η εφαρμογή έγινε κεντρικός χώρος ανταλλαγών και επικοινωνίας της εκπαιδευτικής κοινότητας σε κάθε σχολείο-πελάτη.

«Δεν θα μπορούσαμε πια να δουλέψουμε χωρίς αυτό»

Ο Φιλίπ Βενσάν, διευθυντής του Λυκείου Βωβενάργκ στην Αιξ-αν-Προβάνς και πρώην γενικός διευθυντής του Εθνικού Συνδικάτου Διευθυντικού Προσωπικού της Εκπαίδευσης (SNPDEN, η σημαντικότερη οργάνωση στελεχών της εκπαίδευσης)⁵, έχει παρακολουθήσει την πορεία της Index Education από τα πρώτα βήματά της και είναι ενθουσιασμένος με την «ικανότητα προσαρμογής» της επιχείρησης: «Πρόσφεραν μια υπηρεσία που η ανάγκη της είχε καταστεί εμφανής. Σήμερα, δεν γνωρίζω ούτε έναν βασικό σύμβουλο εκπαίδευσης που να μην χρησιμοποιεί το Pronote». Η πλειονότητα των συμβούλων εκπαίδευσης και των εκπαιδευτικών θεωρούν το λογισμικό πρακτικό και αξιόπιστο. «Δεν θα μπορούσαμε πια να δουλέψουμε χωρίς αυτό», «Δεν ξέρω τι θα έκανα δίχως αυτό» είναι φράσεις που επαναλαμβάνονται όταν η συζήτηση φτάνει σε αυτό το ζήτημα.

Όσους εκπαιδευτικούς ρωτήσαμε, απάντησαν ομόφωνα: η πρόσφατη μεταρρύθμιση του λυκείου δεν θα μπορούσε να ολοκληρωθεί χωρίς το Pronote. Από την πρώτη εφαρμογή της κατά το σχολικό έτος 2019-2020, οι κατευθύνσεις σπουδών αντικαταστάθηκαν από ειδικεύσεις και επιλογές, με βάση τις οποίες ο μαθητής συνθέτει τη δική του εκπαιδευτική διαδρομή. Σε ορισμένα λύκεια μπορεί να υπάρχουν έως και εκατό πιθανοί συνδυασμοί σπουδών. Το αποτέλεσμα είναι ότι οι μαθητές μιας συγκεκριμένης τάξης σπάνια κάνουν μάθημα μαζί. Οι καθηγητές βρίσκονται μπροστά σε μαθητές από διαφορετικές τάξεις, ανάλογα με τις ειδικεύσεις και τις επιλογές που έχουν διαλέξει. Για παράδειγμα, ένας εκπαιδευτικός μπορεί να κάνει μάθημα με μια ομάδα μαθητών που προέρχονται από έξι διαφορετικές τάξεις. Οφείλει λοιπόν να συνεργάζεται με έξι υπεύθυνους τμημάτων και να συμμετέχει σε έξι συμβούλια τμημάτων. Και αυτό ισχύει για καθένα από τα μαθήματα που κάνει. Κάθε εκπαιδευτικός καταλήγει να αλληλεπιδρά με τόσους πολλούς συνομιλητές ώστε δεν έχει τον χρόνο να δει προσωπικά τον καθέναν. Έτσι, και σε αυτή την περίπτωση, το Pronote επιβάλλεται ως ο αναπόφευκτος μεσάζοντας.

Καθώς η εφαρμογή έχει καταστεί απαραίτητη, εξασφαλίζει στη δημιουργό εταιρεία της την ετήσια ανανέωση της συνδρομής, αναγκαία προϋπόθεση για την επιβίωση και την επέκταση του λογισμικού. Όμως, από το αναγκαίο έως το φορτικό η απόσταση είναι πάρα πολύ μικρή. Καθώς το Pronote έχει αποκτήσει κομβική θέση στη ζωή των σχολικών μονάδων, επιφέρει βαθύτατες αλλαγές στο επάγγελμα του εκπαιδευτικού.

Η αρχική πρόθεση του Ολιβιέ Καλντερόν, προέδρου και γενικού διευθυντή της Index Education, ήταν να επιτρέψει στους εκπαιδευτικούς να κερδίσουν χρόνο προκειμένου να αφιερώνουν περισσότερη ώρα στους μαθητές τους. Πρώην καθηγητής μαθηματικών, δηλώνει ότι «θαυμάζει τους εκπαιδευτικούς», υπογραμμίζει την «τεράστια πίεση που υφίστανται», τις «δυσκολίες του επαγγέλματος» και επισημαίνει «την έλλειψη χρόνου για να βοηθήσουν τους μαθητές που αντιμετωπίζουν δυσκολίες»⁶. Ωστόσο, 22 χρόνια μετά τη δημιουργία της εφαρμογής, πολλοί καθηγητές τονίζουν ότι δημιουργεί μια δυσανάλογη αύξηση των διοικητικών καθηκόντων. Η σύνοψη του μαθήματος στο Pronote έχει πλέον γίνει σχεδόν εξίσου σημαντική με την ίδια τη διαδικασία του μαθήματος. Έτσι, μια φιλόλογος από την περιφέρεια Σαντρ-Βαλ ντε Λουάρ, η οποία ζήτησε να τηρηθεί η ανωνυμία της, θεωρεί ότι οι τυπικές διαδικασίες γραμματειακής υποστήριξης που συνδέονται με το Pronote έχουν μετατραπεί σε «ουσιώδη καθήκοντα της δουλειάς μας»: «Παίρνω απουσίες στο Pronote, ανεβάζω τη δουλειά που κάναμε στην τάξη και τις εργασίες που τους δίνω για το σπίτι στο Pronote. Αυτή είναι δηλαδή η δουλειά του εκπαιδευτικού; Ο λόγος που δεν κάνουμε ποιοτικό μάθημα δεν είναι επειδή δεν συμπληρώσαμε το τετράδιο κειμένων στην πλατφόρμα».

Το Pronote συμβάλλει επίσης στην απομόνωση των εκπαιδευτικών. Η Αλίς Ροντριγκές, καθηγήτρια ιστορίας-γεωγραφίας⁷ στο Βαλ ντε Μαρν, αναφέρει το παράδειγμα της έκδοσης των τριμηνιαίων δελτίων βαθμολογίας, των γνωστών μας «ελέγχων». Παλιότερα, γινόταν στην αίθουσα των καθηγητών, όπου συμπληρώνονταν ογκώδη βιβλία βαθμολογίας. Το γεγονός ότι όφειλες να περάσεις από αυτόν τον κοινό χώρο καθιστούσε εφικτή τη συλλογική επικοινωνία. Σήμερα, κάθε εκπαιδευτικός καταγράφει τα αποτελέσματα των μαθητών στον προσωπικό υπολογιστή του. «Το Pronote στέλνει τον κόσμο σπίτι του», συνοψίζει η Ροντριγκές.

Όταν όμως γυρίσουν σπίτι τους, αν και βρίσκονται μακριά από τους συναδέλφους τους, οι εκπαιδευτικοί εξακολουθούν να βρίσκονται στο έλεος καινούργιων εργασιακών απαιτήσεων. Το Pronote συγκεντρώνει στο ίδιο μέρος πολύ διαφορετικές λειτουργίες. Έτσι, ένας καθηγητής που συνδέεται για να ανεβάσει βαθμούς ή να συμπληρώσει το τετράδιο κειμένων, μπορεί να δει να αναβοσβήνει μια ειδοποίηση που τον ενημερώνει για μη αναγνωσμένα μηνύματα. Σε αυτή την περίπτωση, είναι μεγάλος ο πειρασμός να τα ανοίξει. Κανένας από τους εκπαιδευτικούς με τους οποίους συνομιλήσαμε δεν αναφέρθηκε σε συζητήσεις στον σύλλογο των διδασκόντων για το ενδεχόμενο αποσύνδεσης του εσωτερικού ηλεκτρονικού ταχυδρομείου μετά τις οκτώ το βράδυ ή τα σαββατοκύριακα.

Όσον αφορά τους βασικούς συμβούλους εκπαίδευσης και τους βοηθούς εκπαίδευσης, το Pronote μεταφράζεται σε κέρδος χρόνου. Η σημαντικότερη αλλαγή αφορά την αυτοματοποίηση του απουσιολογίου. Προηγουμένως, ένας βοηθός εκπαίδευσης όφειλε να κάνει τον γύρο όλων των τάξεων για να συγκεντρώσει τα φύλλα απουσιολογίου που είχαν συμπληρώσει οι εκπαιδευτικοί και να τα μεταφέρει στο Γραφείο Σχολικής Ζωής, όπου υπογράφονταν από τον βασικό σύμβουλο εκπαίδευσης.

Γενικότερα, όπως αναλύει η Λυζ Ματραί, βασική σύμβουλος εκπαίδευσης σε ένα σχολικό συγκρότημα της περιφέρειας της Λυών, «η παρακολούθηση της φοίτησης των μαθητών βρίσκεται στην καρδιά του επαγγέλματός μας. Το Pronote μάς επιτρέπει να έχουμε μια συνολική εικόνα του μαθητή: το σημειωματάριο αλληλογραφίας εκπαιδευτικού-γονέων, τις περιστάσεις κάθε συμβάντος κ.λπ. Έχουμε επίσης δημιουργήσει για κάθε τάξη έναν διαδικτυακό χώρο συζήτησης όπου ανταλλάσσουμε πληροφορίες με τους εκπαιδευτικούς που διδάσκουν σε αυτήν. Όλα αυτά συμβάλλουν στη συνοχή της εκπαιδευτικής διαδικασίας». Η σύμβουλος παρατηρεί ωστόσο ότι η χρήση του λογισμικού αποδεικνύεται «χρονοβόρα, σε βάρος των διά ζώσης σχέσεων» και υπογραμμίζει το γεγονός ότι «δεν πρόκειται για εργαλείο που εγγυάται την ποιότητα της επικοινωνίας». Στο Μπορντό, ο Ζαν-Φρανσουά Φερμπό, βασικός σύμβουλος εκπαίδευσης σε ένα λύκειο του κέντρου της πόλης, είναι της ίδιας άποψης: «Πρόκειται για ένα πολύ πρακτικό εργαλείο, είναι όμως το μέσο, όχι ο σκοπός». Όσο για τον Κυζόν, τον καθηγητή φυσικής και χημείας, προτείνει την καθιέρωση ενός «δικαιώματος στη λήθη», θεωρώντας ότι «είναι περίεργο να μπορείς να βλέπεις στο τέλος της χρονιάς όλες τις μικροποινές, τις καθυστερήσεις, τα λόγια ενός μαθητή από την αρχή της χρονιάς. Έχουμε πρόσβαση ακόμα και στα στοιχεία της προηγούμενης χρονιάς».

Από την πλευρά τους, οι σημερινοί μαθητές γυμνασίου και λυκείου έχουν περάσει όλα τα χρόνια των σπουδών τους συνοδευόμενοι από το Pronote και γνωρίζουν ότι, πριν καν γυρίσουν σπίτι, οι γονείς τους έχουν ήδη ενημερωθεί για τις απουσίες, τις καθυστερήσεις ή τους βαθμούς τους. Αντίθετα από τους ενήλικες που βρίσκονται κοντά τους, μερικές φορές δυσκολεύονται να φανταστούν ότι τα πράγματα θα μπορούσαν να είναι διαφορετικά. Για τον Φερμπό, «για τον έφηβο, μία από τις πλέον ενδιαφέρουσες πτυχές του σχολείου είναι η δυνατότητα να βρεθεί εκτός του οικογενειακού περιβάλλοντος. Το γυμνάσιο και το λύκειο αποτελούν χώρους όπου μπορεί να ξεφύγει από την οικογενειακή κοινωνικοποίηση, γεγονός σημαντικό για την οικοδόμηση της προσωπικότητας ενός εφήβου». Όμως, με το Pronote, οτιδήποτε συμβαίνει στο σχολείο μεταφέρεται αμέσως στους γονείς. «Όλο αυτό δημιουργεί μια πολύ περίεργη σχέση ανάμεσα στους γονείς και στα παιδιά τους», παρατηρεί με λύπη η Αν Τιερύ, μητέρα μαθητή και μέλος της Ομοσπονδίας Συλλόγων Γονέων (FCPE), που έχει χάσει προ πολλού τους κωδικούς πρόσβασής της στο Pronote. «Πολλοί γονείς έχουν κατεβάσει την εφαρμογή Pronote στο κινητό τους και λαμβάνουν ειδοποιήσεις. Μπορούν να γνωρίζουν τον βαθμό του παιδιού τους πριν καν αυτό γυρίσει από το σχολείο.» Για την Τιερύ, αυτός ο τρόπος λειτουργίας καθιστά τους μαθητές λιγότερο υπεύθυνους: «Να μάθεις να αναλαμβάνεις την ευθύνη της αναγγελίας ενός κακού βαθμού στους γονείς σου αποτελεί κι αυτό ένα κομμάτι της εκπαίδευσής σου.» Αντίστοιχα, ένας καλά εξοικειωμένος με το Διαδίκτυο γονιός «δεν χρειάζεται να έχει πλέον εμπιστοσύνη στο παιδί του», καθώς έχει άμεση πρόσβαση σε οτιδήποτε συμβαίνει στο σχολείο του. Όμως, «ένα μέρος της μαθητείας του γονιού είναι και να βλέπει την αυτονομία του παιδιού του να διευρύνεται».

«Και τι κάνουμε σχετικά με τα μυστικά του σχολείου;», αναρωτιέται ο Κυζόν. «Όταν ένας μαθητής καθυστερεί πέντε λεπτά να μπει στην τάξη, οι γονείς του ενημερώνονται σε πραγματικό χρόνο. Όμως, ένας μαθητής που καθυστέρησε λιγάκι επειδή φλέρταρε στην αυλή αποτελεί ένα από τα μικρογεγονότα της ζωής στο λύκειο.» Ενεργό μέλος της ένωσης Planning Familial για τον οικογενειακό προγραμματισμό, έχει συνοδεύσει αρκετές φορές μαθήτριες του λυκείου του στο νοσοκομείο για να πραγματοποιήσουν άμβλωση. Από το 2001, ο νόμος Ομπρύ-Γκυϊγκού επιτρέπει στις ανήλικες να έχουν πρόσβαση στην εθελούσια διακοπή της κύησης χωρίς γονική συναίνεση. Ωστόσο, η κοπέλα οφείλει να συνοδεύεται από έναν ενήλικα της επιλογής της, που αναλαμβάνει την εκπροσώπησή της. Ο Κυζόν έχει παίξει αυτόν τον ρόλο αρκετές φορές. Παλαιότερα, η έφηβη απουσίαζε ολόκληρο το πρωινό από το λύκειο. Ο διευθυντής της σχολικής μονάδας, το μοναδικό άλλο μέλος της σχολικής κοινότητας που ήταν ενήμερο για την υπόθεση, πήγαινε απλά στο Γραφείο Σχολικής Ζωής και απέσυρε το όνομά της από το απουσιολόγιο. Σήμερα, λέει με λύπη ο Κυζόν, «δεν έχουμε πλέον αυτά τα περιθώρια ελιγμών. Η πληροφορική μάς βάζει σε δύσκολη θέση. Οι γονείς ειδοποιούνται στη στιγμή. Και δεν έχω την παραμικρή όρεξη να διηγηθώ σε όλους τους καθηγητές τι συμβαίνει…».

Επιπλέον στρες

Δεν είναι όλοι οι γονείς συνδεδεμένοι με το Pronote. Όμως, είτε το μάτι των γονιών είναι καρφωμένο στο λογισμικό είτε όχι, ο τρόπος λειτουργίας του Pronote έχει επιπτώσεις στις σχέσεις των μαθητών με το σχολικό σύμπαν. Προηγουμένως, οι μαθητές μάθαιναν τους βαθμούς τους κατά τη διάρκεια των αντίστοιχων μαθημάτων. Πλέον όμως, οι βαθμοί τους μπορούν να εμφανιστούν ανά πάσα στιγμή στην οθόνη του κινητού τους, μόλις τους ανεβάσουν στο σύστημα οι εκπαιδευτικοί. Αυτή η αμεσότητα δημιουργεί ένα επιπλέον στρες, εντείνοντας ακόμα περισσότερο την πίεση της αξιολόγησης. Έτσι, το Pronote συμβάλλει στην εμμονή με τις επιδόσεις. «Όταν δίνω το διορθωμένο γραπτό στους μαθητές, γνωρίζουν ήδη τον βαθμό τους και δεν ενδιαφέρονται για τον διάλογο που το συνοδεύει», αναφέρει με λύπη η φιλόλογος από την περιφέρεια του Σαντρ-Βαλ ντε Λουάρ. «Όμως, ο ίδιος βαθμός σημαίνει κάτι διαφορετικό για δύο διαφορετικούς μαθητές.»

Μία από τις συχνές συνέπειες του Pronote είναι η δημιουργία εντάσεων στις σχέσεις μεταξύ των εκπαιδευτικών, των μαθητών και των γονέων, καθώς μετατρέπει σε κανόνα την άμεση ανταπόκριση. Υπάρχουν οι μαθητές που, αμέσως μόλις βγουν από την τάξη, εκπλήσσονται επειδή ο καθηγητής δεν έχει ακόμα ανεβάσει στην πλατφόρμα το κείμενο που τους είχε υποσχεθεί κατά τη διάρκεια της παράδοσης. Υπάρχουν οι γονείς που ζητούν αργά το βράδυ της Παρασκευής εξηγήσεις για έναν κακό βαθμό του παιδιού τους. Και σε αυτήν την περίπτωση υπάρχει ο κίνδυνος να γίνουν οι μαθητές λιγότερο υπεύθυνοι. «Έχουμε μια πολύ πιο άμεση σχέση με τους γονείς», υπογραμμίζει η φιλόλογος, κρίνοντας από την εμπειρία της: «Προηγουμένως, ο μαθητής βρισκόταν στο επίκεντρο της σχέσης μεταξύ γονέων και καθηγητών. Οι μαθητές έβλεπαν τα σχόλια στο σημειωματάριο αλληλογραφίας εκπαιδευτικού-γονέων. Στις μέρες μας παραγκωνίζονται από αυτή τη σχέση». Αντιμετωπίζοντάς τα σαν νήπια και εντείνοντας την πίεση πάνω τους, σε μια ηλικία όπου θα έπρεπε να διευρύνεται η αυτονομία τους, τι είδους ενήλικες θα γίνουν τα παιδιά του Pronote;

---

1. (Σ.τ.Μ.) Στη Γαλλία, οι «βοηθοί εκπαίδευσης» είναι ωρομίσθιοι συμβασιούχοι, συνήθως φοιτητές καθηγητικών σχολών ή νεαροί απόφοιτοί τους, οι οποίοι προσλαμβάνονται από τον διευθυντή της σχολικής μονάδας. Έχουν τις εξής αρμοδιότητες: απουσίες των μαθητών, εξασφάλιση της πειθαρχίας και επιτήρηση των μαθητών κατά τη διάρκεια των δραστηριοτήτων τους εκτός τάξης, επίλυση των μικροπροβλημάτων της σχολικής ζωής, μέριμνα για τους μαθητές με ειδικές ανάγκες, αλλά και παροχή κάθε είδους βοήθειας στους εκπαιδευτικούς και στους μαθητές, συμπεριλαμβανομένης της τεχνικής υποστήριξης και της βοήθειας στις νέες τεχνολογίες. Υπάγονται στον «βασικό σύμβουλο εκπαίδευσης».
2. Ο «βασικός σύμβουλος εκπαίδευσης» αντιστοιχεί κατά κάποιον τρόπο στον υποδιευθυντή ενός ελληνικού σχολείου. Δεν διδάσκει, αλλά αναλαμβάνει μεγάλο μέρος του σχεδιασμού και της οργάνωσης της σχολικής ζωής, ενώ παράλληλα λειτουργεί και ως διαμεσολαβητής μεταξύ εκπαιδευτικών, γονέων και μαθητών, και προσπαθεί να βοηθήσει τους μαθητές που αντιμετωπίζουν δυσκολίες. Επιπλέον, φροντίζει για την οργάνωση εκδηλώσεων και για την κοινωνική ζωή στο πλαίσιο του σχολείου. Αυτή η θέση προϋποθέτει την επιτυχία σε έναν εσωτερικό διαγωνισμό του Υπουργείου Παιδείας.
3. Στη Γαλλία, το Ταχυδρομείο λειτουργεί εδώ και πολλά χρόνια με καθαρά ιδιωτικοοικονομικά κριτήρια και αποτελεί έναν ισχυρότατο όμιλο επιχειρήσεων που κατέχει σημαντική θέση στον χρηματοπιστωτικό τομέα.
4. «Le service public numérique pour l’éducation. Un concept sans stratégie, un déploiement inachevé», Γενικό Λογιστήριο του Κράτους, Παρίσι, Ιούλιος 2019.
5. (Σ.τ.Μ.) Στη Γαλλία, τα διευθυντικά στελέχη της εκπαίδευσης εντάσσονται σε διαφορετικά συνδικάτα από εκείνα των εκπαιδευτικών, καθώς θεωρείται ότι έχουν εντελώς διαφορετικά συμφέροντα.
6. Συνομιλία η οποία μεταδόθηκε διαδικτυακά στο Edtech France Le podcast, 21 Νοεμβρίου 2019.
7. (Σ.τ.Μ.) Στη Γαλλία, το μάθημα της ιστορίας είναι πολύ λιγότερο εθνοκεντρικό και η ιστορία μιας περιοχής του κόσμου διδάσκεται σε συνάρτηση με τα γεωγραφικά και οικονομικά δεδομένα που συνέβαλαν στη διαμόρφωσή της.

• Lucie Tourette
  
  Δημοσιογράφος
• Βασίλης Παπακριβόπουλος (μετάφραση)

Διαβάστε περισσότερα