Το γράμμα του Ουμπέρτο Έκο στον εγγονό του

Καλλιέργησε τη μνήμη σου και θα ζήσεις χίλιες ζωές
Αγαπητό μου εγγονάκι,
Δεν θα ήθελα αυτή η χριστουγεννιάτικη επιστολή να θεωρηθεί υπερβολικά  συναισθηματική ή ότι έχει σκοπό να σε νουθετήσει σχετικά με την αγάπη για τους συνανθρώπους μας, για την πατρίδα, για τον κόσμο, και όλα τα συναφή. Δεν θα έδινες καμιά σημασία και όταν θα έφτανε η στιγμή να θέσεις σε εφαρμογή όλα αυτά, (εσύ έφηβος, και εγώ στο επέκεινα), το σύστημα αξιών θα είχε αλλάξει τόσο πολύ, που πιθανότατα οι συμβουλές μου θα προέκυπταν ξεπερασμένες.
Βάζε πράγματα στο μυαλό σου
Γι’ αυτό, θα ήθελα να επικεντρωθώ σε μια μόνο συμβουλή, την οποία μπορείς να ακολουθήσεις ακόμη και τώρα, ενώ  σερφάρεις στο iPad σου. Κι ούτε θα κάνω το λάθος να σου το υποδείξω, όχι γιατί θα φαινόμουν ένας παππούς βαρετός, αλλά γιατί το ίδιο κάνω και εγώ. Στην καλύτερη περίπτωση μπορώ να σου πω ότι, αν κατά τύχη πέσεις πάνω σε εκατοντάδες ιστοσελίδες πορνό που δείχνουν τη σχέση μεταξύ δύο ανθρώπινων όντων, προσπάθησε με χίλιους τρόπους να μην πιστέψεις ότι αυτό είναι το σεξ, όταν μάλιστα σε αναγκάζει να μη βγαίνεις από το σπίτι σου, για να κοιτάξεις τα πραγματικά κορίτσια.
Ξεκινώ από την αρχή ότι είσαι ετεροφυλόφιλος, αλλά κι έτσι να μην είναι, προσάρμοσε τις συμβουλές μου στην περίπτωσή σου. Κοίταζε τα πραγματικά κορίτσια στο σχολείο ή όπου πας να παίξεις, γιατί είναι καλύτερα από τα τηλεοπτικά και μια μέρα θα σου προσφέρουν μεγαλύτερες χαρές από εκείνες του Διαδικτύου. Πίστεψε εκείνους που έχουν μεγαλύτερη εμπειρία από εσένα. Αν εγώ κοίταζα το σεξ μόνο στον υπολογιστή, ο πατέρας σου δεν θα είχε ποτέ γεννηθεί, κι εσύ ποιος ξέρει πού θα βρισκόσουν, μάλλον δεν θα υπήρχες καν. Αλλά δεν είναι αυτό που θέλω να σου πω, αλλά για μια ασθένεια που έχει προσβάλει τη γενιά σου, καθώς και παιδιά μεγαλύτερα από εσένα, που τώρα φοιτούν στο πανεπιστήμιο: την απώλεια της μνήμης.
Είναι αλήθεια ότι αν θέλεις να μάθεις ποιος ήταν ο Καρλομάγνος ή πού βρίσκεται η Κουάλα Λουμπούρ, δεν έχεις παρά να πατήσεις μερικά πλήκτρα και το Διαδίκτυο σου το λέει αμέσως. Κάν’ το όταν χρειάζεται, αφού όμως το κάνεις, προσπάθησε να θυμηθείς τι σου είπε, για να μην αναγκαστείς να το αναζητήσεις για δεύτερη φορά σε περίπτωση που υπάρξει επείγουσα ανάγκη, όπως για μια έρευνα στο σχολείο. Επειδή νομίζεις ότι ο υπολογιστής μπορεί να σου απαντάει οποιαδήποτε στιγμή, ελλοχεύει ο κίνδυνος να χάσεις το ενδιαφέρον να βάζεις πράγματα στο μυαλό σου.
Είναι σαν να λέμε ότι, επειδή έχεις μάθει πως για να πας από την τάδε οδό στη δείνα, υπάρχουν το λεωφορείο ή το Μετρό, που σου επιτρέπουν να μετακινηθείς χωρίς κόπο -το οποίο βεβαίως εξυπηρετεί και κάν΄το κάθε φορά που βιάζεσαι-, για τον λόγο αυτό δεν χρειάζεται πλέον να περπατάς. Αν όμως δεν περπατάς αρκετά, γίνεσαι «άτομο με ειδικές ανάγκες», όπως χαρακτηρίζουμε σήμερα τους ανθρώπους που βρίσκονται σε αναπηρικό καροτσάκι. Εντάξει, ξέρω ότι ασχολείσαι με σπορ, άρα ξέρεις να κινείς το σώμα σου, ας επιστρέψουμε όμως στο μυαλό σου.
Παιχνίδια με τον νου
Η μνήμη είναι ένας μυς, όπως εκείνοι των ποδιών, και αν δεν τον εκγυμνάζεις, ατονεί κι έτσι, από πλευράς εγκεφάλου, γίνεσαι άτομο με ειδικές ανάγκες, δηλαδή, για να μιλήσουμε ειλικρινά, ένας ηλίθιος. Κι επειδή για όλους ελλοχεύει ο κίνδυνος να πάθουν Αλτσχάιμερ όταν γεράσουν, ένας τρόπος για να αποφύγουν αυτό το δυσάρεστο ατύχημα είναι να εξασκούν πάντοτε τη μνήμη τους. Ιδού, λοιπόν, η δική μου συνταγή: Κάθε πρωί μάθαινε απ’ έξω μερικούς στίχους, ένα σύντομο ποίημα ή, όπως έκαναν οι δάσκαλοί μας, που μας έβαζαν να μάθουμε τη «Σταχτιά Φοραδίτσα»1 ή «Το Σάββατο του χωριού»2.
Καλό θα ήταν να κάνεις παιγνίδια μνήμης με τους φίλους σου για να δείτε ποιος θυμάται καλύτερα. Αν δεν σας αρέσει η ποίηση, κάντε το με τους ποδοσφαιριστές. Πρόσεξε όμως! Δεν πρέπει να γνωρίζεις μόνο τους σημερινούς ποδοσφαιριστές της Ρόμα, αλλά και των άλλων ομάδων, ίσως και ομάδων του παρελθόντος. Φαντάσου ότι εγώ θυμάμαι εκείνους της Τορίνο, όταν το αεροπλάνο τους συνετρίβη με όλους τους παίκτες μέσα: Μπατσικαλούπο, Μπαλαρίν, Μαρόζο κ.λπ. Κάντε αγώνες μνήμης σχετικά με τα βιβλία που έχετε διαβάσει. Π.χ., ποιος ήταν πάνω στην Ισπανιόλα προς αναζήτηση του νησιού των θησαυρών; Ο Λόρδος Τριλώνεϋ, ο Καπετάν Σμόλετ, ο Δόκτωρ Λάιβζι, ο Λονγκ Τζον Σίλβερ, ο Τζιμ; Δες αν οι φίλοι σου θυμούνται ποιοι ήταν οι υπηρέτες των Τριών Σωματοφυλάκων και του Ντ’ Αρτανιάν: Γκριμό, Μπαζέν, Μουσκετόν και Πλανσέ. Κι αν δεν θέλεις να διαβάσεις τους «Τρεις Σωματοφύλακες» (να ήξερες τι χάνεις) κάν’ το με κάποια από τις ιστορίες που έχεις διαβάσει. Μοιάζει με παιγνίδι (και είναι), θα δεις όμως πως το κεφάλι σου θα κυριευθεί από διάφορους χαρακτήρες, ιστορίες, αναμνήσεις κάθε είδους.
Θα αναρωτηθείς γιατί παλιά οι υπολογιστές ονομάζονταν ηλεκτρονικά μυαλά; Διότι σχεδιάστηκαν με βάση το μοντέλο του εγκεφάλου σου (μας), αλλά ο εγκέφαλος έχει περισσότερες διασυνδέσεις από έναν υπολογιστή, είναι ένα είδος υπολογιστή που κουβαλάς πάντα μαζί σου, ο οποίος μεγαλώνει και δυναμώνει με την άσκηση, ενώ ο υπολογιστής που έχεις πάνω στο γραφείο σου, όσο πιο πολύ τον χρησιμοποιείς, τόσο περισσότερη ταχύτητα χάνει και μετά από μερικά χρόνια θα πρέπει να τον αλλάξεις.  Αντίθετα, στην εποχή μας, το μυαλό σου μπορεί να διαρκέσει έως και ενενήντα χρόνια -αν το έχεις εξασκήσει. Και στα ενενήντα του χρόνια θα θυμάται περισσότερα πράγματα από αυτά που θυμάσαι τώρα. Και μάλιστα δωρεάν!
Μάθε τι συνέβη πριν τη γέννησή σου
Έπειτα, υπάρχει η ιστορική μνήμη, αυτή που δεν αφορά τα γεγονότα της ζωής σου ή τα πράγματα που έχεις διαβάσει, αλλά αυτά που συνέβησαν πριν ακόμη γεννηθείς. Σήμερα, αν πας σε ένα κινηματογράφο, θα πρέπει να μπεις μέσα μια συγκεκριμένη ώρα, όταν αρχίζει η ταινία, και όταν η προβολή ξεκινά, είναι σαν κάποιος να σε παίρνει από το χέρι και να σου λέει τι συμβαίνει. Στα χρόνια μου, μπορούσε κανείς να μπει στην αίθουσα του κινηματογράφου οποιαδήποτε στιγμή, θέλω να πω στο μέσο της προβολής. Έμπαινε τη στιγμή που συνέβαιναν ορισμένα πράγματα και προσπαθούσε να καταλάβει τι είχε προηγηθεί. Αργότερα, όταν η ταινία ξανάρχιζε, μπορούσε να διαπιστώσει αν είχε καταλάβει σωστά την υπόθεση, εκτός του ότι, αν η ταινία είχε ενδιαφέρον, μπορούσε να μείνει και να την ξαναδεί. Λοιπόν, η ζωή είναι σαν μια ταινία της δικής μου εποχής. Όλοι ερχόμαστε στη ζωή όταν πολλά πράγματα έχουν ήδη συμβεί πριν εκατοντάδες χιλιάδες χρόνια, και είναι σημαντικό να μάθουμε τι έχει συμβεί πριν εμείς γεννηθούμε. Αυτό είναι αναγκαίο, για να κατανοήσουμε καλύτερα γιατί σήμερα συμβαίνουν πολλά νέα πράγματα.
Να ξεφυλλίζεις και να μαθαίνεις
Λοιπόν, το σχολείο, εκτός από τις προσωπικές σου αναγνώσεις, θα έπρεπε να σου διδάσκει να απομνημονεύεις αυτά που συνέβησαν πριν τη γέννησή σου. Φαίνεται όμως ότι δεν το κάνει καλά, διότι διάφορες έρευνες μας λένε ότι τα παιδιά του σήμερα, ακόμη και τα πιο μεγάλα που φοιτούν στα πανεπιστήμια, ας πούμε αυτά που έχουν γεννηθεί το 1990, δεν ξέρουν -και ίσως δεν θέλουν να ξέρουν- τι είχε συμβεί το 1980, για να μη μιλήσουμε για το τι συνέβη πριν από πενήντα χρόνια.
Τα στατιστικά στοιχεία μας λένε ότι αν ρωτήσετε κάποια παιδιά ποιος ήταν ο Άλντο Μόρο, θα απαντήσουν ότι ήταν ο αρχηγός των Ερυθρών Ταξιαρχιών – ενώ ήταν αυτός που οι Ερυθρές Ταξιαρχίες σκότωσαν. Δεν θα μιλήσουμε εδώ για τις Ερυθρές Ταξιαρχίες, αφού για πολλούς παραμένει ένα μυστήριο, παρά το γεγονός ότι αυτά συνέβησαν εδώ και τριάντα χρόνια. Εγώ γεννήθηκα το 1932, δέκα χρόνια μετά την άνοδο του Φασισμού στην εξουσία. Ήξερα όμως ποιος ήταν ο πρωθυπουργός κατά τη στιγμή της Πορείας στη Ρώμη (τι είναι αυτό;)3. Ίσως το φασιστικό σχολείο μου το είχε διδάξει, για να μου εξηγήσει πόσο ανόητος και κακός ήταν εκείνος ο Υπουργός «O δειλός  Φάκτα4», που οι φασίστες είχαν αντικαταστήσει. Εντάξει! Τουλάχιστον όμως το ήξερα.
Ας αφήσουμε όμως το σχολείο. Ένα αγόρι του σήμερα δεν γνωρίζει ποιοι ήταν οι ηθοποιοί του κινηματογράφου είκοσι χρόνια πριν, ενώ εγώ ήξερα ποια ήταν η Φραντσέσκα Μπερτίνι, που πρωταγωνίστησε σε βουβές ταινίες είκοσι χρόνια πριν  εσύ γεννηθείς. Ίσως γιατί ξεφύλλιζα παλιά περιοδικά που συσσωρεύονταν στην ντουλάπα του σπιτιού μας, αλλά αυτό ακριβώς σε καλώ να κάνεις: να ξεφυλλίζεις κι εσύ παλιά περιοδικά, καθώς πρόκειται για έναν τρόπο να μάθεις τι είχε συμβεί πριν εσύ γεννηθείς. Αλλά γιατί είναι τόσο σημαντικό να γνωρίζουμε τι συνέβη πριν; Διότι, πολλές φορές ό, τι συνέβη στο παρελθόν σου εξηγεί γιατί ορισμένα πράγματα συμβαίνουν σήμερα, και οπωσδήποτε (όπως και για τους ποδοσφαιριστές,  που είπαμε) είναι ένας τρόπος για να εμπλουτίζουμε τη μνήμη μας.
Πρόσεξε! Αυτό δεν μπορείς να το κάνεις μόνο με τα βιβλία και τα περιοδικά, αλλά και με το Ίντερνετ, το οποίο μπορούμε να το χρησιμοποιούμε όχι μόνο για να κάνουμε chat με τους φίλους μας, αλλά, (λέμε τώρα) και με την Ιστορία του κόσμου. Ποιοι ήταν οι Χετταίοι; Και οι Καμισάρντι (camisards)5; Και πώς ονομάζονταν οι τρεις καραβέλες του Κολόμβου; Πότε εξαφανίστηκαν οι δεινόσαυροι; Η Κιβωτός του Νώε θα μπορούσε να έχει ένα πηδάλιο; Ποιο ήταν το όνομα του προγόνου του βοδιού; Υπήρχαν περισσότερες τίγρεις πριν από εκατό χρόνια απ’ ό,τι σήμερα; Τι ήταν η αυτοκρατορία του Μάλι; Και ποιος μιλούσε για την Αυτοκρατορία του Κακού; Ποιος ήταν ο δεύτερος Πάπας στην ιστορία;  Πότε εμφανίστηκε ο Μίκυ Μάους;
Θα μπορούσα να θέσω ατέλειωτα ερωτήματα και όλα θα ήταν ωραίες περιπέτειες έρευνας. Θα έλθει η μέρα που θα είσαι ηλικιωμένος και θα νιώθεις ότι έχεις ζήσει χίλιες ζωές, γιατί θα είναι σαν να ήσουν παρών στη Μάχη του Βατερλό,  ότι παρακολούθησες τη δολοφονία του Ιούλιου Καίσαρα κι ότι ήσουν πολύ κοντά στο σημείο όπου ο Bertoldo il Nero [6], αναμιγνύοντας ουσίες σε ένα γουδί για να βρει τον τρόπο να φτιάξει χρυσό, ανακάλυψε κατά λάθος την πυρίτιδα (μπαρούτι) και εκτινάχθηκε στον αέρα (και καλά να πάθει). Αντίθετα, άλλοι φίλοι σου, οι οποίοι δεν θα έχουν καλλιεργήσει τη μνήμη τους, θα έχουν ζήσει μια μόνο ζωή, τη δική τους, που θα πρέπει να ήταν και πολύ μελαγχολική και στερημένη από μεγάλες συγκινήσεις.
Καλλιέργησε, λοιπόν, τη μνήμη σου και από αύριο αποστήθισε την «Εύθυμη Τερέζα» [7].
Σημειώσεις:
1. «La Cavallina Storna», στα ιταλικά. Είναι από τα πιο γνωστά ποιήματα του Ιταλού ποιητή Τζιοβάνι Πάσκολι (1855-1912). Το οποίο έγραψε στη μνήμη του πατέρα του, ο οποίος δολοφονήθηκε  πάνω στην άμαξά του, όταν ο ποιητής ήταν δώδεκα ετών.
2. «Il Sabato del villaggio», στα ιταλικά. Ποίημα του Τζιάκομο Λεοπάρντι (1798-1837), ο οποίος θεωρείται  o μεγαλύτερος Ιταλός ποιητής μετά τον Πετράρχη. Το συγκεκριμένο ποίημα αναφέρεται στις προετοιμασίες που κάνουν οι κάτοικοι του χωριού του, για να υποδεχθούν την Κυριακή.
3. Πορεία προς τη Ρώμη (Marcia su Roma) ονομάστηκε η πορεία που έκαναν προς την πρωτεύουσα της Ιταλίας οι μελανοχίτωνες (η παραστρατιωτική οργάνωση που είχε δημιουργήσει ο Μουσολίνι), προκειμένου να καταλάβουν την εξουσία. Η “πορεία” διήρκεσε από τις 22 ως τις 28 Οκτωβρίου 1922 και κατέληξε στην άνοδο του Μουσολίνι στην εξουσία, στην οποία παρέμεινε επί 21 έτη.
4. Ο Λουίτζι Φάκτα (1861-1930) ήταν ο τελευταίος πρωθυπουργός πριν την ανάληψη της εξουσίας από τον Μπενίτο Μουσολίνι.
5. Γάλλοι καλβινιστές που εμφανίστηκαν το 1700 εναντίον του Λουδοβίκου του 14ου , ο οποίος είχε καταργήσει τη θρησκευτική τους ελευθερία. Ονομάζονταν έτσι από την πουκαμίσα, που φορούσαν πάνω από το ένδυμά τους, ως αναγνωριστικό στοιχείο.
6. Ο Μπερτόλδος, επονομαζόμενος και  Μαύρος (Berthold der Schwartz) ήταν φραγκισκανός μοναχός,  στον  οποίο αποδίδεται (χωρίς να μπορεί να τεκμηριωθεί ιστορικά)  η εφεύρεση της πυρίτιδας.
7. «La Vispa Teresa», στα ιταλικά είναι το πιο γνωστό ποίημα για μικρά παιδιά του Ιταλού ποιητή Λουίτζι Σάιλερ (1825-1885).  Γράφτηκε γύρω στο 1850 και μιλάει για ένα κοριτσάκι, την Τερέζα, που  περιχαρής που έπιασε μια πεταλουδίτσα, ενώ εκείνη πέταγε πάνω από το γρασίδι, αναφωνεί: «Τη έπιασα! Την έπιασα!». Η πεταλούδα  την εκλιπαρεί να την αφήσει ελεύθερη, λέγοντάς της: «Ζώντας πετώντας, τι κακό σου κάνω; Εσύ με πληγώνεις πιέζοντάς μου τις φτερούγες. Άσε με ελεύθερη! Κι εγώ κόρη του Θεού είμαι!». Η Τερέζα, κόκκινη από ντροπή, άνοιξε τα δάχτυλά της κι εκείνη πέταξε και πάλι.
Σημείωμα από την μεταφράστρια του κειμένου
Το ιταλικό περιοδικό «L’ Espresso» ζήτησε από δεκατέσσερις προσωπικότητες του πνεύματος να γράψουν μια επιστολή για το 2014.  Ο Ουμπέρτο Έκο έγραψε μια επιστολή στον εγγονό του, ο οποίος πριν από λίγες μέρες εκφώνησε έναν λιτό και ουσιαστικό επικήδειο λόγο στον παππού του.
Ο προβληματισμός σχετικά με τις Νέες Τεχνολογίες και τη σημασία της μνήμης είναι τα θέματα στα οποία εστιάζει την προσοχή του ο Έκο. Επειδή, υποστηρίζει, ούτε το Διαδίκτυο μπορεί να υποκαταστήσει τη γνώση, ούτε οι υπολογιστές το μυαλό μας, προτρέπει τις νέες γενιές να μαθαίνουν απομνημονεύοντας. Σε καμιά περίπτωση, βεβαίως δεν εννοεί το… εθνικό σπορ του ελληνικού εκπαιδευτικού συστήματος, την παπαγαλία.
Ευελπιστώ ότι το κείμενο αυτό θα βρει ευήκοα ώτα και στον ελληνικό εκπαιδευτικό κόσμο της χώρας, ο οποίος, χρόνια τώρα, βομβαρδίζεται με διαρκείς «εκπαιδευτικές μεταρρυθμίσεις» (απορρυθμίσεις θα ήταν το πιο σωστό).
Το μετέφρασα από τα ιταλικά για δυο λόγους: α) να απολαύσουμε για μια ακόμη φορά το πνεύμα του πρόσφατα εκλιπόντος σπουδαίου στοχαστή, β) να σκεφτούμε μήπως κάποιες βασικές αρχές μάθησης πρέπει να μας απασχολήσουν σοβαρά αν ακόμη ενδιαφερόμαστε για μορφωμένους και με ουσιαστική κριτική ικανότητα πολίτες.  Δεν είναι κακό να παραδεχτούμε ότι κάθε τι το «παλιό» δεν είναι οπωσδήποτε  «συντηρητικό» ή «αντιπαιδαγωγικό». Πόσο μάλλον όταν έτσι αποφαίνεται ένας στοχαστής του εκτοπίσματος του Ουμπέρτο Έκο!
Χριστίνα Πετροπούλου,
σχολική σύμβουλος
Φιλολόγων Α΄ Δ/νσης

Διαβάστε περισσότερα

Νίκος Μπογιόπουλος: Γαργάρα οι … «Μακεδονομάχοι»

Ο Νίκος Μπογιόπουλος, παραθέτοντας στοιχεία αρχείου, αποκαλύπτει, μεταξύ πολλών άλλων πως,«υπάρχουν αυτοί που όταν ακούνε τη λέξη «Μακεδονία», στο εσωτερικό της χώρας, εμφανίζονται να μην σηκώνουν μύγα στο σπαθί τους, όταν, όμως, ακούνε τη λέξη «Μacedonia», στο εξωτερικό,, το κάνουν γαργάρα» – Real fm (16/3/2106)

Διαβάστε περισσότερα

Εθνικισμός είναι αυτό που πουλάει -από τον Χάρη Ζάβαλο

“Εθνικισμός” είναι αυτό που κάνει ο Καμμένος σαν επάγγελμα.
Σε χωρά που έχει απολέσει πλήρως και ολοκληρωτικά την οποιαδήποτε εθνική κυριαρχία και δυνατότητα λήψης της παραμικρής απόφασης χωρίς άδεια, ο κλασσικός μαλάκας εθνικιστής που βρίσκεται μάλιστα και σε ανώτερο υπουργείο, θίγεται και αντιδράει με λύσσα στην χρησιμοποίηση της λέξης “Μακεδονία” για την γείτονα χώρα.
Είναι να μην μπορείς ούτε να αλλάξεις τους διευθυντές των νοσοκομείων χωρίς να ρωτήσεις πρώτα Τρόικα/ΕΚΤ/Μέρκελ, αλλά να ζητάς την παραίτηση άλλου υπουργού που αποκάλεσε την ΠΓΔΜ, Μακεδονία και να παριστάνεις τον Κουβέλη του 2016.
Τα αεροδρόμια, οι αυτοκινητόδρομοι και ο ΟΤΕ είναι γερμανικά.
Τα λιμάνια κινέζικα.
Ο χρυσός είναι σε καναδέζικα χέρια.
Τον ΟΣΕ παρακαλάμενα τον χαρίσουμε στους Ρώσους και δεν τον παίρνουν κιόλας.
Την ΕΥΔΑΠ θα την πάρουν Γάλλοι.
Στην διαχείριση του ξεπουλήματος της κρατικής περιουσίας (ΤΑΙΠΕΔ) θα βάλουμε ξένο διευθυντή με έδρα στο εξωτικό (και φοροαπαλλαγμένο) Λουξεβρούργο του φιλέλληνα Γιούνκερ.
Στα σύνορα γυρνοβολάνε χωρίς καμία ενόχλησηΤούρκοι-Άγγλοι-Γάλλοι-Πορτογάλοι.
Όποια πολιτική απόφαση της κυβέρνησης περνάει πρώτα από Αμερικάνους-Γερμανούς και λοιπούς Ευρωπαίους.
ΑΛΛΑ Η ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ ΕΙΝΑΙ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΡΕ ΠΡΟΔΟΤΕΣ.
Με λίγα λόγια ο “εθνικισμός” είναι κάτι που είναι ακριβό στα πίτουρα και φτηνό στο αλεύρι, με σκοπό την υφαρπαγή ψήφων από το πόπολο.
Θα σταθούμε και λίγο στην θέση της αντιπολίτευσης.
Σε 10 χρόνια, κανείς δεν θα θυμάται το Μακεδονικό”, έλεγε ο πατέρας του Κυριάκου που τώρα κουνάει το δάκτυλο και ζητάει παραιτήσεις, ενώ ο Μητσοτάκης δεν έκανε απολύτως τίποτα ώστε να βρεθεί λύση σε αυτή την σαχλαμάρα που ξεκίνησε το 1991 όντας πρωθυπουργός γιατί φοβόταν μην του φύγει ο “πατριώτης” Σαμαράς, ο οποίος τελικά έφυγε γιατί διαφωνούσε με τις ιδιωτικοποιήσεις που ο ίδιος τελικά υπεράσπιζε με σθένος μερικά χρόνια μετά σαν πρωθυπουργός και ο ίδιος.
Άλλωστε έχει ο καιρός γυρίσματα.
Όλοι λένε ψέματα και εξυπηρετούν σκοπιμότητες.
Είναι απλό.
Το πράγμα άλλωστε σοβάρεψε τόσο που έφτασε στα αυτιά της Ατζελίνας-Ολυμπιάδας Τζολί η οποία αποφάσισε να επέμβει και σήμερα επισκέφτηκε τον Έλληνα πρωθυπουργό.

Κουράγιο πατριώτες.

Διαβάστε περισσότερα

“Γιατί ο Μαρξ είχε δίκιο”

Την περασμένη Δευτέρα συμπληρώθηκαν 133 χρόνια από τον θάνατο, στις 14 Μάρτη 1883, ενός από τους μεγαλύτερους επαναστάτες και διανοητές της ανθρωπότητας, του Καρλ Μαρξ.
    Η πιο πυκνή, ίσως, καταγραφή της προσφοράς του Μαρξ διατυπώθηκε την ημέρα της κηδείας του μεγάλου νεκρού από τον σύντροφό του και συνιδρυτή της νέας κοσμοθεωρίας που πήρε το όνομα της από τον Μαρξ, από τον επιστήθιο φίλο του, τον Φρίντριχτ Ένγκελς.

    Παραθέτουμε την επικήδεια ομιλία του Ένγκελς:

    «Στις 14 Μαρτίου το απόγευμα, στις τρεις παρά τέταρτο έπαψε να σκέφτεται ο μεγαλύτερος σύγχρονος στοχαστής. Μόλις τον είχαμε αφήσει μονάχο του δύο λεπτά και τον βρήκαμε όταν ξαναμπήκαμε στο δωμάτιό του ήσυχα αποκοιμισμένο στην πολυθρόνα του – αλλά για πάντα.

    Είναι αδύνατο να εκτιμήσουμε τι έχασε το μαχητικό ευρωπαϊκό και αμερικάνικο προλεταριάτο, τι έχασε η ιστορική επιστήμη με το θάνατο αυτού του ανθρώπου.  Πολύ γρήγορα θα γίνει αισθητό το κενό που δημιούργησε ο θάνατος αυτού του γίγαντα.

    Όπως ο Δαρβίνος ανακάλυψε το νόμο εξέλιξης της οργανικής φύσης, έτσι ο Μαρξ ανακάλυψε το νόμο εξέλιξης της ανθρώπινης ιστορίας: το σκεπασμένο ίσαμε τώρα με ιδεολογικά επιστρώματα απλό γεγονός, ότι οι άνθρωποι, πριν απ’ όλα, πρέπει να τρώνε, να πίνουν, να έχουν κατοικία και να ντύνονται προτού αρχίσουν να ασχολούνται με την πολιτική, την επιστήμη, την τέχνη, τη θρησκεία κλπ.

    Ότι επομένως η παραγωγή των άμεσων υλικών μέσων συντήρησης και κατά συνέπεια η κάθε φορά βαθμίδα της οικονομικής ανάπτυξης ενός λαού, η μιας χρονικής περιόδου, αποτελεί τη βάση, απ’ όπου εξελίχθηκαν οι κρατικοί θεσμοί, οι αντιλήψεις για το δίκαιο, την τέχνη, ακόμα και οι θρησκευτικές παραστάσεις των ανθρώπων αυτής της εποχής, τη βάση απ’ όπου επομένως πρέπει να εξηγηθούν και όχι αντίθετα – όπως συνέβαινε ίσαμε τώρα.

    Μα αυτό δεν είναι όλο. Ο Μαρξ ανακάλυψε επίσης τον ειδικό νόμο κίνησης του σημερινού κεφαλαιοκρατικού τρόπου παραγωγής και της αστικής κοινωνίας που προέρχονταν απ’ αυτόν. Με την ανακάλυψη της υπεραξίας, φωτίστηκαν με μιας όλα, ενώ όλες οι προηγούμενες έρευνες, τόσο των αστών οικονομολόγων, όσο και των σοσιαλιστών κριτικών είχαν πλανηθεί στο σκοτάδι.

    Δυό τέτοιες ανακαλύψεις θα ήταν αρκετές για μια ζωή, και θα ήταν ευτυχής εκείνος που θα αξιωνόταν να κάνει έστω και μια τέτοια ανακάλυψη. Ο Μαρξ όμως έκανε πρωτότυπες ανακαλύψεις σε κάθε τομέα που ερεύνησε – ακόμα και στα μαθηματικά – και τέτοιοι τομείς υπήρξαν πάρα πολλοί και δεν υπάρχει ούτε ένας μέσα σ’ αυτούς που να τον ερεύνησε μόνον επιφανειακά. Τέτοιος ήταν ο άνθρωπος της επιστήμης.   

    Αυτό όμως δεν ήταν το βασικό στο έργο του. Η επιστήμη ήταν για τον Μαρξ μια ιστορία κινητήρια, επαναστατική δύναμη. Όσο μεγάλη χαρά κι αν αισθανόταν για κάθε νέα ανακάλυψη σε οποιαδήποτε θεωρητική επιστήμη, που δε μπορούσε ίσως να προβλεφθεί ακόμα καθόλου η πρακτική της εφαρμογή – αισθανόταν μια εντελώς αλλιώτικη χαρά όταν επρόκειτο για μια ανακάλυψη που επιδρούσε αμέσως επαναστατικά στη βιομηχανία και γενικά στην ιστορική εξέλιξη. Έτσι παρακολούθησε επισταμένα την πορεία των ανακαλύψεων στον τομέα του ηλεκτρισμού και τελευταία τις ανακαλύψεις του Μαρκ Ντεπρέ.

    Γιατί ο Μαρξ ήταν προπάντων επαναστάτης. Ο πραγματικός σκοπός της ζωής του ήταν να βοηθήσει με έναν οποιοδήποτε τρόπο στην ανατροπή της κεφαλαιοκρατικής κοινωνίας και των κρατικών θεσμών που έχει δημιουργήσει, να πάρει μέρος στην απελευθέρωση του σύγχρονου προλεταριάτου, που αυτός του έδωσε για πρώτη φορά τη συνείδηση της θέσης του και των αναγκών του, τη συνείδηση των όρων της χειραφέτησής του.

    Ο αγώνας ήταν το στοιχείο του. Και αγωνίστηκε με πάθος, με επιμονή, με επιτυχία, όσο λίγοι. Η πρώτη “Εφημερίδα του Ρήνου” 1842, το παρισινό “Φόρβερτς” 1844 (σ.σ. “Vorwarts” “Εμπρός” – ριζοσπαστική εφημερίδα που έβγαινε στα γερμανικά στο Παρίσι το 1844 από γερμανούς σοσιαλιστές φυγάδες, ένας από τους συνεργάτες της ήταν και ο Μαρξ), “Η Γερμανική εφημερίδα των Βρυξελλών” 1847, “Η Νέα εφημερίδα του Ρήνου” 1848-49, “Το Βήμα της Νέας Υόρκης” από το 1852 έως το 1861 – και χώρια ένα πλήθος από μαχητικά βιβλιαράκια, δουλειά σε συλλόγους στο Παρίσι, στις Βρυξέλλες και στο Λονδίνο, έως ότου ήρθε τελικά σαν στεφάνωμα του συνόλου, η μεγάλη “Διεθνής των Εργατών” - αληθινά ένα ακόμα αποτέλεσμα, που γι’ αυτό μπορούσε να περηφανεύεται ο δημιουργός του – κι αν ακόμα δεν είχε κάνει τίποτε άλλο.

    Να γιατί είχαν μισήσει και συκοφαντήσει τον Μαρξ περισσότερο από κάθε άλλον άνθρωπο της εποχής του. Τον απέλαυναν κυβερνήσεις απολυταρχικές και δημοκρατικές. Αστοί, συντηρητικοί και δημοκράτες των άκρων συναγωνίζονταν αναμεταξύ τους ποιος θα τον δυσφημήσει περισσότερο. Όλα αυτά τα παραμέριζε σαν να ήταν ιστός αράχνης, δεν τους έδινε σημασία και δεν απαντούσε παρά μόνο σε μεγάλη ανάγκη.

    Και πέθανε τιμημένος, αγαπημένος, τον κλάψανε εκατομμύρια επαναστάτες συνεργάτες του, που κατοικούν σ’ όλη την Ευρώπη και την Αμερική, από τα ορυχεία της Σιβηρίας έως την Καλιφόρνια. Και τολμώ να πω: μπορεί να είχε πολλούς αντιπάλους, όμως δύσκολο είναι να πούμε πως είχε έστω και έναν προσωπικό εχθρό.

    Το όνομά του και το έργο του θα ζήσουν στους αιώνες!»

     (Πηγή: Ομιλία στον τάφο του Καρλ Μαρξ,

     «Μαρξ – Ένγκελς Διαλεχτά Έργα», τόμος Α)

    Ήταν ο Ένγκελς, επίσης, που σε μια αξεπέραστη εκδήλωση έκφρασης του δικού του μεγαλείου, τρία χρόνια μετά τον θάνατο του Μαρξ, δίνει την οριστική απάντηση στο «γιατί αποκαλείται “μαρξισμός”» μια θεωρία που φέρει και τη δική του ανεξίτηλη σφραγίδα.
    Μιλώντας για αυτό το θέμα και δίνοντας με ακρίβεια το περίγραμμα της ιδιαίτερης συνεισφοράς του Μαρξ σε ό,τι αποκαλείται «μαρξισμός», σημείωνε:

    «Ας μου επιτραπεί εδώ μια προσωπική διασάφηση. Τελευταία μίλησαν πολλές φορές για τη συμβολή μου σ’ αυτήν τη θεωρία, κι έτσι δεν μπορώ να μην πω εδώ τα λίγα εκείνα λόγια που εξαντλούν το ζήτημα.

    Δεν μπορώ ούτε ο ίδιος ν’ αρνηθώ ότι, πριν και στο διάστημα της σαραντάχρονης συνεργασίας μου με το Μαρξ, έχω κι εγώ κάποιο ανεξάρτητο μερτικό στο θεμέλιωμα της θεωρίας, και ιδιαίτερα στην επεξεργασία της.   

    Όμως το μεγαλύτερο μέρος από τις κατευθυντήριες βασικές ιδέες, ιδιαίτερα στον οικονομικό και ιστορικό τομέα και ειδικά η τελική αυστηρή τους διατύπωση ανήκουν στο Μαρξ. Εκείνο που πρόσφερα εγώ- αν εξαιρέσουμε βέβαια μερικούς ειδικούς κλάδους- μπορούσε βέβαια να τόχε κάνει ο Μαρξ χωρίς εμένα. Ό,τι έδωσε ο Μαρξ, δεν θα τα κατάφερνα εγώ μοναχός.

    Ο Μαρξ στεκόταν πιο ψηλά, έβλεπε πιο μακριά, και το βλέμμα του αγκάλιαζε περισσότερα και ταχύτερα απ’ όλους εμάς τους άλλους. Ο Μαρξ ήταν μεγαλοφυΐα, εμείς οι άλλοι το πολύ- πολύ νάμαστε ταλέντα. Χωρίς αυτόν η θεωρία δεν θάταν σήμερα καθόλου αυτή που είναι. Γι’ αυτό δίκαια φέρνει το όνομά του».

(Πηγή: Ο Λουδοβίκος Φόυερμπαχ και το τέλος της κλασικής γερμανικής φιλοσοφίας,

«Μαρξ – Ένγκελς Διαλεχτά Έργα», τόμος Β)

    Ο Καρλ Μαρξ τάραξε τα ύδατα επειδή ακριβώς έδειξε με το έργο του – και χωρίς ποτέ ο ίδιος να το ισχυριστεί για το εαυτό του - ότι πριν από αυτόν «οι φιλόσοφοι μονάχα εξηγούσαν με διάφορους τρόπους τον κόσμο, το ζήτημα όμως είναι να τον αλλάξουμε».  
    Ο Μαρξ, παρά την εξόχως αντιμαρξιστική ανάγνωσή του από εχθρούς και «φίλους» ουδέποτε ισχυρίστηκε ότι αυτή η «αλλαγή» είναι προδιαγεγραμμένη.
    Καταδεικνύοντας τον εγγενή χαρακτήρα των οικονοµικών κρίσεων του καπιταλισµού προσέφερε ταυτόχρονα όλα εκείνα τα εργαλεία της λογικής που µπορούν να µας κάνουν να δούµε πώς ο καπιταλισµός έχει τη δυνατότητα να αναπαράγεται µέσα από την καταστροφική και απάνθρωπη λειτουργία του.  
    Και είναι λόγω ακριβώς της αναπαραγωγής αυτής της «κανιβαλικής» φύσης του καπιταλισµού που ο Μαρξ μίλησε για την ιστορική αναγκαιότητα της ανατροπής αυτού του συστήµατος.
    Αυτή η ανατροπή εξηγούσε - με επιμονή – ο Μαρξ δεν θα επέλθει σαν απότοκο κάποιου τεχνοκρατικού ντετερµινισµού. Δεν θα αποτελέσει το επιστέγασμα μιας «χιλιαστικού» τύπου αναμονής. Θα επέλθει μόνο ως αποτέλεσµα της πολιτικής δράσης των καταπιεσμένων στο πλαίσιο της πάλης των τάξεων.
    Το συµπέρασµά του, δηλαδή, είναι κάπως πιο σύνθετο απ’ όσα αντιλαμβάνονται οι κατά καιρούς «προικισµένοι» επικριτές του. Ανάμεσά τους κι εκείνοι που προφανώς δεν συγκαταλέγονται σε όσους απευθυνόταν ο Μαρξ ήδη από τον πρόλογο του «Κεφαλαίου», όταν σηµείωνε ότι η κατανόηση του έργο του προϋπέθετε«φυσικά αναγνώστες που θέλουν να µάθουν κάτι το καινούριο και εποµένως να σκεφτούν και οι ίδιοι».
    Ο Μαρξ έδωσε τα οικονομικά, φιλοσοφικά, ιστορικά και πολιτικά εργαλεία με τα οποία μπορεί να οικοδομηθεί μια κοινωνία όπου «η ελεύθερη ανάπτυξη του καθενός (θα) είναι η προϋπόθεση για την ελεύθερη ανάπτυξη όλων», μια κοινωνία που «ο πραγµατικός πλούτος (θα) είναι η ανάπτυξη της κοινωνικής ατοµικότητας».
   Το συµπέρασµα του Μαρξ, εν ολίγοις, συνιστά το πολιτικό πρόταγµα των κοµµουνιστών: Ότι, δηλαδή, ο καπιταλισµός δεν θα ανατραπεί «ντε και καλά», αλλά ότι «πρέπει» να ανατραπεί. Γιατί µόνο εφόσον ανατραπεί θα πάψει να βρικολακιάζει µέσα από τις κρίσεις του, δημιουργώντας νέες ερήµους φτώχειας και δυστυχίας στους λαούς.
    Είναι, τελικά, αυτό το αδήριτο «πρέπει» που καταδεικνύει την αναγκαιότητα αλλά και την δυνατότητα οικοδόμησης μιας κοινωνίας χωρίς εκμετάλλευση και χωρίς τάξεις. Και είναι, τελικά, αυτό το αδήριτο «πρέπει» που καταδεικνύει το «Γιατί ο Μαρξ είχε δίκιο» (Terry Eagleton, εκδόσεις «Πατάκη»).

email: mpog@enikos.gr

Διαβάστε περισσότερα

"Αφεντικά & Δούλοι..." Θεατρική Ομάδα Αιτωλικού/Πολ. & Μορφ. Συλλόγου "Το Αιτωλικό"

Ενα έργο βασισμένο στο “Το Νησί των Σκλάβων” του Γάλλου θεατρικού συγγραφέα Πιερ Ντε Μαριβώ. Πρόκειται για ένα κλασικό κείμενο του 18ου αιώνα, που δίνει το έναυσμα για μια αλλόκοτη μουσική κωμωδία, που μιλά για τις πιο ύπουλες μεταμορφώσεις του σήμερα. Σε μια τέτοια κωμωδία, οι μεταστροφές δεν έχουν τέλος, με σπαρταριστό χιούμορ και καλά κρυμμένη βία, ανατέμνονται οι μηχανισμοί της εξουσίας. Ένα κείμενο λοιπόν, που γράφτηκε το 1725, παραμένει πιο επίκαιρο από ποτέ.

Τέσσερις ναυαγοί σε ένα νησί, αναγκάζονται να συμμορφωθούν με το τοπικό έθιμο που θέλει τους αφέντες να αλλάζουν ρόλους με τους σκλάβους τους. Απέναντί τους, ακόμη ένα πρόσωπο – αυτό που θα επιβάλλει τους κανόνες... Το επικίνδυνο αυτό παιχνίδι μοιάζει να έχει ευγενείς σκοπούς: οι αφέντες θα αντιληφθούν βιωματικά τι σημαίνει άσκηση εξουσίας, οι σκλάβοι θα δοκιμαστούν ως αφέντες, οι αξίες της δικαιοσύνης, του ανθρωπισμού και της δημοκρατίας θα θριαμβεύσουν. Το πέμπτο πρόσωπο, εκπρόσωπος της εξουσίας αυτής της ουτοπικής πολιτείας που κατοικείται από τους απογόνους εξεγερμένων σκλάβων της αρχαίας Αθήνας, αναπαράγει το πείραμα.

Οι αφέντες αλλάζουν ρούχα με τους σκλάβους τους, τα όρια ανάμεσα στο θέατρο και τη ζωή γίνονται δυσδιάκριτα. Η μουσική - αυτή τη φορά ζωντανά στη σκηνή - από τους "Μέτοικους" εισβάλλει δυναμικά επιχειρώντας να διεμβολίσει τις βεβαιότητές μας. Πώς θα εξελιχθεί αυτό το παιχνίδι; Θα λάμψει η αλήθεια ή μήπως τελικά «όλα είναι θέατρο, ψέματα και ύπουλα μπερδέματα»;

Σκηνοθεσία - Προσαρμογή Διαλόγων: Διονυσία Ολιβώτου
Πρωτότυπη Μουσική: "Μέτοικοι"
Οργάνωση Παραγωγής: Θεατρική Ομάδα Αιτωλικού
Παραγωγή: Πολιτιστικός & Μορφωτικός Σύλλογος "Το Αιτωλικό"

Διαβάστε περισσότερα

«Κάνω θόρυβο, άρα υπάρχω»

H γνωστή –και παλαιά πλέον με βάση τους διαδικτυακούς χρόνους- ιστορία με το εξώφυλλο του Down Town είναι απλώς ένα χαρακτηριστικό γεγονός της σημειολογίας τού έξω–καλλιτεχνικού θορύβου που σκεπάζει το ίδιο το καλλιτεχνικό γεγονός.  Τη μετατόπιση δηλαδή από το κείμενο στο περικείμενο. Με απλά λόγια οι συνεντεύξεις, οι φεισμπουκικές δηλώσεις ή οι φωτογραφίσεις των καλλιτεχνών επισκιάζουν σε μεγάλο βαθμό την όποια συγχρονική τους δημιουργική παρουσία, αλλά και την ίδια τους την μεγαλύτερη ή μικρότερη ιστορία.

Μια από τις βασικές αιτίες για αυτά είναι το γεγονός πως ο δίαυλος της επικοινωνίας έχει ανοίξει σε υπερμεγέθη βαθμό. Αναρίθμητα «δημοσιογραφικά» μέσα, από μικρά blog μέχρι μεγάλα τηλεοπτικά κανάλια -τα οποία σε συνδυασμό με την ταχεία και άμεση επικοινωνία που προσφέρουν τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης- έχουν δημιουργήσει μια πολύχρωμη και ολάνοικτη βεντάλια δημοσιότητας, η οποία όμως είναι γεμάτη τρύπες που πέφτουμε όλοι μέσα. Καλλιτέχνες, δημοσιογράφοι, κοινό... Γιατί οι όροι της δημοσιότητας στηρίζονται στην θελημένη ή αθέλητη πρόκληση, στα διάφορα τσιτάτα, στις πολιτικές δηλώσεις-ενίοτε κωλοτούμπες-, στις πικάντικες προσωπικές εξομολογήσεις και στο δημόσιο γηπεδικό σχολιασμό  και ελάχιστα στο ίδιο το έργο το οποίο ακόμα και αν είναι εν ενεργεία –και σε ορισμένες περιπτώσεις πολύ σημαντικό- στην ουσία λειτουργεί συμπληρωματικά και όχι κατέχοντας τον πρωταγωνιστικό  ρόλο.

Τα παραδείγματα τον τελευταίο ιδίως χρόνο είναι πλέον πολλά. Και η κατάσταση  όσο πάει και χειροτερεύει όπως και ο εθισμός μας σε αυτήν τη διαδικασία προβολής, η οποία χρειάζεται να εφευρίσκει νέους τρόπους κινητικότητας για να μπορεί να συνεχίσει να υπάρχει ερήμην πάντα του καλλιτεχνικού ζητουμένου. Σε αυτό το γεγονός ο βαθμός υπαιτιότητας βαραίνει αναλογικά όλους. Γιατί όταν περνάς το κατώφλι - για τον οποιοδήποτε έστω «ευγενή» λόγο-, περιοδικών όπως το προαναφερθέν, οφείλεις να γνωρίζεις, λόγω της ιστορίας του,  τις λακκούβες που θα συναντήσεις. Δεν πείθει οποιαδήποτε δήλωση «αγνοίας». Το ίδιο συμβαίνει και όταν αποδέχεσαι προτάσεις από παντός είδους μέσα ή χρησιμοποιείς άνευ όρων και ορίων τον διαδικτυακό άμβωνα ενώ γνωρίζεις την κρεατομηχανή που διατηρούν.

Η εκ των υστέρων δευτερολογία ως επεξήγηση ενός ντόρου που δημιουργείται, είναι μια ήδη χαμένη μάχη, μια βαριά ήττα.

Το «κάνω θόρυβο, άρα υπάρχω» είτε αυτό γίνεται συνειδητά βλ.  ρατσιστικές δηλώσεις τύπου Νότη Σφακιανάκη, είτε αθέλητα  όπως στην περίπτωση της Τάνιας Τσανακλίδου (η οποία εμφανίζεται στο θέατρο Τέχνης μετά από 40 χρόνια, γεγονός που πήρε πολύ λιγότερες διαστάσεις δημοσιότητας) είτε εμφανίζεται με τη μορφή «με παίζουν όλα τα μέσα για τις πολιτικές μου δηλώσεις, αλλά ελάχιστα προβάλλουν τα τραγούδια μου» όπως συμβαίνει στην περίπτωση του Στάθη Δρογώση -για να δώσω τρια ενδεικτικά παραδείγματα- είναι μια φαινομενικά πρόσκαιρη συνθήκη, η οποία όμως έχει ήδη βαθύνει τις ρίζες της στο μέλλον

 http://www.musicpaper.gr

Διαβάστε περισσότερα

Η μυκτηριζόμενη «ιδεοληψία» σαν υποχρέωση

ΠΑΝΤΕΛΗΣ ΜΠΟΥΚΑΛΑΣ

Η ​​λέξη «ιδεοληψία», που χρησιμοποιείται ευρύτατα τον τελευταίο καιρό, περνώντας από τον χώρο της ψυχιατρικής στον χώρο της πολιτικής, συγκαταλέγεται σ’ εκείνες που και τον πνευματικό τους πατέρα γνωρίζουμε αλλά και πότε ήταν τα γεννητούρια της. Τη γνώση μας αυτή την οφείλουμε στον ληξίαρχο της νεοελληνικής γλώσσας, τον Αδριανουπολίτη λόγιο, Στέφανο Α. Κουμανούδη (1818-1899), και στο σπουδαίο έργο του «Συναγωγή νέων λέξεων υπό των λογίων πλασθεισών από της Αλώσεως μέχρι των καθ’ ημάς χρόνων», που εκδόθηκε το 1980 από τον «Ερμή», με προλεγόμενα του Κ.Θ. Δημαρά. Παραθέτω το οικείο λήμμα: «ιδεοληψία, η. Γαλ. obsession. Αγ. Βλ. εν Αστει 12 Ιαν. και 3 Απρ. 97 εν επιφυλ.». Πατέρας, λοιπόν, της λέξης (ή εισαγωγέας της, μεταφραστής-μεταφορέας) είναι ο πολιτικός και λογοτέχνης, Αγγελος Βλάχος (1838-1920), που χρησιμοποίησε δύο φορές τον νεότευκτο όρο στις αρχές του ζοφερού 1897, σε επιφυλλίδες του στο «Αστυ», «καθημερινή εικονογραφημένη εφημερίδα». Διευθυντής της ήταν ο Κεφαλονίτης, Θέμος Αννινος, ο κορυφαίος γελοιογράφος του 19ου αιώνα.
Ας σημειώσω εδώ δυο-τρία πράγματα. Πρώτον, ότι η εφημερίδα που ξεκοκάλιζε καθημερινά ο Κουμανούδης, αναζητώντας νεολογισμούς, ήταν η «Ακρόπολις» (έρμε Βλάση Γαβριηλίδη, πού κατάντησε ο τίτλος σου), «όπου η νεολογία ήταν κάτι σαν τρόπος, έθιμο, συγγραφική τεχνική», όπως σημειώνει ο Δημαράς· «και το ξέρει αυτό» ο λεξικογράφος μας, ή μάλλον ο συλλογέας μας, «και για τούτο πηγαίνει κάθε μέρα να αντλήσει από αυτήν την ρέουσα πηγή». Δεύτερον, ότι η λέξη ιδεοληψία είναι ένα από τα 60.000 λήμματα της «Συναγωγής», όλα τους λόγιας προέλευσης. «Δεν έχουμε εδώ λεξικό των νέων λέξεων μιας γλώσσας», παρατηρεί ο Δημαράς. «Από τις μεγάλες πηγές πλουτισμού των γλωσσών, αναλογία, δανεισμός, σύνθεση, παρετυμολογία, καθαυτό δημιουργία όρων, όλες περιπτώσεις τις οποίες διακρίνει ο συντάκτης του έργου σε λαϊκή και σε λογία, κρατούμενες εδώ είναι εκείνες μόνο οι λέξεις που έχουν εισαχθεί, προταθεί, από την λογιοσύνη». Και έτσι πάντως πιστοποιείται η δημιουργική δυναμική της ελληνικής.
Τρίτη σημείωση. Χάρη στην ανοιχτή ψηφιακή Βιβλιοθήκη της Βουλής των Ελλήνων, μπόρεσα να κάνω μια κάποια αυτοψία. Να διαβάσω δηλαδή στην οθόνη του υπολογιστή μου το φύλλο του «Αστεως», στο οποίο ο Αγγελος Βλάχος πρωτοεισήγαγε τον όρο ιδεοληψία. Τίτλος της επιφυλλίδας του «Εκφυλισμός κατά τον Max Nordau». Γεννημένος στη Βουδαπέστη το 1849 ο Μαξ Νόρνταου, λογοτέχνης και δοκιμιογράφος, από τους πρωτεργάτες της πρώτης περιόδου του σιωνιστικού κινήματος, συγγραφέας της φημισμένης πραγματείας «Τα κατά συνθήκην ψεύδη του καθ’ ημάς πολιτισμού», υπήρξε και θεωρητικός του «εκφυλισμού» στην τέχνη, «εκφυλισμός» που αργότερα υπέστη τη μανία των χιτλερικών.
Αντιγράφω από το «Αστυ»: «Η κοινή οργανική βάσις των διαφόρων τούτων μορφών ενός και του αυτού φαινομένου είνε εις μεν τους πρωτάρχας και αρχηγούς η επικράτησις της ιδεοληψίας (Obsession), εις δε τους οπαδούς και υποτακτικούς η της θελήσεως ασθένεια και η της υποβολής δεκτικότης. Ο εκφυλισμένος κηρύττει, υπό το κράτος της ιδεοληψίας, οιονδήποτε φιλολογικόν δόγμα, τον πραγματισμόν, την πορνογραφίαν, τον συμβολισμόν. Πράττει δε τούτο ευγλώττως και παραφόρως, εν διεγέρσει και μανία, πάντας και πάντα περιφρονών. Οι δε υστερικοί και νευρασθενείς συναγείρονται περί αυτόν, παραλαμβάνουσιν από των χειλέων του το νέον δόγμα και αφιερούσι του λοιπού τον βίον των εις διάδοσίν του».
Ασθένεια, λοιπόν, η ιδεοληψία. Νόσος του μυαλού και της ψυχής. Μ’ αυτήν την έννοια την καταγράφουν άλλωστε τα λεξικά της εποχής μας. «Ιδεοληψία: 1. επίμονη και επαναλαμβανόμενη ιδέα, εικόνα ή συναισθηματική κατάσταση που επιβάλλεται στη συνείδηση του ατόμου παρά τη θέλησή του και συνήθως δημιουργεί έντονο άγχος. 2. εμμονή σε ιδεολογία», λέει π.χ. το Λεξικό της Ακαδημίας. Και φυσικά, μ’ αυτήν ακριβώς την απαξιωτική σημασία τη χρησιμοποιούν οι οιονεί ψυχίατροι ή κατά φαντασίαν ψυχαναλυτές για να ειρωνευτούν και να προσβάλουν όσους δεν αντιμετωπίζουν το προσφυγικό πρόβλημα με την προσήκουσα ψυχραιμία (το παρανόμι της αδιαφορίας) και τον δέοντα ρεαλισμό (το παρατσούκλι του κυνισμού). Οσους, εν αντιθέσει με τον λεξικογραφικό ορισμό, μένουν με τη θέλησή τους καθηλωμένοι στην ίδια πάντοτε ιδέα· μια ιδέα που κάποιες θρησκείες της δίνουν το όνομα της αγάπης και κάποιες πολιτικές μερίδες το όνομα της αλληλεγγύης.
Για όσους έχουν τη γνωμάτευση έτοιμη από καιρό στην τσέπη τους, και την ετικέτα επίσης, για να την κολλήσουν στο μέτωπο του ασθενούς, ιδεοληψία είναι η αρρώστια από την οποία πάσχουν όσοι πιστεύουν πως όταν πνίγονται άνθρωποι, το τελευταίο που ενδιαφέρει είναι το χρώμα τους, σε ποιον Θεό πιστεύουν ή σε τίνος κράτους τα χωρικά ύδατα κινδυνεύουν. Είναι η αρρώστια όσων Ελλήνων ή αλλοδαπών από πολλές χώρες σπεύδουν να βοηθήσουν όσο κι όπως μπορούν, δαπανώντας χρόνο, χρήμα και ψυχή· και δίχως να παίρνουν την πόζα του ψυχικά ανώτερου και του βαθύτατα συγκεκινημένου στις κάμερες, λες κι ο δικός τους Θεός χρειάζεται φωτογραφικά και βιντεοσκοπημένα τεκμήρια για να αναγνωρίσει την αγαθότητά τους και να την ανταμείψει κατά την Ημέρα της Κρίσεως.
Ιδεοληψία, ένα κράμα αφέλειας και υστερίας, είναι η βαριά αρρώστια όσων εξακολουθούν να πιστεύουν ότι τους ανθρώπους που βρίσκονται στην έσχατη ανάγκη, και που τους καταγράψαμε ώστε να μπορούν πια να τους παρακολουθούν δεκάδες υπηρεσίες, δεν δικαιούμαστε να τους μαντρώνουμε σαν μολυσματικούς, να τους στερούμε εμείς πια όση ελευθερία τούς έχει απομείνει. Και δεν έχουμε ούτε το δικαίωμα να τους μειώνουμε την προσωπικότητα, αντιμετωπίζοντάς τους όχι σαν ανθρώπινο σύνολο αλλά σαν «υγειονομική βόμβα». Μα ναι, έχουν και οι Σύροι προσωπικότητα και, ω Γιαχβέ μου κι ω Αλλάχ, και οι Αφγανοί επίσης.
Και οι «Πάκηδες».
Ιδεοληψία, στην περιφρονητική ρητορική όσων περηφανεύονται πως έχουν σώας τας φρένας και αμολύντους από το μικρόβιο του ιδεαλισμού, είναι η αρρώστια που ταλανίζει όσους θυμούνται τις γραφές του ΟΗΕ και ζητούν να γίνουν σεβαστές. Κι όσους δεν θέλουν να διαγράψουν μεμιάς τις συνθήκες που έχουν υπογράψει τόσες και τόσες χώρες, έπειτα από φονικότατους πολέμους, για να προσδιορίσουν επακριβώς τα αναπαλλοτρίωτα υποτίθεται δικαιώματα των προσφύγων και τις υποχρεώσεις που έχουν απέναντί τους όσοι τυχαίνει (απλώς τυχαίνει) να βρίσκονται σε καλύτερη μοίρα.
Και η «ιδεοληψία», έτσι όπως την εννοούν όσοι την ελεεινολογούν και την καταγγέλλουν, μια υποχρέωση είναι. Απαράγραπτη.

Διαβάστε περισσότερα

Φασιστάκι(ς)

ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΜΗΛΑΚΑΣ 

«Το κόλπο είναι στημένο και έρχονται ορδές ανθρώπων οι οποίοι »βιάζουν» την πατρίδα μας». Αυτή είναι η διαπίστωση του τραγουδιστή Νότη Σφακιανάκη, αυτό κατάλαβε, έτσι εξηγεί το γεγονός ότι εκατομμύρια άνθρωποι φεύγουν από τον πόλεμο αναζητώντας μια ευκαιρία για να ζήσουν, αυτοί και τα παιδιά τους.
Για τον Σφακιανάκη, σύμφωνα με όσα είπε σε συνέντευξή του, όλοι αυτοί οι άνθρωποι «δεν είναι πρόσφυγες! Είναι ριψάσπιδες. Δεν τους επιτέθηκε καμία άλλη χώρα, έφυγαν από την πατρίδα τους που έχει εμφύλιο πόλεμο. Και μην ξεχνάς, αυτοί οι άνθρωποι, γιατί εγώ τους έζησα όλο το καλοκαίρι στην Κω, έρχονται με πορτοφόλια, γεμάτα με χαρτονομίσματα των 500 ευρώ. Είναι απίστευτο αυτό που είδα».
Για το (κάθε) φασιστάκι , η παραποίηση των γεγονότων είναι η πεμπτουσία της τακτικής του. Η άγνοια  καλύπτεται από το χοντρό ψέμα που χρησιμοποιείται με τον πιο χυδαίο τρόπο για να δικαιολογήσει την απανθρωπιά του.  Η απανθρωπιά, η αποκτήνωση, είναι άλλωστε απαραίτητες προϋποθέσεις μαζί με την άγνοια για να φυτρώσει ο σπόρος του φασισμού.
Κατά καιρούς  οι κομμουνιστές, οι  Εβραίοι, οι μαύροι, οι ομοφυλόφιλοι οι τσιγγάνοι,  ήταν μιάσματα που έπρεπε να εξαφανιστούν στους φούρνους. Σήμερα  ο εχθρός σε πρώτο πλάνο είναι οι πρόσφυγες –που δεν είναι πρόσφυγες αλλά ριψάσπισδες- και έρχονται για να βιάσουν τη πατρίδα μας και θα πρέπει, προφανώς,  να αντιμετωπιστούν αναλόγως. Να τους πνίγουμε; Να τους πυροβολούμε; Να τους φυλακίζουμε; Το (κάθε) φασιστάκι  δεν προτείνει (προς το παρόν τουλάχιστον) ξεκάθαρα την «τελική» λύση. Την υπονοεί σαφέστατα, ωστόσο…
Το  (κάθε) φασιστάκι έχει βρει τον «εχθρό» του , τον εύκολο στόχο, αυτόν που φταίει για την προσωπική του μιζέρια , για το μαύρο βαθύ του σκοτάδι και γίνεται κήρυκας μισαλλοδοξίας. Και όσο τα λόγια του ακούγονται, τόσο αποθρασύνεται και όσο αποθρασύνεται τόσο πιο επικίνδυνος γίνεται. Γιατί ο εχθρός του δεν είναι τελικά οι κομμουνιστές, οι Εβραίοι, οι μαύροι, οι τσιγγάνοι…
Ο μεγάλος εχθρός για το (κάθε) φασιστάκι  είναι  όλοι όσοι δεν είναι σαν αυτόν, η συντριπτική πλειοψηφία μιας κοινωνίας που  δεν φοβάται να αντιμετωπίσει το φασισμό και να τον  βάλει στη θέση του: στο περιθώριο…
topontiki.gr

Διαβάστε περισσότερα

«Ο δόκτωρ»

Νικος Καραβελος 

Δόκτωρ ή διδάκτωρ είναι ο τίτλος που δίδεται σε πτυχιούχο πανεπιστημίου, αφού προηγουμένως εγκριθεί από την οικεία Σχολή κάποια πρωτότυπη πραγματεία του.

Ούτως εχόντων των πραγμάτων, κι ενώ ο πρωθυπουργός μας βυθιζόταν ακόμα περισσότερο μέσα στη θάλασσα των κακών που ο ίδιος επέτρεψε να ενσκήψουν, να’ τος αιφνιδίως ο από μηχανής θεός! Το βαρελάκι από το ρούμι που επέπλεε μετά το ναυάγιο. Το τμήμα του συντριμμένου μεσιανού καταρτιού, που προς χάριν του επιπλέει. Ιδού, η εκ Θεού (ή Αλλάχ!) σανίδα σωτηρίας.

Ενώ στην Ελλάδα άπαντες, σχεδόν, βυθισμένοι στην κακία υβρίζουν ή χλευάζουν τον πρωθυπουργό μας, στην πέραν του Αιγαίου φίλη και σύμμαχο χώρα κάποιοι άλλοι τον σέβονται και τον τιμούν. Ιδιωτικό πανεπιστήμιο που τιτλοφορείται : «Ismir Ekonomi Univeritesi» αποφάσισε να επιλέξει, ανάμεσα σε κορυφαίους παγκοσμίως οικονομολόγους, τον ανεκτίμητο πρωθυπουργό μας κ. Αλέξιο Τσίπρα και να του απονείμει τον τίτλο του διδάκτορος της Πολιτικής Οικονομίας!

Πράγματι, ο πρωθυπουργός μας δεν θα μπορούσε ποτέ να προσβάλει τη φίλη και γείτονα χώρα και να αποποιηθεί την τιμή που του έγινε.

Αμέσως αποδέχθηκε την πρόσκληση, άφησε στην άκρη κάθε επιφύλαξη, κάθε αντίθετη πιθανώς συμβουλή κι έσπευσε να ταξιδέψει στην πάλαι ποτέ ελληνική Σμύρνη, προκειμένου να παραλάβει τον τίτλο και το αντίστοιχο πιστοποιητικό του δόκτορος, από το κράτος εκείνο που βομβαρδίζει συριακά χωριά, που συμπράττει με τους αποκεφαλιστές του ISIS, που αποκεφαλίζει παιδάκια κρυμμένα στα κουρδικά χωριά, που διαιωνίζει την κατοχή της Κύπρου και που επιβουλεύεται το Αιγαίο και το ελληνικό αρχιπέλαγος!

Βεβαίως, οργανώνοντας το ταξίδι του πήρε μαζί του και τις προσωπικές του αποσκευές, όπως, μεταξύ άλλων, τον κ. Σταθάκη, τον κ. Μουζάλα και τον μεταμφιεσμένο σε Υπουργό Εξωτερικών κ. Κοτζιά.

Η «πρωτότυπη» διατριβή του υποψήφιου διδάκτορος, εν ακράτω συνόψει, περιλάμβανε τα ακόλουθα σπουδαία κεφάλαια :

1. Η συνέχιση του κράτους, ιδίως όταν εξυπηρετεί τα συμφέροντα του μεγάλου κεφαλαίου.
2. Η ολοκλήρωση της απότομης στροφής από αριστερά προς τα δεξιά ως φαινόμενο αναγκαίο κατά τις περιστάσεις.
3. Η προπαγάνδα προς συγκάλυψη κυβιστήσεων.
4. Η «χημική» ανατροπή του ΟΧΙ σε ΝΑΙ , στις περιπτώσεις που το αποτέλεσμα δημοψηφίσματος δεν τυγχάνει αρεστό στους ξένους πάτρωνες.
5. Ασκήσεις επίκυψης.
6. Ο εθισμός στην υπακοή, στον εξευτελισμό, καθώς και στον αυτοεξευτελισμό του πολιτικού προσωπικού μιας χώρας.
7. Η εμπέδωση της «βολικής θεωρίας», ως της μοναδικής που εξασφαλίζει την παραμονή έμφοβων πολιτικών στην εξουσία.
8. Η παραχώρηση εθνικής κυριαρχίας μίας χώρας στους κανίβαλους του διεθνούς κεφαλαίου, καθώς και η εγκατάλειψη του λαού και της χώρας στην τύχη της και η μετατροπή της σε αδέσποτο οικόπεδο.
9. Η αποκολοκύνθωση του λαού και η προώθηση της αδιαφορίας του πολιτικού προσωπικού απέναντι στην απελπισία του πολίτη.
10. Η αναγκαία τροποποίηση του δικαίου της θάλασσας και η κατάργηση των θαλασσίων συνόρων μιας χώρας, ώστε αυτή να μεταβάλλεται σε ξέφραγο αμπέλι, σε αποθήκη ψυχών και σε κουβά βίαιης ανάμιξης πληθυσμών και πολιτισμών με αποκλειστικό σκοπό την κοινή αυτών πείνα, προς όφελος του διεθνούς κεφαλαίου.

Στην ομιλία του ο νέος διδάκτωρ του οθωμανικού πανεπιστημίου, αφού πρώτα μίλησε εκτενώς για τον μαρξισμό (!), εκτόξευσε τα ακόλουθα :

«Είναι κάπως παράδοξο και παράξενο να απονέμεται σ’ έναν αριστερό αυτός ο τίτλος».

Η απορία του αυτή θα λυνόταν, αν αντιλαμβανόταν ότι οι καθήμενοι απέναντί του Οθωμανοί, ως εκ της θέσεως, τον εξέλαβαν για δεξιό.

Είπε, ακόμα, ο «δόκτωρ» :

«Αυτό που φαίνεται με την πρώτη ματιά είναι ότι η χρηματοπιστωτική σφαίρα προσπαθεί να προβλέψει το μέλλον, ενώ στην πραγματικότητα αυτό που κάνει είναι να πειθαρχεί το παρόν».

Ο λόγος του ακατανόητος στην ελληνική λόγω βαρείας συντακτικής ανωμαλίας. Για τους ίδιους, προφανώς, λόγους αμετάφραστος και στα τουρκικά. Όλως παρεμπιπτόντως, το ρήμα «πειθαρχώ», ως αμετάβατο, δεν συντάσσεται με αντικείμενο (πειθαρχώ εγώ, δεν πειθαρχώ κάποιον).

Πάντως, τον άξιζε τον τίτλο.

Τέλος, καθώς η απονομή συνέπεσε χρονικά με την περίοδο των Απόκρεω, πληροφορηθήκαμε ότι προωθείται προς υλοποίηση το ακόλουθο διάταγμα :

«ΔΙΑΤΑΓΜΑ ΤΩΝ ΑΠΟΚΡΕΩ»

«Έχοντας υπόψιν ότι είναι ωφέλιμος εις στην σπουδάζουσαν νεολαίαν η αναψυχή και η τέρψις και η εκ των μόχθων ανάπαυλα, αντί διασκεδάσεις ξένας είναι προτιμώτερον να παρέχεται αυτή υπό μορφήν διδασκαλίας.

Απεφασίσαμεν και διατάσσομεν : Συνιστάται παρά τη Σχολή της Πολιτικής Οικονομίας ειδική έδρα της διακωμωδήσεως της οικονομικής επιστήμης.

Εις αυτήν θέλει διδάξει, τιμής ένεκεν, ο κ. Αλέξιος Τσίπρας, καθώς και όσοι πολιτικοί εις το μέλλον θα έχουν την τύχη να αναγορεύονται, παρά των εχθρών, διδάκτορες.

Εν Αθήναις, τελευταία Κυριακή των Απόκρεω 2016

Ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας». (1)

1. Παραφράζοντας τον Εμμανουήλ Ροϊδη (Άπαντα, Τόμος Β, σελ. 183), ο οποίος μιλούσε περί διακωμωδήσεως της Φιλολογίας και της Ιατρικής, στις έδρες των οποίων «τοποθετούσε» αντίστοιχα τους τότε καθηγητές Τζιβανόπουλο και Πύρλα.

Διαβάστε περισσότερα

(Γιατί) κάνει πίσω ο Πούτιν στη Συρία;

Αποστολή εξετελέσθει για την Ρωσία; 

Νίκος Μπιζάς*

Κι έτσι απλά, μετά από πέντε μήνες επιχειρήσεων και βομβαρδισμών στη Συρία, ο Πούτιν ανακοινώνει την έναρξη της αποχώρησης των Ρώσικων στρατευμάτων από την περιοχή με την αιτιολογία ότι οι στόχοι της Ρωσίας στην περιοχή έχουν επιτευχθεί [1].
Σε κοινή μάλιστα δήλωσή του με τον Μπασάρ Αλ Ασάντ, ο Ρώσος πρόεδρος δήλωσε ότι οι επιχειρήσεις του Ρώσικου στρατού αποδιοργάνωσαν σε μεγάλο βαθμό τις υποδομές του εχθρού και κατάφεραν αποφασιστικά χτυπήματα που είναι ικανά να ανατρέψουν την κατάσταση.
Είναι αδύνατον να προβλέψει κανείς το τι θα συμβεί τώρα ­ παρά την κατάπαυση πυρός, η εμφύλια διαμάχη δεν έχει τελειώσει ούτε κατά διάνοια, παρά τις ”ευχές” Ρώσων, Σύριων και της διεθνούς κοινότητας.
Προκύπτουν ωστόσο δεδομένα που δεν επιδέχονται αμφισβήτησης:
(α) Η Ρωσία δεν φεύγει από την περιοχή ­ παρά την ανακοινωθείσα αποχώρηση. Ο Πούτιν θα διατηρήσει στρατεύματα στο Λιμάνι της Ταρτούς και στην αεροπορική βάση στο Χμεϊμίμ της Λατάκιας. Κατά κάποιους αναλυτές, οι δυνάμεις αυτές είναι υπολογίσιμες.
(β) Οι Ρώσοι ανακοινώνουν εντατικοποίηση των διαπραγματεύσεων, και δεσμεύονται να δώσουν έμφαση στη στήριξη της Συρίας στο διπλωματικό μέτωπο.
(γ) Η Ρωσία μονιμοποιεί συνεπώς την στρατιωτική της παρουσία στην Ανατολική Μεσόγειο, ενώ ταυτόχρονα αναδεικνύεται ως ειρηνοποιός δύναμη στην περιοχή. Το πως σκοπεύει να αξιοποιήσει το “χαρτί” αυτό θα φανεί στους επόμενους μήνες. Αυτός, κατά κάποιους αναλυτές, ήταν και ο πραγματικός στόχος του Πούτιν εξαρχής.
Όσο για τους λόγους πίσω από την αποχώρηση, έχει ήδη αρχίσει σπέκουλα η οποία αναμένεται να εντατικοποιηθεί. Ήδη αναλυτές μιλάνε για μυστικές συμφωνίες με Ουάσινγκτον και για “α­λα­Κίσινγκερ” χειρισμούς της κατάστασης, με τον Πούτιν κατά τις θεωρίες αυτές να αποχωρεί νικηφόρος πριν αναγκαστεί να αντιμετωπίσει τα πραγματικά αδιέξοδα.
Οι εξελίξεις αναμένονται δραματικές, και ο χρόνος μόνο θα δείξει τι πραγματικά οδήγησε στην ανακοίνωση της 14ης Μαρτίου 2016. Αν μας έχει μάθει κάτι η ιστορία των πολεμικών επιχειρήσεων που έχει διεξάγει η Ρωσία του Πούτιν, ωστόσο, αυτό είναι ότι δεν φεύγει ποτέ αν δεν είναι απόλυτα σίγουρος ότι έχει τον έλεγχο. Συνέβη στην Τσετσενία με τον Καντίροφ, και είναι πολύ πιθανό να συμβεί και στην Συρία με τον Ασάντ.
*Ο Νίκος Μπιζάς είναι διεθνολόγος και Πολιτικός αναλυτής.
1. https://www.rt.com/news/335554­putin­orders­syria­withdrawal/

Διαβάστε περισσότερα

Που το πάει ο Ερντογάν;

Οι τρομοκρατικές επιθέσεις και το μέλλον της Τουρκίας.

Από τον Νίκο Μπιζά*

H πολύνεκρη τρομοκρατική επίθεση της 13ης Μαρτίου στην Άγκυρα, που ακολουθήθηκε από ολική σχεδόν απαγόρευση της χρήσης των διαδικτυακών μέσων ενημέρωσης και των κοινωνικών δικτύων για μετάδοση σχετικών πληροφοριών [1] εγείρει για άλλη μια φορά πολλαπλά ερωτήματα, τα βασικότερα εκ των οποίων είναι δύο: ποιός φταίει για την επίθεση, και τι συμβαίνει στην Τουρκία.
Το πρώτο λογικά θα απαντηθεί σύντομα, όπως συνέβη και με το έτερο πρόσφατο χτύπημα στην Άγκυρα, για το οποίο ανέλαβαν την ευθύνη οι Κούρδοι αυτονομιστές του ΤΑΚ [2]. Το δεύτερο θέλει περισσότερη ανάλυση, και σχετίζεται άμεσα με την πολιτική του Τούρκου Προέδρου, Ταγίπ Ερντογάν.
Η Τουρκία περνάει μια φάση στην οποία η κυβέρνηση του Ερντογάν παγιώνει για τα καλά την εξουσία της. Όταν ανέβηκε στην εξουσία, ο Ερντογάν είχε να αντιμετωπίσει ένα Κεμαλικό κατεστημένο το οποίο ήταν ανοιχτά εχθρικό στο πολιτικό Ισλάμ. Πλέον το Κεμαλικό κατεστημένο είναι ηττημένο εδώ και χρόνια, και ο Ερντογάν διεξάγει ένα νικηφόρο πόλεμο εναντίον των πρώην συμμάχων του Γκιουλενιστών καταλαμβάνοντας ανοιχτά τα ΜΜΕ που τους ανήκουν, ένα εκ των οποίων είναι και η μέχρι πρότινος μεγαλύτερη σε κυκλοφορία εφημερίδα της χώρας [3].
Ταυτόχρονα, ο πόλεμος κατά των Κούρδων τόσο στο εσωτερικό όσο και στο εξωτερικό της χώρας [4] εντείνεται ανεξάρτητα από τις εξελίξεις στην περιοχή και τις δράσεις των τελευταίων.
Ενδεικτικά, ο Τουρκικός στρατός ξεκίνησε να βομβαρδίζει θέσεις Κούρδων μαχητών στη Συρία λίγες μόνο ώρες μετά από την βομβιστική επίθεση στην Άγκυρα που έλαβε χώρα στις αρχές Φεβρουαρίου, παρά το γεγονός ότι ούτε το PKK ούτε το YPG είχαν αναλάβει ευθύνη για το χτύπημα στο διάστημα αυτό [5]. Αν, δε, το Τουρκικό κράτος αντιμετωπίσει την χτεσινή τρομοκρατική επίθεση όπως αντιμετώπισε την προηγούμενη, είναι σχεδόν βέβαιο ότι θα δούμε περαιτέρω εντατικοποίηση των επιχειρήσεων εναντίον των Κούρδων τόσο εντός όσο και εκτός Τουρκίας.
Παράλληλα βέβαια με τα παραπάνω, η Τουρκία γίνεται όλο και πιο εξωστρεφής. Ομαλοποιεί τις σχέσεις της με το Ιράν [6] προκειμένου να αυξήσει το εμπόριο μεταξύ των δύο χωρών και να γίνει βασικός διακομιστικός σταθμός για αγαθά και ενέργεια, καθώς και να παρέχει πρόσβαση στο Ιράν  μέσω  σιδηροδρομικού  δικτύου  σε  Μεσόγειο  και  Μαύρη  Θάλασσα.
Επεκτείνει  τις δραστηριότητές της στην Αφρική [7] σε πολλαπλούς τομείς, καθιερώνει την εκεί στρατιωτική της παρουσία, αυξάνει το εμπόριο της με τις Αφρικανικές χώρες (το οποίο έχει ανέβει στα 25 δισ. δολλάρια από 3 που ήταν το 2002) και συνάπτει πολυεπίπεδες σχέσεις συνεργασίας με τις Αφρικανικές χώρες. Ενισχύει επίσης και τη συνεργασία της με το Αζερμπαϊτζάν [8] και επιχειρεί έτσι να “σπάσει” περαιτέρω την ενεργειακή της εξάρτηση από τη Ρωσία, οι σχέσεις με την οποία φθίνουν στο πλαίσιο επιχειρήσεών της στη Συρία.
Η κυβέρνηση του Ερντογάν με τις παραπάνω δράσεις αφενός ενισχύει τη θέση της ως περιφερειακή δύναμη σταθερότητας, και αφετέρου προσφέρει δυναμισμό και success stories σε ένα εσωτερικό ακροατήριο που είναι ολοένα και πιο ανήσυχο από τις εντάσεις εντός και πλησίον της χώρας.
Η Ευρώπη εξακολουθεί να είναι ένας πολύ σημαντικός οικονομικός και στρατηγικός σύμμαχος. Είναι ο νούμερο ένα προορισμός για τις εξαγωγές της Τουρκίας, και ο νούμερο ένα εισαγωγέας προϊόντων στην Τουρκία ­ με διαφορά από τους υπόλοιπους [9]. Επιπλέον, σε επίπεδο ρητορικής και στρατηγικής, ο Ευρωπαϊκός προσανατολισμός εξακολουθεί να αποτελεί άξονα της Τουρκικής πολιτικής. Ας μην ξεχνάμε άλλωστε ότι τo όραμα της ένταξης στην Ευρώπη, με όσο μεταρρυθμιστικό και νομοθετικό έργο αυτό συνεπάχθηκε, υπήρξε ένα από τα βασικά όπλα στη νικηφόρα μάχη του Ερντογάν εναντίον του Κεμαλικού κατεστημένου.
Ωστόσο, έχουν αλλάξει δύο πολύ σημαντικές παράμετροι στη σχέση της Ευρώπης με την Τουρκία. Πρώτον, όπως προείπαμε, ο Ερντογάν έχει νικήσει κατά κράτος τους Κεμαλιστές και πλέον δίνει σχετικά εύκολη μάχη κατά των Γκιουλενιστών. Αυτό σημαίνει ότι πλέον χρειάζεται όλο και λιγότερο τον Ευρωπαϊκό προσανατολισμό στην εσωτερική του πολιτική και δείχνει, μαζί με το άμεσο περιβάλλον του, όλο και περισσότερο την αδιαφορία του για βασικές Ευρωπαϊκές αξίες, και τον θαυμασμό του για τις παραδοσιακές αξίες του Οθωμανικού παρελθόντος της Τουρκίας [10].
Δεύτερον, η Τουρκία έχει αναδειχθεί μέσα από τη θέση και τους χειρισμούς της σε βασικό “παίχτη” στο θέμα του τεράστιου προσφυγικού προβλήματος που έχει προκύψει από τον Συριακό εμφύλιο. Η Ευρωπαϊκή ηγεσία, αδυνατώντας να χειριστεί τα πολιτικά και δημοσιονομικά προβλήματα που πηγάζουν από το προσφυγικό ζήτημα, χρειάζεται την συνεργασία της Τουρκίας προκειμένου να σταματήσει την μετανάστευση μέσω Ελλάδας και να ελαττώσει τους αριθμούς των ανθρώπων που φτάνουν στην Ευρώπη. Έτσι, λοιπόν, ο Ερντογάν ζητάει όλο και περισσότερα από την Ευρώπη επειδή μπορεί, και ­κυρίως­ επειδή τα χρειάζεται [11].
Και τα χρειάζεται τα λεφτά και τις συμφωνίες από την Ευρώπη ο Ερντογάν, γιατί η κυβέρνηση του προσπαθεί ­όπως βλέπουμε­ να τα κάνει όλα μαζί. Κάνει διεθνή στρατηγικά ανοίγματα, προσπαθεί να ελέγξει τα μέσα ενημέρωσης και την ροή πληροφοριών στο εσωτερικό της, εκτελεί επιχειρήσεις εναντίον των Κούρδων τόσο στην επικράτεια όσο και στις γειτονικές της χώρες, προετοιμάζεται για μειωμένους ρυθμούς ανάπτυξης και καλείται στη βάση της συμφωνίας της με την ΕΕ να διαχειριστεί και τους ολοένα και αυξανόμενους όγκους προσφύγων από τη Συρία και τις υπόλοιπες χώρες προέλευσής τους.
Ο Ερντογάν θέλει να δει την Τουρκία κορυφαίο περιφερειακό “παίχτη” με τον ίδιο στο τιμόνι ­ εξ ου και η προτεινόμενη από το κόμμα του αναθεώρηση στο Σύνταγμα της χώρας προκειμένου να δοθούν περισσότερες εξουσίες στον ίδιο [12]. Στο πλαίσιο αυτό, λοιπόν, χρειάζεται λεφτά, success stories  και  σταθερότητα. Και το  μοντέλο  της  σταθερότητας  του  Ερντογάν  βασίζεται  στην απόλυτη  εξουσία.  
Εξ  ου  και  η  απροκάλυπτη  οργή  του  Ερντογάν [13] όταν το Συνταγματικό Δικαστήριο της Τουρκίας αποφάσισε την αποφυλάκιση 2 δημοσιογράφων που είχαν φυλακιστεί ακριβώς επειδή είχαν αποκαλύψει ότι το καθεστώς Ερντογάν έστελνε όπλα στη Συρία. Για τον Ερντογάν είναι εξαιρετικά προβληματικές τέτοιες απρόβλεπτες εκδηλώσεις αμφισβήτησης της εξουσίας του. Θα έχει ενδιαφέρον να παρατηρήσουμε το πως θα επηρεάσει το Συνταγματικό Δικαστήριο η αναθεώρηση που έχει κατά νου ο Ερντογάν.
Το ότι Αμερικάνοι πρώην διπλωμάτες συνιστούν στον Ερντογάν είτε να μεταρρυθμίσει το κράτος που έχει στήσει, είτε να παραιτηθεί [14] και ότι έγκυροι αναλυτές σε μεγάλα βρετανικά ΜΜΕ χαρακτηρίζουν  την Τουρκία  ως  δυνάμει  κακοποιό  κράτος  με  κακοποιό  πρόεδρο [15] δεν συνεπάγεται απαραιτήτως ότι έχει αλλάξει κάτι στις σχέσεις Τουρκίας-Δύσης, καθώς το μόνο που μετράει για τη Δύση αυτή τη στιγμή είναι η παύση των προσφυγικών ροών και του εμφυλίου στη Συρία. Αυτό που έχει αλλάξει, ωστόσο, είναι ότι ο Ερντογάν έχει εξελιχθεί σε ξεκάθαρα απολυταρχικό κυβερνήτη με ηγετικές φιλοδοξίες για την περιοχή.
Αυτός ο απολυταρχισμός, που για τον Ερντογάν φαίνεται να είναι ο μόνος τρόπος να προοδεύσει και να σταθεροποιηθεί η Τουρκία, είναι ταυτόχρονα και ο πιο σίγουρος τρόπος να ενταθούν οι εντάσεις στο εσωτερικό και την περιφέρεια της χώρας και να πυροδοτηθούν περαιτέρω εντάσεις κι αποσταθεροποίηση. Επιπλέον, προδικάζει ότι οι σχέσεις Τουρκίας-­ΕΕ, όσο είναι ο ίδιος τουλάχιστον στο τιμόνι, δεν γίνεται να αλλάξουν ουσιαστικά, διότι ούτε ο Ερντογάν θα ήταν δυνατόν να δεχτεί Ευρωπαϊκές παρεμβάσεις στην εξουσία του, ούτε οι Ευρωπαίοι θα μπορούσαν να “πουλήσουν” στα εθνικά τους ακροατήρια την ένταξη μιας τέτοιας Τουρκίας στην Ευρωπαϊκή κοινότητα.
*Ο Νίκος Μπιζάς είναι Διεθνολόγος & Πολιτικός Αναλυτής
1. http://www.independent.co.uk/news/world/europe/ankara­explosion­turkey­twitter­facebook­ban­a6929136.h tml
2. http://edition.cnn.com/2016/02/19/middleeast/turkey­ankara­attack/index.html
3. http://www.aljazeera.com/news/2016/03/turkish­authorities­seize­country­largest­newspaper­160304184742 814.html
4. https://www.rt.com/news/335375­turkey­bombs­pkk­iraq/
5. http://www.aljazeera.com/news/2016/02/turkey­blames­pkk­allies­ankara­blast­160218085117514.html
6. http://www.reuters.com/article/us­iran­turkey­visit­idUSKCN0W70DB
7. http://www.al­monitor.com/pulse/originals/2016/03/turkey­erdogan­conquest­of­africa.html
8. http://www.eurasiareview.com/11032016­turkey­azerbaijan­not­only­energy­affair­analysis/
9. http://ec.europa.eu/trade/policy/countries­and­regions/countries/turkey/
10. http://www.al­monitor.com/pulse/originals/2016/03/turkey­first­lady­reincarnates­harem­contraversy.html
11. http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/turkey/12192578/Who­is­the­man­Europes­giving­6­billi on­to­handle­the­refugee­crisis.html
12. http://www.theguardian.com/world/2015/nov/04/turkeys­president­erdogan­says­new­constitution­should­be­ priority
13. http://www.hurriyetdailynews.com/the­rage­against­the­constitutional­court.aspx?pageID=449&nID=96345& NewsCatID=411
14. https://www.washingtonpost.com/opinions/turkeys­erdogan­must­reform­or­resign/2016/03/10/80cc9be2­dffe
­11e5­9c36­e1902f6b6571_story.html
15. http://www.independent.co.uk/voices/turkey­has­become­a­rogue­state­and­even­erdogan­must­face­up­to­t he­fact­a6909196.html

Διαβάστε περισσότερα

Αϊνστάιν: «Γιατί σοσιαλισμός»

Σαν σήμερα, 14 Μαρτίου 1879, γεννήθηκε ο Άλμπερτ Αϊνστάιν, κορυφαίος φυσικός και θεμελιωτής της θεωρίας της σχετικότητας. Ακολουθεί το γνωστό του άρθρο με τίτλο «Γιατί σοσιαλισμός», το οποίο δημοσιεύθηκε πρώτη φορά στο πρώτο τεύχος του αμερικανικού περιοδικού Monthly Revue, το 1949:

 Ας εξετάσουμε πρώτα απ’ όλα το ζήτημα αυτό από την άποψη της επιστημονικής γνώσης. Μπορεί να φανεί ότι δεν υπάρχουν ουσιαστικές μεθοδολογικές διαφορές ανάμεσα στην αστρονομία και την οικονομία: οι επιστήμονες και στους δύο τομείς προσπαθούν να ανακαλύψουν τους νόμους, που έχουν γενική εφαρμογή σε ορισμένες ομάδες φαινομένων, για να κάνουν την αμοιβαία σχέση των φαινομένων αυτών όσο γίνεται πιο κατανοητή.  Αλλά τέτοιες μεθοδολογικές διαφορές υπάρχουν στην πραγματικότητα.

Η ανακάλυψη των γενικών νόμων στον τομέα της οικονομίας είναι δυσκολότερη γιατί τα υπό παρατήρηση οικονομικά φαινόμενα, επηρεάζονται συχνά από πολλούς παράγοντες, που είναι πάρα πολύ δύσκολο να εκτιμηθούν ξεχωριστά. Εκτός από αυτό, η πείρα που συγκεντρώθηκε από την αρχή της λεγόμενης πολιτισμένης περιόδου της ανθρώπινης ιστορίας, υποβάλλονταν και υποβάλλεται, ως γνωστόν, σε σοβαρές επιδράσεις και περιορισμούς όχι μόνο οικονομικού χαρακτήρα.

Για παράδειγμα, οι περισσότερες μεγάλες δυνάμεις στην ιστορία οφείλουν την ύπαρξη τους στις κατακτήσεις. Οι λαοί κατακτητές εδραιώνονταν νομικά και οικονομικά ως προνομιούχα τάξη στην κατακτημένη χώρα… Πουθενά δεν έχει ξεπεραστεί πραγματικά εκείνο που ο Βέμπλεν αποκαλεί «ληστρική φάση» ανάπτυξης της ανθρωπότητας. Ορισμένα οικονομικά γεγονότα, που παρατηρούμε, αφορούν τη φάση αυτή και μάλιστα οι νόμοι, που μπορούμε να εξάγουμε από αυτά, δεν είναι εφαρμόσιμοι σε καμιά άλλη φάση.

Δεδομένου ότι ο πραγματικός σκοπός του σοσιαλισμού είναι ακριβώς να ξεπεράσει τη «ληστρική φάση» στην ανάπτυξη της ανθρωπότητας και να προχωρήσει προς τα εμπρός, η οικονομική επιστήμη στη σημερινή κατάστασή της μπορεί να ρίξει μόνο ένα πολύ ασήμαντο φως στη σοσιαλιστική κοινωνία του μέλλοντος.

Δεύτερο, ο σκοπός του σοσιαλισμού είναι κοινωνικοηθικός. Η επιστήμη δεν μπορεί να δημιουργεί σκοπούς και είναι ακόμη λιγότερο ικανή να τους εμφυσήσει στους ανθρώπους. Το μέγιστο που μπορεί να κάνει η επιστήμη είναι να προσφέρει τα μέσα για την επίτευξη ορισμένων σκοπών. Αλλά αυτοί καθαυτοί οι σκοποί επιτυγχάνονται από προσωπικότητες με υψηλά ηθικά ιδανικά και, αν οι σκοποί αυτοί δεν είναι θνησιγενείς αλλά βιώσιμοι και ισχυροί, τους υποστηρίζουν και τους αναπτύσσουν πολλοί άνθρωποι, που καθορίζουν εν μέρει υποσυνείδητα την αργή εξέλιξη της κοινωνίας.

Λόγω των αιτίων αυτών οφείλουμε να είμαστε προσεκτικοί και να μην υπερεκτιμούμε την επιστήμη και τις επιστημονικές μεθόδους, όταν η υπόθεση αφορά ανθρώπινα προβλήματα. Δεν πρέπει επίσης να σκεφτόμαστε ότι μόνο οι ειδικοί έχουν το δικαίωμα να διατυπώνουν τη γνώμη τους για τα ζητήματα οργάνωσης της κοινωνίας.

Τελευταία ακούγονται πάρα πολλές φωνές ότι η ανθρώπινη κοινωνία περνάει κρίση, ότι η σταθερότητά της έχει κλονιστεί σοβαρά. Η κατάσταση αυτή χαρακτηρίζεται από το γεγονός ότι τα άτομα αδιαφορούν ή ακόμα και εχθρεύονται τις μικρές ή μεγάλες ομάδες όπου ανήκουν. Για να δείξω τι εννοώ, επιτρέψτε να επικαλεστώ την προσωπική μου πείρα. Πρόσφατα, συζητώντας με έναν έξυπνο και αξιόπιστο άνθρωπο για την απειλή πολέμου που, κατά τη γνώμη μου, θα αποτελούσε σοβαρό κίνδυνο για την ίδια την ύπαρξη της ανθρωπότητας, διαπίστωσα ότι μόνο μια υπερεθνική οργάνωση μπορεί να μας προφυλάξει από τον κίνδυνο αυτό. Σχετικά με αυτό ο συνομιλητής μου, μου είπε πολύ ήρεμα και ψυχρά: «Μα γιατί φοβόσαστε τόσο την εξαφάνιση της ανθρώπινης φυλής;».

Είμαι βέβαιος ότι μόλις έναν αιώνα πριν κανείς δε θα έκανε παρόμοια παρατήρηση με τόση ευκολία. Πρόκειται για δήλωση ανθρώπου που μάταια προσπαθούσε να βρει ισορροπία μέσα του και έχασε πρακτικά την ελπίδα για επιτυχία. Ποια όμως είναι η αιτία; Υπάρχει διέξοδος;

Ο άνθρωπος είναι ταυτόχρονα προσωπικότητα και κοινωνικό ον. Ως προσωπικότητα προσπαθεί να προστατεύσει τη δική του ύπαρξη και την ύπαρξη των οικείων του, να ικανοποιήσει τις προσωπικές τους επιθυμίες και να αναπτύξει τις ικανότητές του. Σαν κοινωνικό ον επιδιώκει να κερδίσει την αναγνώριση και την αγάπη των άλλων ανθρώπων, να συμμεριστεί τις χαρές τους, να τους παρηγορήσει στη λύπη, να καλυτερέψει τους όρους ζωής τους. Μόνο η ύπαρξη αυτών των διαφόρων, συχνά αντιφατικών επιδιώξεων καθορίζει τον ιδιαίτερο χαρακτήρα του ανθρώπου και από τους ιδιόμορφους συνδυασμούς τους εξαρτάται ο βαθμός που το άτομο μπορεί να πετύχει την εσωτερική ισορροπία και να συμβάλει στην ευημερία της κοινωνίας.

Είναι εντελώς δυνατό η σχετική δύναμη των δυο αυτών επιδιώξεων να είναι βασικά προσδιορισμένη από την κληρονομικότητα. Αλλά η προσωπικότητα διαμορφώνεται οριστικά στο περιβάλλον, όπου ο άνθρωπος βρίσκεται στη διαδικασία της ανάπτυξής του, από τη διάρθρωση της κοινωνίας όπου μεγαλώνει, από τις παραδόσεις της κοινωνίας αυτής, από το πώς εκτιμά τους διάφορους τύπους συμπεριφοράς.

Η αφηρημένη έννοια «κοινωνία» σημαίνει για το ατομικό ανθρώπινο ον το σύνολο των άμεσων και έμμεσων αμοιβαίων σχέσεων με τους σύγχρονους του και με όλες τις προηγούμενες γενεές. Το άτομο είναι σε θέση να σκέπτεται, να νιώθει, να προσπαθεί να εργαστεί αυτοτελώς, αλλά εξαρτάται τόσο πολύ από την κοινωνία στη φυσική, διανοητική και συναισθηματική ύπαρξή του, που είναι αδύνατο να σκέπτεται γι’ αυτήν ή να την κατανοεί εκτός των πλαισίων της κοινωνίας.

Η «κοινωνία» αυτή εξασφαλίζει στον άνθρωπο τροφή, ενδυμασία, κατοικία, εργαλεία εργασίας, τον προικίζει με γλώσσα, με τις μορφές και το βασικό περιεχόμενο των σκέψεων. Η ζωή του είναι δυνατή χάρη στην εργασία και στα επιτεύγματα πολλών εκατομμυρίων ανθρώπων στο παρελθόν και στο παρόν, όλων εκείνων που κρύβονται πίσω από τη μικρή λέξη «κοινωνία» …

0 άνθρωπος κατά τη γέννησή του χάρη στην κληρονομικότητα αποκτά βιολογική σύσταση, που πρέπει να τη θεωρούμε καθορισμένη και αμετάβλητη, η οποία περιλαμβάνει φυσικές επιδιώξεις που είναι χαρακτηριστικές για τα ανθρώπινα όντα. (Όπως αναφέραμε παραπάνω, η βιολογική φύση του ανθρώπου δεν μπορεί να αλλάξει για πρακτικούς λόγους). Εκτός από αυτό, στη διάρκεια της ζωής του αποκτά πολιτιστική ψυχοσύνθεση, που την παίρνει από την κοινωνία μέσω της επικοινωνίας και με πολλά άλλα είδη επίδρασης…

Η κοινωνική συμπεριφορά των ανθρώπινων υπάρξεων μπορεί να διαφέρει πολύ ανάλογα με τα επικρατούντα πολιτιστικά πρότυπα και τύπους οργάνωσης που κυριαρχούν στην κοινωνία. Σε αυτό ακριβώς βασίζουν τις ελπίδες όσοι επιδιώκουν να καλυτερέψουν την τύχη του ανθρώπου: οι άνθρωποι δεν είναι καταδικασμένοι λόγω της βιολογικής τους ψυχοσύνθεσης να αλληλοεξοντώνονται ή να παραδίδονται στο έλεος της σκληρής και αναπόφευκτης μοίρας.

Αν αναρωτηθούμε πώς πρέπει να αλλάξουμε τη διάρθρωση της κοινωνίας και του πολιτισμού της για να γίνει πιο ευνοϊκή η ανθρώπινη ζωή, πρέπει να θυμούμαστε ότι πάντα υπάρχουν ορισμένες συνθήκες που δεν μπορούμε να τις αλλάξουμε. Πολύ περισσότερο, οι τεχνολογικές και δημογραφικές διαδικασίες μερικών τελευταίων αιώνων δημιούργησαν συνθήκες που είναι επίσης αμετάβλητες. Στις περιοχές με μόνιμο και πυκνό πληθυσμό η παραγωγή των αναγκαίων για τη ζωή αγαθών προϋποθέτει υποχρεωτικά τον καταμερισμό της εργασίας και μια μεγάλη συγκέντρωση παραγωγικού μηχανισμού.

Η εποχή που τα άτομα ή συγκριτικά μικρές ομάδες μπορούσαν να έχουν πλήρη επάρκεια, η οποία όταν κοιτάμε στα περασμένα μας φαίνεται τόσο ειδυλλιακή, έφυγε μια για πάντα. θα είναι απλώς μια μικρή υπερβολή αν πούμε ότι από την άποψη της παραγωγής και κατανάλωσης η ανθρωπότητα αποτελεί σήμερα κιόλας μια παγκόσμια κοινότητα.

Τώρα μπορώ να προσδιορίσω σύντομα την ουσία της σημερινής κρίσης. Πρόκειται για τη στάση του ατόμου απέναντι στην κοινωνία. Το άτομο συνειδητοποιεί σε μεγαλύτερο βαθμό παρά ποτέ άλλοτε την εξάρτησή του από την κοινωνία. Όμως δεν εκλαμβάνει την εξάρτηση αυτή ως θετικό φαινόμενο, ως οργανική σχέση, ως προστατευτική δύναμη, αλλά μάλλον ως απειλή κατά των φυσικών του δικαιωμάτων ή ακόμα και κατά της οικονομικής του ύπαρξης. Πολύ περισσότερο, η θέση του στην κοινωνία είναι τέτοια που οι εγωιστικές επιδιώξεις του αυξάνουν συνεχώς, ενώ οι κοινωνικές, πιο αδύνατες από τη φύση τους επιδιώξεις του, όλο και πιο πολύ καταρρέουν.

Όλοι οι άνθρωποι ανεξάρτητα από τη θέση τους στην κοινωνία υποφέρουν από τη διαδικασία αυτή. Αιχμάλωτοι του εγωισμού τους, χωρίς οι ίδιοι να το αντιλαμβάνονται, νοιώθουν ανυπεράσπιστοι, μοναχικοί, στερημένοι από την ικανότητα, με αφέλεια, απλά και απερίσκεπτα να χαίρονται τη ζωή. 0 άνθρωπος μπορεί να βρει νόημα στη ζωή – που είναι τόσο σύντομη και γεμάτη κινδύνους – μόνο αφιερώνοντας τον εαυτό του στην κοινωνία.

Η οικονομική αναρχία της καπιταλιστικής κοινωνίας, όπως υπάρχει σήμερα, είναι κατά τη γνώμη μου η πραγματική πηγή του κακού. Βλέπουμε μια τεράστια μάζα παραγωγών που πασχίζουν ακατάπαυστα να αφαιρέσουν ο ένας από τον άλλο τους καρπούς της συλλογικής εργασίας τους – όχι με τη βία, αλλά σύμφωνα με τους νόμιμα καθιερωμένους κανόνες. Από την άποψη αυτή είναι σημαντικό ότι τα μέσα παραγωγής, δηλαδή όλες οι παραγωγικές δυνάμεις, απαραίτητα για την παραγωγή καταναλωτικών εμπορευμάτων, καθώς και οι ολοένα νέες επενδύσεις μπορούν να είναι νόμιμα και κατά το μεγαλύτερο μέρος αποτελούν ατομική ιδιοκτησία ξεχωριστών προσώπων.

Για απλοποίηση θα αποκαλώ στη συνέχεια «εργάτες» όσους δεν ανήκουν στους ιδιοκτήτες μέσων παραγωγής, αν και αυτό δεν αντιστοιχεί πλήρως στη συνηθισμένη χρήση του όρου αυτού. 0 ιδιοκτήτης μέσων παραγωγής είναι σε θέση να αποκτά εργατική δύναμη. Χρησιμοποιώντας τα μέσα παραγωγής, ο εργάτης παράγει νέα εμπορεύματα που γίνονται ιδιοκτησία του καπιταλιστή. Εδώ έχει ακριβώς σημασία η συσχέτιση της πραγματικής αξίας αυτού που ο εργάτης παράγει και εκείνου που του πληρώνουν. Όσο καιρό η σύμβαση εργασίας είναι «ελεύθερη», αυτό που παίρνει ο εργάτης δεν καθορίζεται από την πραγματική αξία των παραγόμενων από αυτόν εμπορευμάτων, αλλά από τις ελάχιστες ανάγκες του και την προσφορά και ζήτηση εργατικής δύναμης από τους καπιταλιστές. Έχει σημασία να καταλάβουμε ότι ακόμη και στη θεωρία η αμοιβή του εργάτη δεν καθορίζεται από την αξία αυτού που έχει παράγει.

Βρισκόμαστε μπροστά στην τάση του ιδιωτικού κεφαλαίου προς την όλο και μεγαλύτερη συγκέντρωση. Εν μέρει λόγω του ανταγωνισμού των καπιταλιστών, εν μέρει γιατί η ανάπτυξη της τεχνολογίας και ο αυξανόμενος καταμερισμός της εργασίας ενθαρρύνουν το σχηματισμό μεγαλύτερων παραγωγικών μονάδων σε βάρος των μικρών. Αποτέλεσμα της ανάπτυξης αυτής είναι η ολιγαρχία του ιδιωτικού κεφαλαίου, η κολοσσιαία εξουσία του οποίου δεν μπορεί να ελέγχεται αποτελεσματικά ακόμη και σε μια δημοκρατική κοινωνία. Αυτό συμβαίνει, γιατί τα μέλη των νομοθετικών οργάνων εκλέγονται από τα πολιτικά κόμματα, τα οποία χρηματοδοτούνται και επηρεάζονται βασικά από τους ιδιώτες επιχειρηματίες, που επιδιώκουν για πρακτικούς σκοπούς να απομακρύνουν το εκλογικό σώμα από τους νομοθέτες. Σαν αποτέλεσμα οι αντιπρόσωποι του λαού δεν υπερασπίζονται αποτελεσματικά τα συμφέροντα των μη προνομιούχων ομάδων του πληθυσμού. Πολύ περισσότερο, στις υπάρχουσες συνθήκες οι ιδιώτες επιχειρηματίες ελέγχουν αναπόφευκτα τις κύριες πηγές πληροφόρησης (τύπο, ραδιόφωνο, εκπαίδευση). Για το λόγο αυτό, ο απλός πολίτης είναι πολύ δύσκολο και στις περισσότερες περιπτώσεις απλώς αδύνατο να καταλήξει σε αντικειμενικά συμπεράσματα και να ασκεί με εξυπνάδα τα πολιτικά του δικαιώματα.

Η κατάσταση που επικρατεί στην οικονομία, βασιζόμενη στην καπιταλιστική ατομική ιδιοκτησία, χαρακτηρίζεται επομένως από δυο κύριες αρχές: πρώτο, τα μέσα παραγωγής (κεφάλαιο), αποτελούν ατομική ιδιοκτησία και οι ιδιοκτήτες τα διαχειρίζονται κατά την κρίση τους. Δεύτερο, η σύμβαση εργασίας είναι ελεύθερη. Φυσικά από την άποψη αυτή δεν υπάρχει καθαρή καπιταλιστική κοινωνία.

Πρέπει ιδιαίτερα να σημειώσουμε ότι οι εργάτες, χάρη στη μακροχρόνια και έντονη πολιτική πάλη σημείωσαν επιτυχίες εξασφαλίζοντας σε ορισμένες κατηγορίες εργατών «βελτιωμένη» μορφή ελεύθερης σύμβασης εργασίας. Αλλά η σημερινή οικονομία στο σύνολό της διαφέρει κατά πολύ από τον «καθαρό» καπιταλισμό.

Η παραγωγή πραγματοποιείται για χάρη του κέρδους και όχι για το όφελος, αλλά δεν υπάρχει εγγύηση ότι όλοι, όσοι θέλουν και μπορούν να εργαστούν, θα μπορέσουν σίγουρα να βρουν δουλειά. Σχεδόν πάντα υπάρχει στρατιά ανέργων. 0 εργάτης φοβάται συνεχώς να μη χάσει τη δουλειά του. Επειδή οι άνεργοι και οι χαμηλόμισθοι εργάτες δεν αποτελούν προσοδοφόρα αγορά, η παραγωγή καταναλωτικών εμπορευμάτων είναι περιορισμένη με αποτέλεσμα να υπάρχουν σοβαρές δυσκολίες. Η τεχνική πρόοδος οδηγεί συχνά στην αύξηση της ανεργίας και όχι στην ελάφρυνση από τα βάρη της εργασίας. 0 προσανατολισμός στο κέρδος σε συνδυασμό με τον ανταγωνισμό των καπιταλιστών είναι η αιτία της αστάθειας στη συσσώρευση και τη χρησιμοποίηση του κεφαλαίου, πράγμα που οδηγεί σε όλο και πιο σοβαρές καταστάσεις ύφεσης. 0 απεριόριστος ανταγωνισμός οδηγεί σε όλο και μεγαλύτερη σπατάλη εργασίας και έτσι παραμορφώνει την κοινωνική συνείδηση των ανθρώπων, όπως ανάφερα πιο πάνω.

Θεωρώ την παραμόρφωση αυτή των προσωπικοτήτων το μεγαλύτερο κακό του καπιταλισμού. Ολόκληρο το εκπαιδευτικό σύστημα πάσχει από αυτό το κακό. Το υπέρμετρο αίσθημα του ανταγωνισμού εμφυτεύεται στους φοιτητές, που τους μαθαίνουν να θέτουν υπεράνω την επιτυχία, ως προετοιμασία για τη μελλοντική καριέρα.

Είμαι πεισμένος ότι μόνο ένας δρόμος υπάρχει για να μπει τέλος σε όλο αυτό το κακό, δηλαδή τη δημιουργία της σοσιαλιστικής οικονομίας με το αντίστοιχο σε αυτή σύστημα παιδείας, προσανατολισμένης σε κοινωνικούς σκοπούς. Σε μια τέτοια οικονομία η κοινωνία κατέχει τα μέσα παραγωγής και τα διαχειρίζεται με βάση το σχεδιασμό. Η σχεδιασμένη οικονομία προσαρμόζει την παραγωγή στις ανάγκες της κοινωνίας, κατανέμει την εργασία στους ικανούς για εργασία και εγγυάται τα μέσα προς το ζειν για κάθε άνδρα, γυναίκα και παιδί. Αντί για την εξύμνηση της εξουσίας και της επιτυχίας, όπως γίνεται στη σημερινή μας κοινωνία, η παιδεία που συμπληρώνεται με την ανάπτυξη των εσωτερικών ικανοτήτων της προσωπικότητας, θα αποβλέπει στην ανάπτυξη σε αυτή της συναίσθησης της ευθύνης για τους άλλους ανθρώπους.

Ωστόσο, πρέπει να θυμούμαστε ότι η σχεδιασμένη οικονομία δε σημαίνει ακόμα σοσιαλισμός. Η σχεδιασμένη οικονομία αυτή καθεαυτή μπορεί να συνοδεύεται από την πλήρη υποδούλωση της προσωπικότητας. Η επίτευξη του σοσιαλισμού απαιτεί την επίλυση ορισμένων εξαιρετικά δύσκολων κοινωνικοπολιτικών προβλημάτων. Πώς, λόγου χάρη, παίρνοντας υπόψη το βάθεμα της συγκέντρωσης της πολιτικής και οικονομικής εξουσίας θα αποτραπεί η μετατροπή της γραφειοκρατίας σε δύναμη που κατέχει την πλήρη εξουσία. Πώς θα προστατευτούν τα δικαιώματα του ατόμου και ταυτόχρονα να υπάρχει εγγύηση ενός δημοκρατικού αντίβαρου στην εξουσία της γραφειοκρατίας. Οι σκοποί και τα προβλήματα του σοσιαλισμού δεν είναι τόσο απλά και η σαφής κατανόησή τους έχει μέγιστη σημασία στο μεταβατικό μας αιώνα. Δεδομένου ότι στις σημερινές συνθήκες η ελεύθερη, ανεμπόδιστη συζήτηση των προβλημάτων αυτών βρίσκεται πρακτικά υπό απαγόρευση, νομίζω ότι η έκδοση του περιοδικού αυτού («Monthy review») Θα προσφέρει στην κοινωνία μεγάλη υπηρεσία.

Πηγή: erodotos.wordpress.com

Διαβάστε περισσότερα

Σώμα φτιαγμένο από πηλό – Κεφάλι γεμάτο από σκατό

Πριν προχωρήσουμε, προτείνουμε – για την ακρίβεια: παρακαλούμε –
να πιάσετε τη μύτη σας.
Έτοιμοι; Ξεκινάμε:

• Οι μετανάστες δεν είναι μετανάστες, είναι «ριψάσπιδες».
  
• Οι πρόσφυγες δεν είναι πρόσφυγες, είναι «ορδές».
  
• Δεν είναι κυνηγημένοι μιας και «έχουν πορτοφόλια γεμάτα 500άρικα».
  
• Τα μωρά που θαλασσοπνίγονται δεν είναι μωρά, αλλά το ντεκόρ πίσω από το οποίο οι μανάδες τους κουβαλάνε την πορτοφόλα.
  
• Οι άνθρωποι αυτοί δεν έρχονται ως ικέτες στην Ελλάδα και στην Ευρώπη, έρχονται για να «βιάσουν την Ελλάδα», για να «εξισλαμίσουν την πατρίδα» καθώς ανάμεσα στα άλλα κακά που σέρνουν έχουν κι αυτό: «Γεννοβολάνε σαν τα κουνέλια».
  

Τα παραπάνω συνιστούν ένα μικρό απάνθισμα από το νέο ξερατό του Νότη Σφακιανάκη.
Του ιδίου που μόλις ένα μήνα μετά τη δολοφονία του Παύλου Φύσσα επιδιδόταν σε ύμνους υπέρ της Χρυσής Αυγής.
Τότε ήταν που κατέκτησε (επάξια) τον ρόλο του πρώτου τη τάξει «λαμέ» κομφερασιέ της ναζιστικής συμμορίας.
Το αίμα του Φύσσα ήταν ακόμα «ζεστό» αλλά ο μπουρδολόγος εκείνο που έβλεπε στην Χρυσή Αυγή δεν ήταν παρά «παιδιά που είναι βγαλμένα από το λαό»… 
Σήμερα, αυτός ο «λαμέ» χρυσαυγίτης, πέρασε τα ελληνικά σύνορα, πήγε στην Κύπρο κι από εκεί τον ακούσαμε να λουμπενολογεί κατά προσφύγων και υπέρ… «πατρίδος».
Συμπέρασμα πρώτο:
Ναι, λοιπόν, πράγματι: Η ναζιστική συμμορία έχει τον «λαμέ» εκπρόσωπο που της αρμόζει.

Φυσικά, δεν πρέπει να μας διαφεύγει, ότι ο Νότης δεν είναι φασίστας. Κατά δήλωσή τους, δε, ούτε ο Μιχαλολιάκος, ούτε ο Παναγιώταρος, ούτε ο Κασιδιάρης είναι φασίστες.
Από πού προκύπτει δηλαδή ότι οι Κου Κλουξ Κλαν είναι ρατσιστές; Αντιθέτως οι μαύροι φταίνε που είναι μαύροι. Και οι μετανάστες που είναι μετανάστες…
Παρότι συμφωνούμε πως η ενασχόληση με το Σφακιανάκη «ανεβάζει» επικίνδυνα το «επίπεδο», επιτρέψτε μας μια υπενθύμιση:
Αντιγράφουμε από τον Μπρεχτ και τις «Ιστορίες του κ. Κόυνερ»:
«Ποιο είναι το μεγάλο μυστικό του βλάκα;» ρώτησαν κάποτε τον κ. Κόυνερ. «Αυτό που τον κάνει ακατανίκητο, ανυπέρβλητα κακό και πάντα νικητή;».
«– Το μεγάλο μυστικό του βλάκα, χμ, για να σκεφτώ λίγο… Ε… μάλλον ότι δεν του περνά καν από το μυαλό, δεν διανοείται ότι μπορεί για μια στιγμή να ’χει άδικο. Κι αν του περάσει μια στάλα υποψίας από το μυαλό, γρήγορα τη διώχνει. Αυτός βλάξ; Ποτέ των ποτών. Οι άλλοι είναι πάντα. Έτσι γίνεται αδίσταχτα θρασύς, υπέροχα επικίνδυνος, ανυπέρβλητα αλαζονικός. Και πείθει. Γιατί πάντα υπάρχουν αρκετοί βλάκες για να σχηματίσουν μια πλειοψηφία. Αυτό είναι το μυστικό όπλο του βλάκα. Μα γι’ αυτό ακριβώς πρέπει να εξολοθρεύουμε τη βλακεία, γιατί κάνει βλάκες αυτούς που τη συναντούν».
Μετά την οφειλόμενη εξήγηση για την ενασχόλησή μας με τον εν λόγω «νούμερο», και αφού σε κάποια σημεία αντικαταστήσουμε στο παραπάνω χωρίο τις λέξεις «βλάκας» και «βλακεία» με τις λέξεις «φασίστας» και «φασισμός», ορισμένες παρατηρήσεις:

1^ο) Ο φασισμός και ο χρυσαυγιτισμός του Σφακιανάκη είναι απολύτως συνεπής με το είδος της «προσφοράς» του εν λόγω αοιδού στα Γράμματα, τις Τέχνες και τον Πολιτισμό αυτού του τόπου.
2^ο) Ο εν λόγω αποτελεί ένα από τα «νούμερα» της βιομηχανίας του θεάματος. Τέτοια «νούμερα» φροντίζει να τα κανακεύει πολλαπλώς το μιντιακό κατεστημένο, να τα έχει χρόνια τώρα στα όπα – όπα. Ο λόγος: Δια του τρόπου αυτού, ένα μέρος του κόσμου καθίσταται ευάλωτο στην «αισθητική» που διακονούν κάτι τέτοια «νούμερα». Είναι κι αυτό ένα δείγμα για το είδος του «πολιτισμού» που πρεσβεύουν οι βαρόνοι του μιντιακού και γενικότερου κατεστημένου, που παλεύουν να αποβάλουν από τη ζωή μας τον Θεοδωράκη και τον Χατζιδάκι, αλλά την ίδια στιγμή κανακεύουν τέτοιου είδους «νούμερα»…
3^ο) Το πομπώδες και «ψαγμένο» ύφος του εν λόγω δεν πρέπει να προκαλεί εντύπωση. Δεν είναι η πρώτη φορά που κάποιος Χατζατζάρης υποδύεται τον (θυμόσοφο) Καραγκιόζη. 
4^ο) Δεν είναι η πρώτη φορά που ένας φασίστας δεν ομολογεί ευθέως ότι είναι φασίστας. Αντιθέτως σπεύδει να αποκηρύσσει τον εαυτό του όταν συλλαμβάνεται στα πράσα επί μισανθρωπισμώ. Πρόκειται για την συνήθη γενναιότητα των φασιστών όπως την έχει περιγράψει στους στίχους του ο Θανάσης Παπακωνσταντίνου και την έχει τραγουδήσει ο Βασίλης Παπακωνσταντίνου στον «Μαύρο γάτο»: «Αχ μη καλοί μου άνθρωποι εγώ δεν είμαι γάτος, εγώ είμαι ένας άνθρωπος με αισθήματα γεμάτος»… 
5^ο) Ακόμα και στην απίθανη περίπτωση που όντως ο συγκεκριμένος δεν αντιλαμβάνεται ότι είναι φασίστας, πάλι δεν θα είναι η πρώτη φορά που ένας φασίστας μπορεί και να μην καταλαβαίνει ότι είναι φασίστας (άλλωστε οι φασίστες, τόσο μυαλό έχουν- τόσα καταλαβαίνουν)…
Συμπέρασμα δεύτερο:
Σε κάτι τέτοιες περιπτώσεις ακούγεται ο γνωστός αφορισμός: «Καλύτερα να τραγουδάει παρά να μιλάει».
Διαφωνούμε! Ο Σφακιανάκης πρέπει να συνεχίσει να μιλάει. Ενδεχομένως και να τραγουδάει. Είναι, δε, τόσο ώριμος… «καλλιτεχνικά» που μετά το «Σώμα μου φτιαγμένο από πηλό» ήρθε η ώρα να ερμηνεύσει και ένα απόλυτα αυτοβιογραφικό του τραγούδι: «Κεφάλι μου γεμάτο από σκατό»…

Διαβάστε περισσότερα