Διανύοντας την Εποχή της Μοναξιάς

Σ:

Πώς μπορούμε να αποκαλέσουμε την εποχή μας; Δεν είναι η εποχή της πληροφορίας: η αποτυχία των προσπαθειών που είχαν αναπτυχθεί για τη διεύρυνση και την ποιοτική αναβάθμιση της εκπαίδευσης άφησε ένα κενό που καλύφθηκε από το μάρκετινγκ και τις θεωρίες συνωμοσίας. Οπως η λίθινη εποχή, η εποχή του σιδήρου ή η εποχή του Διαστήματος, η ψηφιακή εποχή λέει πολλά για την τεχνολογία μας αλλά λίγα για την κοινωνία. Ο όρος «ανθρωπόκαινος», δηλαδή η εποχή κατά την οποία οι άνθρωποι ασκούν μείζονα επιρροή στη βιόσφαιρα, αδυνατεί να διακρίνει τούτο τον αιώνα από τους 20 προηγούμενους. Ποια ξεκάθαρη κοινωνική αλλαγή σφραγίζει τον καιρό μας; Για μένα είναι φανερό. Ζούμε στην Εποχή της Μοναξιάς.

Οταν ο Τόμας Χομπς ισχυρίστηκε ότι στη φυσική μας κατάσταση, πριν αναδυθεί η κρατική εξουσία για να μας επιβάλει κάποιον έλεγχο, βρισκόμασταν σε διαρκή πόλεμο ο ένας εναντίον του άλλου, δεν θα μπορούσε να σφάλλει περισσότερο. Είμαστε εξαρχής κοινωνικά όντα, μέλισσες-θηλαστικά που εξαρτώνται απολύτως το ένα από το άλλο. Οι ανθρωπίδες της Ανατολικής Αφρικής δεν θα μπορούσαν να επιβιώσουν ούτε μία νύχτα μόνοι τους. Εχουμε διαμορφωθεί, σε μεγαλύτερο βαθμό από όλα σχεδόν τα άλλα είδη, σε σύνδεση και αλληλεξάρτηση μεταξύ μας. Η εποχή στην οποία ζούμε τώρα, όλο και πιο απομονωμένοι από τους άλλους, δεν μοιάζει με καμιά προηγούμενη.

Πριν από μερικούς μήνες διαβάσαμε ότι η μοναξιά έχει γίνει επιδημική στους νέους ενηλίκους. Τώρα μαθαίνουμε ότι πλήττει εξίσου και τους μεγαλύτερους σε ηλικία. Μια μελέτη που δημοσίευσε η οργάνωση Independent Age διαπιστώνει ότι, στη Βρετανία, η ακραία μοναξιά είναι ένα φαινόμενο που αυξάνεται με τρομερή ταχύτητα σε άνδρες και γυναίκες άνω των 50 ετών. Η κοινωνική απομόνωση, διαπιστώνουν σχετικές έρευνες, είναι εξίσου ισχυρή αιτία πρόωρου θανάτου όσο και το να καπνίζει κανείς 15 τσιγάρα ημερησίως και είναι δύο φορές πιο επιβλαβής από την παχυσαρκία. Η άνοια, η υπέρταση, ο αλκοολισμός και τα ατυχήματα –και μαζί μ’ αυτά όλες οι ψυχικές διαταραχές– αποκτούν μεγαλύτερη συχνότητα και χειρότερες συνέπειες όταν οι δεσμοί έχουν κοπεί. Δεν μπορούμε να τα βγάλουμε πέρα μόνοι μας.

Ναι, εργοστάσια έχουν κλείσει, πολλοί ταξιδεύουν με ιδιωτικό αυτοκίνητο αντί για λεωφορείο, χρησιμοποιούν το YouTube αντί να πάνε στο σινεμά. Ωστόσο, αυτές οι αλλαγές από μόνες τους δεν μπορούν να εξηγήσουν την ταχύτητα της κοινωνικής μας κατάρρευσης. Οι δομικές αυτές αλλαγές συνοδεύονται από μια ιδεολογία που επιβάλλει και δοξάζει την κοινωνική απομόνωση. Ο πόλεμος του ενός ανθρώπου εναντίον του άλλου –ο ανταγωνισμός και ο ατομικισμός με άλλα λόγια– είναι η θρησκεία του καιρού μας, στηριγμένη σε μια μυθολογία για μοναχικούς καβαλάρηδες και αυτοδημιούργητους που κατακτούν τα πάντα από τη μια μέρα στην άλλη. Για το πιο κοινωνικό όλων των πλασμάτων, για το ον που δεν μπορεί να ζήσει χωρίς αγάπη, η κοινωνία δεν υπάρχει, μόνο ο ηρωικός ατομικισμός. Εκείνο που μετράει είναι να κερδίζεις, όλα τα άλλα είναι παράπλευρες απώλειες.

Τα μικρά παιδιά στη Βρετανία δεν θέλουν πια να γίνουν οδηγοί τρένου ή δασκάλες «όταν μεγαλώσουν». Πάνω από το ένα πέμπτο των παιδιών λένε ότι απλώς θέλουν «να γίνουν πλούσιοι»: ο πλούτος και η δόξα είναι οι μόνες φιλοδοξίες για το 40% όσων ερωτήθηκαν. Μία πρόσφατη έρευνα από κρατικό οργανισμό διαπίστωσε ότι η Βρετανία είναι η ευρωπαϊκή πρωτεύουσα της μοναξιάς. Σε σύγκριση με τους άλλους Ευρωπαίους, είναι λιγότερο πιθανό να έχουμε στενούς φίλους ή να γνωρίζουμε τους γείτονές μας.

Μία από τις τραγικές συνέπειες της μοναξιάς είναι ότι οι άνθρωποι στρέφονται στην τηλεόραση για παρηγοριά: τα δύο πέμπτα των ηλικιωμένων αναφέρουν ότι το «κουτί» είναι η κύρια παρέα τους. Αυτό το φάρμακο, όμως, επιδεινώνει την αρρώστια.

Ερευνητές έχουν διαπιστώσει πως εκείνοι που βλέπουν περισσότερο τηλεόραση αντλούν λιγότερη ικανοποίηση από ένα δεδομένο επίπεδο εισοδήματος. Η τηλεόραση επιταχύνει τον τροχό των προσδοκιών που συμβάλλουν στο αίσθημα του ανικανοποίητου. Αρκεί να σκεφτούμε τις τηλεοπτικές δημοπρασίες, τα telemarketing και τις μυριάδες μορφές ανταγωνιστικών «τάλεντ σόου» και «παιχνιδιών καριέρας» («The Apprentice», «Next Top Model» κ.ο.κ.) που έχουν κατακλύσει τις οθόνες. Είναι μια γενικευμένη εμμονή με τη φήμη και τον πλούτο, η διαβρωτική αίσθηση πως η ζωή είναι κάπου αλλού και όχι εκεί όπου βρίσκεσαι.

Τι κερδίζουμε όμως από αυτόν τον πόλεμο όλων εναντίον όλων; Ο ανταγωνισμός προωθεί την ανάπτυξη, αλλά η ανάπτυξη δεν μας κάνει πια πλουσιότερους. Πρόσφατα στοιχεία δείχνουν ότι, ενώ το εισόδημα των διευθυντών εταιρειών αυξήθηκε την τελευταία χρονιά περισσότερο από 20%, οι μισθοί των εργαζομένων γενικά έχουν μειωθεί σε πραγματικούς όρους. Τα «αφεντικά» κερδίζουν –ή μάλλον παίρνουν– 120 φορές περισσότερα χρήματα από τον μέσο εργαζόμενο πλήρους απασχόλησης (το 2000 ήταν 47 φορές). Το 1% του παγκόσμιου πληθυσμού κατέχει το 48% του πλούτου, όμως ούτε και αυτοί οι σούπερ πλούσιοι νιώθουν ευτυχείς. Μία έρευνα του Boston College σε ανθρώπους με μέσο επίπεδο περιουσίας 78 εκατ. δολάρια έδειξε ότι και αυτοί πλήττονται από άγχος, μοναξιά και έλλειψη ικανοποίησης. Πολλοί απ’ αυτούς ανέφεραν ότι νιώθουν οικονομικά ανασφαλείς και ότι θα ένιωθαν σιγουριά εάν είχαν, κατά μέσον όρο, 25% περισσότερα χρήματα (και αν τα αποκτούσαν, σίγουρα θα ήθελαν άλλο ένα 25%). Ενας μάλιστα είπε ότι θα ησύχαζε μόνο αν είχε στην τράπεζα ένα δισεκατομμύριο δολάρια.

Για όλα αυτά έχουμε λεηλατήσει τον φυσικό κόσμο, έχουμε υποβαθμίσει τις συνθήκες ζωής μας, έχουμε δεχτεί τη συρρίκνωση των ελευθεριών μας και των προοπτικών για μια πιο ευτυχισμένη ζωή, για χάρη ενός ψυχαναγκαστικού, θλιβερού ηδονισμού, που συνέπειά του είναι να καταστρέφεται η ουσία της ανθρωπιάς: οι δεσμοί ανάμεσά μας.

Ναι, υπάρχουν αξιέπαινες πρωτοβουλίες με στόχο να απαλύνουν τις συνέπειες της μοναξιάς, ιδίως για τους πιο ηλικιωμένους, και να ενθαρρύνουν τη συντροφικότητα. Αν όμως θέλουμε να σπάσουμε αυτόν τον φαύλο κύκλο και να βρεθούμε πάλι μαζί, πρέπει να αντιμετωπίσουμε αυτό το αδηφάγο, σαρκοβόρο σύστημα μέσα στο οποίο έχουμε εγκλωβιστεί.

Η προ-κοινωνική κατάσταση που περιέγραφε ο Χομπς είναι μύθος. Εισερχόμαστε όμως σε μια μετα-κοινωνική κατάσταση, την οποία οι πρόγονοί μας θα θεωρούσαν απίθανη. Η ζωή μας μπορεί να αυξάνεται σε διάρκεια, αλλά γίνεται όλο και πιο άχαρη, αγχώδης και μοναχική.

GEORGE MONBIOT/THE GUARDIAN

Διαβάστε περισσότερα

Ε, όχι κ. Σαμαρά!

• 

  
  

Με το αίμα των 12 των Παρισίων ακόμη νωπό, κι ενώ οι ψύχραιμοι της Ευρώπης υπογραμμίζουν την ανάγκη να πρυτανεύσει νηφαλιότητα και να μη γίνει η επίθεση στο Charlie Hebdo νερό στο μύλο των ακραίων της Γηραιάς Ηπείρου, ο έλληνας πρωθυπουργός υποπίπτει σε ένα σημαντικό ατόπημα. Εξομοιώνει τους δράστες του μακελειού με κάθε μετανάστη, κι αυτό για να επαναφέρει το μεταναστευτικό και να επιτεθεί στον ΣΥΡΙΖΑ για τις ανάγκες της αποψινής του προεκλογικής ομιλίας. «Στο Παρίσι είχαμε μακελειό με 12 νεκρούς και εδώ κάποιοι προσκαλούν ξένους μετανάστες», είπε ο κ. Σαμαράς. (Παρεμπιπτόντως, στη Νορβηγία είχαμε μακελειό με 70 νεκρούς, κι ο δράστης ήταν Νορβηγός. Μα είναι σοβαρή προσέγγιση αυτή;).
Μπορεί η χώρα να βρίσκεται σε προεκλογική περίοδο, αλλά ο Αντώνης Σαμαράς δεν παύει την ίδια ώρα να είναι κι ένας από τους ηγέτες της Ευρώπης. Την ώρα, λοιπόν, που θα ‘πρεπε κι ο Έλληνας πρωθυπουργός, διαχωρίζοντας τη θέση του από τους ακραίους της Ένωσης, να επισημάνει το αυτονόητο, πως δηλαδή το Παρίσι δέχθηκε επίθεση όχι βέβαια από το Ισλάμ, αλλά από εξτρεμιστές ισλαμοφασίστες, ο κ. Σαμαράς επέλεξε να παίξει το χαρτί του φόβου και να αξιοποιήσει μια απ' τις πιο μαύρες σελίδες στην ιστορία της Γαλλίας για να εξυπηρετήσει την εκλογική του στόχευση.
Γενικεύσεις σαν κι αυτή που επέλεξε, με ταπεινά κίνητρα, να κάνει ο πρωθυπουργός, δεν απέχουν και πολύ από τις σκοταδιστικές προσεγγίσεις που διαβάζεις σε σειρά ιστοσελίδων και προφίλ στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Η δήλωσή του πληροί όλα τα κριτήρια μιας τοποθέτησης ξενοφοβικής, ισοπεδωτικής και, εκ του συνδυασμού αυτών των δύο, ρατσιστικής. Κι αν τα λεγόμενα του κ. Σαμαρά κάνουν κακό για την εικόνα της χώρας εκτός συνόρων μ;iα φορά, η ζημιά είναι πολλαπλάσια στο εσωτερικό. Όπως και να το κάνουμε, δεν είναι λίγο πράμα, τα λόγια του πρωθυπουργού να τσιτάρονται από τον κάθε μονολιθικό, απαίδευτο, πρωτόγονο και σκοταδιστή του facebook ή του twitter.
Είναι σαφές, βέβαια, πως τη ρετσινιά των άκρων πολλοί εμίσησαν, τους ψηφοφόρους τους όμως σχεδόν ουδείς. Κι οι αδέσποτοι ψηφοφόροι της Χρυσής Αυγής (και όχι μόνο) είναι πρώτης τάξεως θήραμα σ' αυτόν τον προεκλογικό αγώνα.
Αν δεν είχαμε να κάνουμε με νεκρούς κι ένα θέμα τόσο σοβαρό, το τέχνασμα εκτός από φτηνό και «εύκολο» θα ήταν κι αστείο. Σαν την επίκληση με καμάρι του φράχτη στον Έβρο (του φράχτη Παπουτσή στον Έβρο, για την ακρίβεια). Αστείο σαν τον πρόσφατο έρωτα του αρχηγού της αξιωματικής αντιπολίτευσης με την ορθοδοξία. Αλλά δεν είναι αστείο κ. Σαμαρά. Είναι ντροπή.
Η Νίκη Λυμπεράκη είναι δημοσιογράφος.

Διαβάστε περισσότερα

Με τα μολύβια μας μεσίστια…

    Ήταν ένα από τα πρωτοσέλιδα του «Charlie Hebdo». Έγραφε: «Η αγάπη πιο δυνατή από το μίσος».

    Αλλά ο φασισμός – ο ισλαμικός, ο χριστιανικός, ο άθεος, ο παγανιστικός – ο κάθε λογής φασισμός, θα έχει πάντα άλλη άποψη. Διαφορετικά δεν θα ήταν φασισμός. 

    Ο ταλιμπανισμός είναι το σιαμαίο αδερφάκι του «πολιτισμένου» ιμπεριαλισμού. Έχουν και οι δυο το θράσος να δολοφονούν στο όνομα της «δικαιοσύνης» και την ίδια ώρα να κατηγορούν τους άλλους ότι δεν σέβονται την ανθρώπινη ζωή.

    Δεν πρόκειται για «πόλεμο των πολιτισμών». Πρόκειται για αιμοσταγή συνύπαρξη ταλιμπανισμών που ο ένας θρέφει τον άλλον, τον συντηρεί, τον αναπαράγει.

    Ο ταλιμπανισμός δεν έχει θρησκεία. Δεν έχει χρώμα. Δεν έχει υπηκοότητα. Αλλά έχει λόγο ύπαρξης: Ανατράφηκε στη θερμοκοιτίδα των πιο αδίστακτων συμφερόντων και γεννήθηκε για να τα υπηρετήσει με τα πιο αιμοδιψή μέσα.

    Ναι, η αγάπη μπορεί να γίνει πιο δυνατή από το μίσος. Υπό μια προϋπόθεση: Απέναντι στους Φρανκενστάιν και στα δημιουργήματά τους, να ορθωθεί ο πραγματικός ουμανισμός. Που θα τους τιμωρήσει. Και θα τους εξαλείψει.

    Με μια κουβέντα: «Ο πραγματικός ουμανισμός, η αληθινή αγάπη των ανθρώπων, προϋποθέτουν το μίσος για τους εχθρούς της ανθρωπότητας».

email: mpog@enikos.gr

Διαβάστε περισσότερα

Η σκληρή λιτότητα δεν ήταν μονόδρομος, το παράδειγμα της Ισλανδίας το αποδεικνύει

Λεωνίδας Βατικιώτης

Δύο εκθέσεις για τις συνέπειες της κρίσης που δόθηκαν στη δημοσιότητα με διαφορά τριών ημερών, με την πρώτη να αναφέρεται στην Ισλανδία και την δεύτερη στην Ελλάδα, δείχνουν ότι το τεράστιο κοινωνικό κόστος που καταβλήθηκε στη χώρα μας από το 2010 και μετά δεν ήταν μονόδρομος! Η διαχείριση της κρίσης στην Ελλάδα, με το κόστος της προσαρμογής να μετακυλίεται στους κοινωνικά αδύνατους συνειδητά και προσχεδιασμένα κι από τις τρεις κυβερνήσεις που πήραν την εξουσία από το 2010 και μετά, αποτελούσε μία από τις πολλές δυνατές πολιτικές επιλογές και προφανώς την …χειρότερη.

Στην Ισλανδία, αντίθετα, τα κοινωνικά και πολιτικά δικαιώματα δεν δέχθηκαν το πλήγμα που υπέστησαν στην Ελλάδα! Το συμπέρασμα προκύπτει από την ανακοίνωση που εξέδωσε στις 15 Δεκεμβρίου το γραφείο του ύπατου αρμοστή για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα των Ηνωμένων Εθνών, στην οποία περιλαμβάνεται μια πρώτη αποτίμηση της επίσκεψης στην νησιώτικη σκανδιναβική χώρα του ανεξάρτητου εμπειρογνώμονα του ΟΗΕ Χουάν Πάμπλο Μποχοσλάβσκι. (Εδώ η επίσημη ανακοίνωση) Η οριστική έκθεση θα υποβληθεί προς συζήτηση στην σύνοδο του Μαρτίου του Συμβουλίου για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα, που έχει την έδρα του στην Γενεύη.
«Κι άλλες χώρες που αντιμετωπίζουν ανάλογες καταστάσεις μπορούν να διδαχθούν από το δρόμο που επέλεξε η Ισλανδία για να ανταποκριθεί στην κρίση που περιλάμβανε την προστασία του πυρήνα του συστήματος κοινωνικής πρόνοιας, προσπάθειες για να διασφαλιστεί η συμμετοχή των πολιτών στη διαδικασία λήψης αποφάσεων και για να εδραιωθεί η πολιτική, διοικητική και δικαστική λογοδοσία»,  αναφέρεται στην ανακοίνωση του εμπειρογνώμονα των Ηνωμένων Εθνών.
Αύξηση κοινωνικών δαπανών
Στη συνέχεια περιγράφονται τα όσα ακριβώς έγιναν στην Ισλανδία∙ κι είναι όλα αυτά  που κάνουν την διαφορά με την Ελλάδα κι όλες τις άλλες χώρες της ευρωπαϊκής περιφέρειας όπου τα κοινωνικά και πολιτικά δικαιώματα συνεθλίβησαν από την μπότα της Τρόικας και τους ασφυκτικούς περιορισμούς που θέτει το ευρωπαϊκό κοινό νόμισμα: «Το χρέος πολλών τοπικών επιχειρήσεων διαγράφηκε σε μεγάλο βαθμό για να εξασφαλιστεί ότι οι οικονομικά βιώσιμες επιχειρήσεις θα επιβιώσουν και η απασχόληση θα διαφυλαχθεί. Η υποτίμηση της Ισλανδικής κορώνας βοήθησε την ζήτηση που υποκινείται από τις εξαγωγές κι ειδικότερα την αλιεία, ενώ συνέβαλε στην άνθηση του τουρισμού». Έκπληξη προκαλεί και η πρόοδος που σημειώθηκε στην κοινωνική πολιτική της Ισλανδίας, μεσούσης μάλιστα της κρίσης! «Η κυβέρνηση πρέπει να επαινεθεί για την διαφύλαξη των βασικών κοινωνικών δαπανών από περικοπές. Ενώ τα δημόσια έσοδα έπεσαν σημαντικά ως συνέπεια της οικονομικής κρίσης, το κράτος έλαβε μια στρατηγική απόφαση να διατηρήσει το ποσοστό του προϋπολογισμού που αφιερώνεται στην υγεία και την εκπαίδευση, αυξάνοντας ταυτόχρονα τις δαπάνες της κοινωνικής προστασίας από περίπου 8,5% το 2008 σε πάνω από 10,5% (μεταξύ 2009-2012)».
Το παράδειγμα της Ισλανδίας εξαίρεται από τον εμπειρογνώμονα του ΟΗΕ και σε ότι αφορά στην φορολογική πολιτική. «Η επανεισαγωγή ενός προοδευτικού φορολογικού συστήματος συνεισέφερε σημαντικά ώστε να διασφαλιστεί πως οι πιο ευάλωτοι θα διαφυλαχθούν περισσότερο από τις συνέπειες της κρίσης. Επιπλέον, εισήχθη προσωρινός φόρος στον πλούτο για να δημιουργηθούν έσοδα. Καθώς το διαθέσιμο εισόδημα έπεσε σε όλη την κοινωνία, το φτωχότερο 20% στην Ισλανδία έχασε μεταξύ 2008 και 2010 γύρω στο 9% του διαθέσιμου εισοδήματός του, ενώ το 10% των πλουσιότερων νοικοκυριών που είχε συγκεντρώσει περιουσία τα χρόνια της οικονομικής φούσκας απώλεσε το 38% του εισοδήματός του. Αυτές οι πολιτικές επίσης βοήθησαν τη σταθεροποίηση της εσωτερικής ζήτησης, καθώς οι πολίτες με χαμηλότερα εισοδήματα δαπανούσαν ένα σημαντικά υψηλότερο ποσοστό των κεφαλαίων τους σε αγαθά και υπηρεσίες».
Παράδειγμα προς μίμηση αποτελεί η Ισλανδία και σε ό,τι αφορά την απασχόληση, σύμφωνα με τον απεσταλμένο του ΟΗΕ που έμεινε μια εβδομάδα στην Ισλανδία και συνομίλησε όχι μόνο με κυβερνητικούς αξιωματούχους, αλλά επίσης με αντιπροσώπους κοινωνικών οργανώσεων, ενώ επισκέφθηκε και γειτονιές όπου ήρθε σε επαφή με καθημερινούς ανθρώπους. «Καθώς η ανεργία κορυφώθηκε στο 10% μεταξύ 2009 και 2010, ποτέ δεν έφτασε τα πρωτοφανή επίπεδα άλλων ευρωπαϊκών χωρών που είναι παγιδευμένες στην κρίση χρέους. Ενεργητικά προγράμματα στην αγορά εργασίας, ανοιχτή δευτεροβάθμια εκπαίδευση και πανεπιστήμια επέτρεψαν σε ένα πολύ μεγαλύτερο μέρος του πληθυσμού να βρίσκεται είτε στη δουλειά ή στην εκπαίδευση… Η κυβέρνηση, αντί να μειώσει την χρονική διάρκεια των επιδομάτων ανεργίας, προσωρινά την αύξησε σε μέγιστη διάρκεια τεσσάρων χρόνων».
Εμβάθυνση της δημοκρατίας
Τέλος αξίζει να μεταφερθούν οι δημόσιοι έπαινοι προς το Ρέικιαβικ για την εμβάθυνση της δημοκρατίας, που επιτεύχθηκε αυτά τα χρόνια: «Την επομένη της τραπεζικής κατάρρευσης οι ισλανδοί πολίτες βγήκαν στους δρόμους διαμαρτυρόμενοι μπροστά από τη Βουλή. Δεν έγινα δέκτης αναφορών για υπερβολική χρήση δύναμης από αξιωματικούς της αστυνομίας…  Για πρώτη φορά στην ισλανδική ιστορία διεξήχθησαν δημοψηφίσματα».
Τα συμπεράσματα για την Ελλάδα της Διεθνούς Ομοσπονδίας για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου (FIDH), που δόθηκαν στη δημοσιότητα την Πέμπτη 18 Δεκεμβρίου με συνέντευξη Τύπου στο Πνευματικό Κέντρο του Δήμου Αθηναίων (εδώ η έκθεση), κινούνται στην εντελώς, μα εντελώς αντίθετη κατεύθυνση, σε σχέση με τα συμπεράσματα από την Ισλανδία. Το μαρτυρά ο ίδιος ο τίτλος της έκθεσης: «Υποβαθμίζοντας τα δικαιώματα: το κόστος της λιτότητας στην Ελλάδα», με κάθε παράγραφο από τις 80 σελίδες της να αποτελεί ράπισμα για τις κυβερνήσεις που διαχειρίστηκαν την κρίση και διεθνή διασυρμό της χώρας μας! Σταχυολογούμε μόνο και μόνο για να γίνει εμφανής η αντίθεση: «Οι εκπρόσωποι της αποστολής με έκπληξη διαπίστωσαν ότι οι προσπάθειες των αρχών επικεντρώθηκαν σχεδόν αποκλειστικά στους οικονομικούς και δημοσιονομικούς στόχους, παραβλέποντας τις κοινωνικές επιπτώσεις των παρεμβάσεων αυτών καθώς και τις επιπτώσεις στα ανθρώπινα δικαιώματα. Κατά τη διάρκεια πολυάριθμων συζητήσεων με εκπροσώπους των ελληνικών αρχών, η απασχόληση δεν τέθηκε ούτε μία φορά ως πρωταρχικός στόχος των πολιτικών που υιοθετήθηκαν για την αντιμετώπιση της κρίσης» αναφέρεται χαρακτηριστικά. Σε άλλο σημείο αποδοκιμάζεται ο μόνιμος χαρακτήρας των μέτρων που εφαρμόστηκαν με αφορμή την κρίση «στον βαθμό που προοιωνίζονται μια νέα “ομαλότητα” στην οποία πράγματα που θεωρούνταν αδιανόητα μόνο λίγα χρόνια πριν, γίνονται τώρα αποδεκτά με προθυμία». Οι συντάκτες της έκθεσης, που συνάντησαν την αδιαφορία της κυβέρνησης, με έναν μόνο υπουργό να δέχεται να συναντηθεί μαζί τους, αμφισβητούν ακόμη και την αποτελεσματικότητα των πολιτικών λιτότητας: «Δεν αποτελούν ούτε την μοναδική εφικτή απάντηση στην κρίση, αλλά ούτε την πιο αποτελεσματική. Μια τέτοια προσέγγιση δημιουργεί τον κίνδυνο εμβάθυνσης της κρίσης» επισημαίνουν. Άποψη που δικαιώθηκε από την χρονική διάρκεια – ρεκόρ της ελληνικής κρίσης…
Θα μπορούσε να ειπωθεί, ως αντεπιχείρημα, ότι ο διαφορετικός χαρακτήρας της κρίσης επέτρεψε να εκδηλωθούν διαφορετικοί τρόποι αντιμετώπισης της. Η κρίση της Ελλάδας, πράγματι, διέφερε από την κρίση της Ισλανδίας, όπως κάθε κρίση χρέους έχει διαφορετικά γνωρίσματα. Η βασικότερη διαφορά ωστόσο απορρέει από την πληρωμή ή όχι του χρέους. Αυτή η διαφορά μεταξύ Ισλανδίας και Ελλάδας είναι που καθόρισε και την διαφορετική διαχείριση. Αν οι Ισλανδοί είχαν δεχτεί να πληρώσουν το χρέος που δημιούργησε η αχαλίνωτη κερδοσκοπία των προηγούμενων χρόνων τότε προφανώς δεν θα υπήρχε, για παράδειγμα, καμία δυνατότητα αύξησης της διάρκειας των επιδομάτων ανεργίας. Δημιουργήθηκε αυτή η δυνατότητα επειδή πήραν την γενναία απόφαση, αψηφώντας την κινδυνολογία, να προβούν σε παύση πληρωμών. Η Ελλάδα αντίθετα, όπως επίσης η Ιρλανδία, η Κύπρος, η Πορτογαλία κι άλλες χώρες εφάρμοσαν τις ίδιες πολιτικές κοινωνικής γενοκτονίας, αντίθετα με την Ισλανδία, από τη στιγμή που δέχτηκαν τους όρους των πιστωτών… Αυτή και μόνο είναι η ουσιώδης διαφορά!

(Επίκαιρα, 23-30/12/2014)

Διαβάστε περισσότερα

Η εφεύρεση του καπιταλισμού: Πώς οι αυτάρκεις αγρότες έγιναν μισθωτοί σκλάβοι της βιομηχανίας

Του Yasha Levine (μεταφράζει στο μπλογκ της η La Scapigliata)

“…όλοι εκτός από τους χαζούς γνωρίζουν ότι οι κατώτερες τάξεις πρέπει να παραμείνουν φτωχές, αλλιώς δεν θα εκβιομηχανιστούν ποτέ.»

— Arthur Young,1771

Η δημοφιλής οικονομική σοφία λέει ότι ο καπιταλισμός ισούται με ελευθερία και ελεύθερες κοινωνίες, σωστά; Αν υποπτεύεστε ότι αυτή η λογική μπάζει νερά, θα σας πρότεινα ένα βιβλίο που λέγεται Η Εφεύρεση Του Καπιταλισμού (The Invention of Capitalism), που το έχει γράψει ένας οικονομικός ιστορικός, με το όνομα Μάικλ Πέρελμαν, ο οποίος έχει εξοριστεί σε ένα μικρό κολλέγιο στην επαρχιωτική Καλιφόρνια, λόγω της έλλειψης συμπάθειας του προς την ελεύθερη αγορά.

Ο Πέρελμαν έχει χρησιμοποιήσει ποιοτικά το χρόνο του στην εξορία, ψάχνοντας τα έργα και την αλληλογραφία του Άνταμ Σμιθ και των συγχρόνων του για να γράψει μια ιστορία για την δημιουργία του καπιταλισμού πέρα από το επιφανειακό παραμύθι του «Πλούτου των Εθνών», κατευθείαν από την πηγή, αφήνοντας τον αναγνώστη να διαβάσει τα ίδια τα λόγια των πρώιμων καπιταλιστών, οικονομολόγων, φιλοσόφων, κληρικών και κρατικών αξιωματούχων. Και δεν είναι όμορφα.

Ένα πράγμα που καθιστούν σαφές τα ιστορικά αρχεία, είναι ότι ο Άνταμ Σμιθ και οι φίλοι του του laissez-faire ήταν κρυφο-κρατιστές, οι οποίοι χρειάζονταν σκληρές κυβερνητικές πολιτικές για να μπορέσουν να μετατρέψουν με τη βία τους Εγγλέζους αγρότες σε μια καπιταλιστική εργατική δύναμη, πρόθυμη να αποδεχθεί τη μισθωτή σκλαβιά.

Ο Φράνσις Χάτσεσον, από τον οποίον ο Άνταμ Σμιθ έμαθε τα πάντα για την αξία της φυσικής ελευθερίας, έγραψε: «είναι το μεγάλο σχέδιο των αστικών νόμων να ενδυναμώσουν με πολιτικές κυρώσεις τους πολλούς νόμους της φύσης…Η μάζα πρέπει να μάθει, και να δεσμευτεί από νόμους, για τον καλύτερο τρόπο να διεξάγει τις υποθέσεις της και να ασκεί τη μηχανική τέχνη.»

Ναι, αντίθετα με ότι μπορεί να έχετε μάθει, η μετάβαση σε μια καπιταλιστική κοινωνία δεν έγινε ούτε φυσικά ούτε ομαλά. Βλέπετε, οι Άγγλοι χωρικοί δεν ήθελαν να εγκαταλείψουν τον αγροτικό κοινοτικό τρόπο ζωής τους, να αφήσουν τη γη τους και να πάνε να δουλέψουν για μισθούς κάτω από το όριο της πείνας σε άθλια, επικίνδυνα εργοστάσια που έστηνε η καινούρια πλούσια τάξη των καπιταλιστών γαιοκτημόνων. Και για καλό λόγο. Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις του Άνταμ Σμιθ για τους μισθούς της εποχής στη Σκωτία, ένας εργάτης εργοστασίου θα έπρεπε να δουλέψει περισσότερο από τρεις μέρες για να αγοράσει ένα ζευγάρι από βιομηχανικά φτιαγμένα παπούτσια. Αντίθετα θα μπορούσαν να φτιάξει τα δικά του παραδοσιακά παπούτσια με το δικό του δέρμα σε λίγες ώρες, και θα μπορούσε να περάσει την υπόλοιπη μέρα του πίνοντας μπύρες. Δεν είναι δύσκολη επιλογή, ε;

Αλλά για να δουλέψει ο καπιταλισμός, οι καπιταλιστές χρειάζονται μία δεξαμενή φτηνού πλεονασματικού εργατικού δυναμικού. Άρα τί πρέπει να κάνουμε; Να φωνάξουμε την Εθνική Φρουρά!

Έχοντας να αντιμετωπίσουν χωρικούς, που δεν ήθελαν να παίξουν το ρόλο του σκλάβου, φιλόσοφοι, οικονομολόγοι, πολιτικοί, ηθικολόγοι, και εξέχουσες επιχειρηματικές φιγούρες άρχισαν να επιχειρηματολογούν υπέρ της κυβερνητικής δράσης. Κατά τη διάρκεια των χρόνων, δημιούργησαν μια σειρά από νόμους και μέτρα, σχεδιασμένους έτσι ώστε να πιεστούν οι αγροτές έξω από το παλιό προς το καινούριο, καταστρέφοντας τα παραδοσιακά τους μέσα αυτάρκειας.

“Οι βάρβαρες πράξεις που σχετίζονται με την διαδικασία της αφαίρεσης από την πλειοψηφία του κόσμου των μέσων παραγωγής μπορεί να φαίνονται μακριά από τη φήμη του laissez-faireτης κλασικής πολιτικής οικονομίας», λέει ο Πέρελμαν. «Στην πράξη, η αποστέρηση της πλειοψηφίας των μικροπαραγωγών από τα μέσα παραγωγής, και η κατασκευή του laissez-faireείναι στενά συνδεδεμένες, τόσο πολύ που ο Μαρξ, ή τουλάχιστον οι μεταφραστές του, ονομάτισαν αυτή την αλλοτρίωση των μαζών «πρωταρχική συσσώρευση».

Ο Πέρελμαν περιγράφει τις πολλές διαφορετικές πολιτικές, μέσα από τις οποίες οι χωρικοί εκδιώχθηκαν από τη γη τους-από τη θέσπιση των νόμων που απαγόρευαν στους χωρικούς να κυνηγούν, στην καταστροφή της παραγωγικότητας με τον περιορισμό των ανθρώπων ταπεινής καταγωγής σε μικρότερα μερίδια γης-αλλά το πιο ενδιαφέρον μέρος του βιβλίου είναι εκεί που διαβάζεις τους συναδέλφους πρωτοκαπιταλιστές του Άνταμ Σμιθ να παραπονιούνται που οι αγρότες είναι τόσο ανεξάρτητοι και ζουν άνετα, ώστε δεν μπορεί να τους εκμεταλλευτεί κανείς κανονικά, και προσπαθούν να βρουν τρόπους, για να τους εξαναγκάσουν να αποδεχτούν τη ζωή της μισθωτής σκλαβιάς.

Αυτό το φυλλάδιο της εποχής δείχνει τη γενικότερη στάση απέναντι στους επιτυχημένους, αυτάρκεις αγρότες της επαρχίας:

Η απόκτηση μίας ή δύο αγελάδων, με ένα γουρούνι, και λίγες χήνες, φυσικά εξυψώνει τον χωρικό….Σουλατσάροντας πίσω από τα γελάδια του, αποκτά τη συνήθεια της νωχελικότητας. Ένα τέταρτο, μισή και σε περιπτώσεις ολόκληρες μέρες χάνονται ανεπαίσθητα. Η εργασία γίνεται αηδιαστική, η αποστροφή μεγαλώνει με την ανοχή. Και επιπρόσθετα η πώληση ενός μη απογαλακτισμένου μοσχαριού, ή γουρουνιού, παρέχει τα μέσα για πρόσθετη τεμπελιά.

Ενώ ένα άλλο φυλλάδιο έγραφε:

Ούτε εγώ μπορώ να συλλάβω μια μεγαλύτερη κατάρα για ένα σώμα ανθρώπων, από το να ριχτούν σε ένα μέρος γης, όπου τα μέσα παραγωγής για συντήρηση και διατροφή, είναι σε μεγάλο βαθμό, αυθόρμητα, και το κλίμα απαιτεί μικρή φροντίδα για ένδυση ή κάλυψη.

Ο Τζον Μπέλερς, ένας Κουακέρος «φιλάνθρωπος» και οικονομικός διανοητής είδε τους ανεξάρτητους χωρικούς σαν ένα εμπόδιο στο σχέδιο του να εξαναγκάσει τους φτωχούς ανθρώπους σε εργοστάσια-φυλακές, όπου θα ζούσαν, θα δούλευαν και θα παρήγαγαν ένα κέρδος της τάξης του 45% για τους αριστοκράτες ιδιοκτήτες:

“Τα Δάση μας και τα Κοινά μας Αγαθά (μετατρέποντας τους Φτωχούς που πέφτουν πάνω τους σε Ινδιάνους) είναι ένα εμπόδιο στη Βιομηχανία, και τρέφουν την Τεμπελιά και την Αυθάδεια.»

Ο Ντάνιελ Ντεφόε, ο συγγραφέας και έμπορος, σημείωσε ότι στα Σκωτικά Υψίπεδα «οι άνθρωποι ήταν εξαιρετικά καλά εξοπλισμένοι με προμήθειες…το κρέας ελαφιού υπερβολικά άφθονο, και όλες τις εποχές, νεαρό ή παλιό, το οποίο σκότωναν με τα όπλα όπου το έβρισκαν.»

Για τον Τόμας Πέναντ, ένα βοτανολόγο, αυτή η αυτάρκεια είχε καταστρέψει έναν κατά τα άλλα απολύτως καλό αγροτικό πληθυσμό:

“Οι τρόποι αυτών των ντόπιων μπορούν να περιγραφούν ως εξής:  νωχελικοί σε μεγάλο βαθμό, εκτός από την περίπτωση που ξεσηκώνονται για πόλεμο, ή άλλη ζωογονητική διασκέδαση.»

Αν το να έχεις γεμάτη κοιλιά και παραγωγική γη ήταν το πρόβλημα, τότε η λύση για να στρώσουν αυτοί οι άχρηστοι τεμπέληδες ήταν προφανής: διώξτε τους από τη γη τους και αφήστε τους να πεινάσουν.

Ο Άρθουρ Γιανγκ,ένας δημοφιλής συγγραφέας και οικονομικός διανοητής, που τον σεβόταν ο Τζον Στιούαρτ Μιλ, έγραφε το 1771: «όλοι παρεκτός από τους χαζούς γνωρίζουν ότι οι κατώτερες τάξεις πρέπει να κρατηθούν φτωχές, αλλιώς δεν θα εκβιομηχανιστούν ποτέ.» Ο σερ Γουίλιαμ Τεμπλ, πολιτικός και αφεντικό του Τζόναθαν Σουίφτ, συμφώνησε και πρότεινε ότι το φαγητό πρέπει να φορολογηθεί όσο το δυνατόν περισσότερο για να αποτραπεί η εργατική τάξη από μια ζωή «τεμπελιάς και  ακολασίας».

Ο Τεμπλ επίσης ήταν υπέρ του να μπαίνουν τετράχρονα στη δουλειά των εργοστασίων, γράφοντας ότι «με αυτόν τον τρόπο, ελπίζουμε ότι η μελλοντική γενιά θα έχει συνηθίσει τόσο πολύ στη συνεχή εργασία, έτσι ώστε θα γίνει ευχάριστη και διασκεδαστική για αυτούς». Μερικοί έβρισκαν ότι τεσσάρων χρονών ήταν ήδη πολύ μεγάλα. Σύμφωνα με τον Πέρελμαν, «Ο Τζον Λοκ, συχνά θεωρούμενος σαν φιλόσοφος της ελευθερίας, υποστήριζε την έναρξη της εργασίας στην ώριμη ηλικία των τριών». Η παιδική εργασία επίσης ενθουσίαζε τον Ντεφόε, ο οποίο αγαλλιούσε με την προοπτική ότι «παιδιά στα τέσσερα ή στα πέντε χρόνια θα μπορούσαν να κερδίζουν το ψωμί τους.» Αλλά αυτό μας βγάζει εκτός θέματος…

Χαρούμενα πρόσωπα παραγωγικότητας…

Ακόμα και ο Ντέβιντ Χιουμ, αυτός ο μεγάλος ανθρωπιστής, εξήρε την φτώχεια και την πείνα σαν θετικές εμπειρίες για τις κατώτερες τάξεις, και ακόμα κατηγορούσε ότι για την «φτώχεια» της Γαλλίας έφταιγε ο καλός της καιρός και το γόνιμο έδαφος :

“‘Παρατηρείται πάντα στα χρόνια της έλλειψης, αν δεν είναι ακραία, ότι οι φτωχοί δουλεύουν περισσότερο, και πραγματικά ζουν καλύτερα.»

Ο αιδεσιμότατος Τζόσεφ Τάουνσεντ πίστευε ότι ο περιορισμός στην τροφή ήταν η σωστή μέθοδος:

“[Άμεσος] νομικός εξαναγκασμός [στην εργασία]… αντιμετωπίζει μεγάλα προβλήματα, βία και φασαρία…ενώ η πείνα ασκεί  ειρηνική, σιωπηλή, αδιαμαρτύρητη πίεση, αλλά σαν το πιο φυσικό κίνητρο στη βιομηχανία καλεί τα πιο  δυνατά μέτρα εξώθησης…Η πείνα δαμάζει και τα πιο τρομερά ζώα, τους μαθαίνει κοσμιότητα και πολιτισμό, υπακοή και υποταγή ακόμα και τους πιο βάρβαρους, τους πιο ξεροκέφαλους, και τους πιο διεστραμμένους.»

Ο Πάτρικ Καχούν, ένας έμπορος που έστησε την πρώτη ιδιωτική «αποτρεπτική αστυνομική δύναμη» στην Αγγλία, για να αποτρέπει τους εργάτες της αποβάθρας, από το να συμπληρώνουν τους πενιχρούς μισθούς τους με κλεμμένα αγαθά, μας δίνει την πιο διαυγή εξήγηση στο πως η πείνα και η φτώχεια συνδέονται με την παραγωγικότητα και την δημιουργία πλούτου:

Η πείνα είναι εκείνη η κατάσταση και η συνθήκη στην οποία το άτομο δεν έχει αποθηκευμένο πλεόνασμα εργασίας, ή με άλλα λόγια, δεν έχει ιδιοκτησία ή μέσα συντήρησης, αλλά μόνο το παραγόμενο προϊόν που αποδίδει συνεχώς η βιομηχανία στα διάφορα επαγγέλματα της κοινωνίας. Η πείνα είναι λοιπόν ένα σημαντικό και αναπόσπαστο συστατικό της κοινωνίας, χωρίς το οποίο έθνη και κοινωνίες δεν θα υπήρχαν σε πολιτισμένη κατάσταση. Είναι ο κλήρος του ανθρώπου. Είναι η πηγή του πλούτου, αφού χωρίς τη φτώχεια, δεν θα υπήρχε εργασία: δεν θα υπήρχαν πλούτη, λεπτότητα, άνεση, και κανένα κέρδος για αυτούς που κατέχουν πλούτο.

Η περίληψη του Καχούν είναι τόσο ακριβής, που πρέπει να επαναληφθεί. Γιατί ότι ήταν αληθινό για τους Εγγλέζους χωρικούς είναι ακόμα αλήθεια για εμάς:

“Η πείνα είναι λοιπόν ένα σημαντικό και αναπόσπαστο συστατικό της κοινωνίας…Είναι η πηγή του πλούτου, αφού χωρίς τη φτώχεια, δεν θα υπήρχε εργασία: δεν θα υπήρχαν πλούτη, λεπτότητα, άνεση, και κανένα κέρδος για αυτούς που κατέχουν πλούτο».

διαβάστε το The_Invention_of_Capitalism σε pdf.

//ΠαραλληλοΓράφος//

Διαβάστε περισσότερα

Αναζητώντας το Φιλότιμο

Thanasis Zovoilis via Getty Images

Ημέρες σαν κι αυτές το δράμα μεταξύ προσδοκίας και αβεβαιότητας, που συνήθως περιγράφει το υπαρξιακό υπόβαθρο μιας κοινωνίας, κορυφώνεται.

Μάνος Χατζημαλωνάς

Ως είθισται δε, στις απαρχές κάθε νέου έτους η αίσθηση του «όχι πλέον» ή του «όχι ακόμα» επιφέρει στις συνειδήσεις την προσμονή του θετικού. Άλλοτε κατά παράδοση, άλλοτε κατά μία έννοια ενστικτωδώς.

Πόσο συνειδητά όμως αφήνουμε τα λεγόμενα ευχολόγια, τις παροτρύνσεις για 'θετική σκέψη' και κάθε λογής υποσχέσεις να καθορίζουν τη ζωή μας πριν σταθούμε, μετρήσουμε και συμφωνήσουμε μεταξύ μας την πραγματική τους αξία;

Τι είναι με άλλα λόγια αυτό που γνωρίζουμε και εμπιστευόμαστε ως λαός, τι μας ενώνει και κατά συνέπεια μας προσδιορίζει σε παρόν και μέλλον; Υπάρχει άραγε κάτι το οποίο εμπιστευόμαστε περισσότερο από καθετί άλλο;

Σίγουρα, η ιστορία και ο πολιτισμός ενός λαού και ενός τόπου είναι τα πρώτα που έρχονται στον νου ως στοιχεία σύγκλισης. Δημοκρατία, ολυμπισμός, ανθρωπισμός, τέχνη και δημιουργία, φιλοσοφία και διανόηση, επιστήμη, ιατρική, επικοινωνία και οικουμενικότητα είναι μερικά από τα μεγαλειώδη επιτεύγματα του ελληνικού πολιτισμού που τον εδραίωσαν ως κοιτίδα του παγκόσμιου.

Τι όμως από αυτά παραμένει ως ζωντανή και καθημερινή παρακαταθήκη στις ζωές των σύγχρονων Ελλήνων;

Πολύ συχνά, ως απάντηση στις παραπάνω ερωτήσεις αλλά και ως νουθεσία απέναντι στις δυσκολίες που αντιμετώπισαν και συνεχίζουν να αντιμετωπίζουν οι κάτοικοι αυτού του τόπου τα τελευταία χρόνια, αντιπαραβλήθηκε η αξία του ελληνικού φιλότιμου.

Τι μπορεί να περιέχει λοιπόν μια λέξη ώστε να θεωρείται προσωπικό ή ακόμα και εθνικό αγαθό;

Από τις αρχές του 21ου αιώνα, σε μια κομβική μεταστροφή προσανατολισμού, οι ανθρωπιστικές επιστήμες επιστρατεύουν τις συστηματικές έρευνες και εξειδικευμένες παρεμβάσεις τους ώστε να κατανοήσουν και να υπηρετήσουν τον άνθρωπο όχι απλά ως ασθενή που επιζητεί απαλλαγή από την ασθένεια, αλλά ως ολοκληρωμένη οντότητα που προσδιορίζεται από την επιδίωξη του για ευζωία, αριστεία και ευημερία. Ιδιαίτερα οι κλάδοι της ψυχολογίας και της κοινωνιολογίας, επανατοποθετούν στο επίκεντρο μελέτης τους τη δημιουργία και θετική ανάπτυξη εμπειριών και σχέσεων, ξεκινώντας από τις ατομικές και τις συλλογικές και φτάνοντας έως και τις θεσμικές πολιτειακές.

Η ιδιάζουσα περίπτωση του φιλότιμου και η σημασία που του αποδίδουν κοινωνοί της ελληνικής γλώσσας και κουλτούρας όπου γης, αποτελεί ιδιαίτερα αξιόλογο αντικείμενο μελέτης αφού του προσδιορίζουν σύνθετα και οξύμωρα χαρακτηριστικά όπως η πραότητα, ή συγκαταβατικότητα, η ανιδιοτέλεια ακόμα και η αφέλεια από την μία, ενώ το πείσμα, η υπερηφάνεια, ή ευθιξία ή ακόμα και η ετεροδοσοληψία από την άλλη. Άξια μελέτης είναι και η εξελικτική τάση και πλαστικότητα που η έννοια φιλότιμο φάνηκε να παρουσιάζει, κατά τη διεξαγωγή ερευνών την περίοδο 1960-1970, όπου πληθυσμοί αγροτικών περιοχών της χώρας εισέρχονταν στα αστικά κέντρα της εποχής υιοθετώντας, μεταξύ άλλων, πιο εξατομικευμένες και ώριμες υπαρξιακές πεποιθήσεις αυτοεκτίμησης, προσωπικής ελευθερίας και αξιοπρέπειας σε διάστημα μόλις μερικών μηνών. Άξια λόγου είναι και η ιδιαιτερότητα του όρου να διαπραγματεύεται με μοναδικό τρόπο τη σύζευξη προσωπικών αρετών, όπως την τιμή την ακεραιότητα ακόμα και την υπερηφάνεια - με περισσότερο κοινωνικές αξίες όπως τη φιλία, την εντιμότητα στις συναλλαγές, και τον ανθρωπισμό.

Πέρα από την ακαδημαϊκή τους αξία, οι παραπάνω εκτιμήσεις περί φιλότιμου παρουσιάζουν συγκεκριμένες έμφυτες τάσεις συμπεριφοράς, σκέψης και συναισθήματος που διακρίνονται για την μοναδική τους ικανότητα να ενεργοποιούν και να ενδυναμώνουν το άτομο ως προς τη βέλτιστη ατομική του λειτουργικότητα και ανάπτυξη. Αντιπαραβάλλοντας τα χαρακτηριστικά αυτά δίπλα σε επικρατούσες διεθνείς έννοιες όπως η ευγένεια, η αμεροληψία, η ειλικρίνεια, η ευγνωμοσύνη, το κουράγιο και άλλες, προσφέρεται ένας χώρος ο οποίος θα μπορούσε να αξιοποιηθεί συμβάλλοντας στην αναδόμηση της διεθνούς εικόνας της Ελλάδας και των κατοίκων της καθιστώντας το φιλότιμο ως βιώσιμο «εξαγώγιμο προϊόν».

Μέσα σε αυτά τα πλαίσια συνειδητοποίησης του κενού επιστημονικής μελέτης στη σύγχρονη διεθνή βιβλιογραφία, μια ομάδα Ελλήνων και ξένων ερευνητών στο Λονδίνο το 2011 συντάσσει την πρώτη επιστημονική πρόταση διερεύνησης της σύνθετης και κεντρικής, για την ελληνική πολιτισμική ταυτότητα, έννοιας του φιλότιμου.

H ομάδα εθελοντών ερευνητών με ειδικότητες που ποικίλουν από τη ψυχολογία, κοινωνιολογία, ιατρική, στατιστική επιστήμη, οικονομικά και πληροφορική, συσπειρώθηκε οργανικά γύρω από την πρωτοβουλία μέσα στο τριετές διάστημα προεργασιών πριν την δημοσιοποίηση της, ενώ από τον Σεπτέμβριο του 2014 ιδρύεται το μη-κερδοσκοπικό κέντρο ερευνών κοινωνικής καινοτομίας με την επωνυμία "Φιλότιμο Ίδρυμα".

Η πρώτη σημαντική φάση του διεθνούς εγχειρήματος είναι ο εννοιολογικός πληθοπορισμός, δηλαδή ο συμμετοχικός προσδιορισμός της έννοιας φιλότιμο μέσω της σελίδας www.Philotimo.org και των αντίστοιχων κοινωνικών δικτύων, ο οποίος ξεκίνησε στις 21 Δεκεμβρίου 2014 θα διαρκέσει έως και τις 21 Μαρτίου 2015 με σκοπό να συγκεντρώσει όσο το δυνατόν περισσότερους ορισμούς, ιστορίες αλλά και οπτικοακουστικά στοιχεία όπως εικόνες, βίντεο ακόμα και φωτογραφίες «σέλφις» γύρω την έννοια του φιλότιμου.

Μετά την πρώτη φάση συλλογής και ανάλυσης των δεδομένων, σκοπός της πρωτοβουλίας του ΦΙ είναι να προχωρήσει στην διερεύνηση των ευεργετικών εφαρμογών σε προσωπικό και συλλογικό επίπεδο, όπως και να ξεκινήσει έναν διεθνή διάλογο γύρω από τη δυναμική του φιλότιμου για θετική κοινωνική αλλαγή, κάτι που θα αποτελούσε διεθνές όχημα αναδόμησης της εικόνας της χώρας και των κατοίκων της προς τα έξω, αλλά και μια πλατφόρμα απροσχημάτιστου εσωτερικού διαλόγου με προοπτική την πολυπόθητη κοινωνική συνοχή.

Μοιραζόμαστε την πεποίθηση ότι, η Ελλάδα αν και θα συνεχίσει να εξάγει με επιτυχία τα αγνά προϊόντα και τους ηλιόλουστους τουριστικούς προορισμούς της, για να μπορέσει και πάλι να αποκτήσει μια άσπιλη λάμψη - όπως εκείνη της ολυμπιακής φλόγας που μεταναστεύει κάθε τέσσερα χρόνια για να ευαγγελίζεται διεθνώς το μήνυμα του ολυμπισμού- θα πρέπει η σπίθα να πηγάζει από τον ίδιο της τον πολιτισμό.

Ευχόμαστε να είναι πλέον σύντομα καιρός όπου η σύγχρονη Ελλάδα θα μπορεί να μεταλαμπαδεύσει με τη σειρά της κάτι μοναδικά διαχρονικό ως προσφορά στην παγκόσμια κληρονομιά. Ενώ γράφονται αυτές οι λέξεις, ολόκληρος ο πλανήτης βρίσκεται σε διαρκή αναζήτηση νέων λυσιτελών προσεγγίσεων γύρω από τη φιλία, τη φιλοξενία, την κοινωνικοποίηση, την εμπορική συναλλαγή, την πολιτική συνείδηση. Αναγνωρίζοντας τις θεμελιώδεις αξίες των φιλότιμων προκατόχων μας, ίσως να είμαστε περισσότερο καταρτισμένοι από οποιονδήποτε για να συνεχίσουμε το έργο τους.

Μάλιστα, αυτή τη φορά δεν θα χρειαστούν μακροσκελείς ανασκαφές ούτε και τα μνημεία θα περιέχουν κάτι άψυχο, παρά μονάχα ένα αναγεννημένο κοινό νόημα στα στόματα και τις παλάμες των Ελλήνων του σήμερα. Ένα νόημα που θα ενώνει εμπνέοντας πίστη και εμπιστοσύνη, και που μόλις αρχίσει να εξάγεται, θα μπορεί κανείς πραγματικά να ελπίζει σε επάξιους επαναπατρισμούς μυαλών τε και μαρμάρων.

 

Διαβάστε περισσότερα

Κρίσεις πανικού: Συμπτώματα και θεραπεία

Οι κρίσεις πανικού χαρακτηρίζονται από επεισόδια έντονου άγχους που μπορεί να συνοδεύονται από πόνο στο στήθος , ταχυπαλμία, αίσθημα πνιγμού, ζάλη, αίσθημα λιποθυμίας, τρόμο, εφίδρωση, εξάψεις ή ρίγη, ναυτία, ενοχλήσεις από το γαστρεντερικό σύστημα, οξύ φόβο πως μπορεί το άτομο να πεθαίνει από καρδιακό ή εγκεφαλικό επεισόδιο, ή αντίθετα φόβο πως τρελαίνεται ή χάνει τον έλεγχο. Είναι πιθανό οι κρίσεις πανικού να συμβούν κατά τη διάρκεια του ύπνου (μεταξύ του 2ου και 3ου σταδίου ύπνου) ή όταν ο ασθενής προσπαθεί να χαλαρώσει. Οι ασθενείς συνήθως μετά από την πρώτη κρίση πανικού επισκέπτονται εφημερεύοντα νοσοκομεία και υποβάλλονται σε εξετάσεις προκειμένου να αποκλείσουν το ενδεχόμενο καρδιακού ή εγκεφαλικού επεισοδίου.

Όταν οι διαγνωστικές εξετάσεις είναι αρνητικές για σωματικό νόσημα προωθούνται από τους εφημερεύοντες σε ειδικούς ψυχικής υγείας. Κάποιες φορές βέβαια οι κρίσεις πανικού μπορεί να υπάρχουν και σε ασθενείς με σωματικά νοσήματα. Μετά την πρώτη κρίση πανικού, και λόγω της αγωνίας που βιώνουν κατά τη διάρκεια του επεισοδίου, οι ασθενείς εισέρχονται σε μία κατάσταση αγχώδους αναμονής επομένου επεισοδίου κρίσης πανικού και για αυτό το λόγο αποφεύγουν καταστάσεις που πιστεύουν πως σχετίζονται με την πρώτη κρίση πανικού. Οι αποφυγές αυτές έχουν το αντίθετο αποτέλεσμα από αυτό που επιδιώκουν οι ασθενείς, μιας και επιδεινώνεται το άγχος τους.

Για να τεθεί η διάγνωση της Διαταραχής Πανικού απαιτείται η ύπαρξη επαναλαμβανομένων κρίσεων πανικού στη διάρκεια ενός μήνα, που να ακολουθούνται από επίμονο φόβο πως μπορεί να επαναληφθούν. Επιπλέον, οι κρίσεις δεν θα πρέπει να οφείλονται στη λήψη ουσιών (π.χ. ναρκωτικών, αλκοόλ) ή να αποτελούν μέρος άλλης ψυχιατρικής διαταραχής (π.χ. ψύχωσης ή κατάθλιψης).

Πάνω από 60% των ασθενών με διαταραχή πανικού κάποια στιγμή εμφανίζουν κατάθλιψη και αντίστροφα 30-60% των ασθενών με κατάθλιψη εμφανίζουν δευτερογενή διαταραχή πανικού. Σε κάθε περίπτωση θα πρέπει να γίνεται διαφορική διάγνωση της διαταραχής πανικού από σωματικές και ψυχικές παθήσεις. Ακολουθεί κατάλογος σωματικών και ψυχικών παθήσεων που μπορεί να σχετίζονται με την εκδήλωση κρίσεων πανικού: Σωματικές παθήσεις

Καρδιαγγειακές διαταραχές: Αναιμία, πρόπτωση μιτροειδούς βαλβίδας, συμφορητική καρδιακή ανεπάρκεια, έμφραγμα μυοκαρδίου, φλοβοκομβική ταχυκαρδία, κλπ.

Νευρολογικές παθήσεις: Αγγειακό Εγκεφαλικό Επεισόδιο, επιληψία, παροδική ισχαιμική προσβολή, λοίμωξη Κεντρικού Νευρικού Συστήματος κλπ.

Ενδοκρινικές παθήσεις: Νόσος Addison, υπερθυρεοειδισμός, σύνδρομο Cushing, σύνδρομο καρκινοειδούς, φαιοχρωμοκύττωμα, διαβήτης, υπογλυκαιμία, προ-εμμηνορυσιακή συνδρομή,

εμμηνοπαυσιακό σύνδρομο.

Πνευμονολογικές παθήσεις: Άσθμα, σύνδρομο υπεραερισμού, πνευμονική εμβολή.

Ουσιοεξαρτήσεις: Αμφεταμίνες, αντιχολινεργικά, κοκαΐνη, ψευδαισθησιογόνα, ινδική κάνναβη, νικοτίνη, θεοφυλλίνη.

Απόσυρση από ουσίες: Αλκοόλ, αντιυπερτασικά, οπιοειδή, κατασταλτικά-υπνωτικά.

Διάφορες παθολογικές διαταραχές: Αναφυλαξία, έλλειψη B12, ηλεκτρολυτικές διαταραχές, ουραιμία, συστηματικές λοιμώξεις, ερυθηματώδης λύκος, δηλητηρίαση με βαρέα μέταλλα.

Ψυχικές παθήσεις

Υπόκριση, υποχονδρίαση, αποπροσωποποιητική διαταραχή, κοινωνική ή άλλου τύπου φοβία, διαταραχή stress μετά από ψυχοτραυματική εμπειρία, κατάθλιψη, σχιζοφρένεια.

Επιδημιολογία

Η Διαταραχή Πανικού έχει επιπολασμό στη διάρκεια της ζωής 1-2%. Το κάπνισμα, η υπέρταση, το άσθμα, το σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου, και οι ημικρανίες σχετίζονται συχνά με τη διαταραχή πανικού. Οι συγγενείς ασθενών με διαταραχή πανικού έχουν 20πλάσιο κίνδυνο σε σχέση με το γενικό πληθυσμό να εμφανίσουν την διαταραχή. Κρίσεις πανικού εμφανίζονται ιδιαίτερα συχνά στην εφηβεία αλλά όχι πιο πριν. Η διαταραχή πανικού με αγοραφοβία φαίνεται να είναι πιο συχνή στις γυναίκες, ενώ η διαταραχή πανικού χωρίς αγοραφοβία είναι πιο συχνή στους άντρες.

Πρόγνωση

Η πρόγνωση της Διαταραχής Πανικού είναι καλή, εφόσον υπάρχει παρακολούθηση και σωστή αντιμετώπιση των ασθενών. Βέβαια οι υποτροπές σε κάποιες περιπτώσεις είναι συχνές, ειδικά στις γυναίκες.

Θεραπεία

Μόνο με τη γνωσιακή-συμπεριφορική ψυχοθεραπεία μπορούμε να αντιμετωπίσουμε τις κρίσεις πανικού, γιατί μαθαίνουμε να κατανοούμε με ποιο τρόπο το παρατεταμένο stress οδηγεί στην ανάδυση των σωματικών συμπτωμάτων που απαρτίζουν μία κρίση πανικού. Έτσι μαθαίνουμε να αναγνωρίζουμε αυτά τα συμπτώματα και να μη φοβόμαστε πως μπορεί να τρελαθούμε ή να πάθουμε καρδιακό/ εγκεφαλικό επεισόδιο γιατί κατανοούμε πως το παρατεταμένο stress και μόνο ευθύνεται για την κρίση πανικού.

Αρκετοί ασθενείς δεν μπορούν να αντιμετωπίσουν την Διαταραχή Πανικού χωρίς φαρμακευτική αγωγή. Συνήθως χρησιμοποιείται ένας συνδυασμός αντικαταθλιπτικών και αγχολυτικών σκευασμάτων και παρουσιάζεται ύφεση των συμπτωμάτων μετά από περίπου 3-4 βδομάδες. Όσοι παίρνουν μόνο φαρμακευτική θεραπεία για κάποια περίοδο απαλλάσσονται από τα συμπτώματα αλλά αυτά συνήθως επιστρέφουν αφού διακόψουν τη φαρμακευτική θεραπεία. Για αυτό καλό είναι η φαρμακευτική θεραπεία να συνδυάζεται με τη γνωσιακή-συμπεριφορική ψυχοθεραπεία. Ουσιαστικά ο ασθενής διδάσκεται μέσω της γνωσιακής-συμπεριφορικής ψυχοθεραπείας να αναγνωρίζει πως δεν κινδυνεύει να τρελαθεί ή να πεθάνει από μία κρίση πανικού, μαθαίνει να μην αποφεύγει καταστάσεις που πίστευε πως μπορεί να προκαλέσουν κρίσεις, καταλαβαίνει πως σε μεγάλο βαθμό οφείλεται στον τρόπο που εκείνος σκέφτεται και συμπεριφέρεται (μιας και έχοντας το φόβο της επόμενης κρίσης, έχει αυξημένα επίπεδα stress, και ουσιαστικά γίνεται επιρρεπής και σε άλλες κρίσεις πανικού).

Διαβάστε περισσότερα

Ευρώ ή δραχμή;

    Παρατήρηση πρώτη: Εκτός από το ξεκατίνιασμα υπάρχει και η πολιτική ανάλυση. Εκτός από την κινδυνολογία υπάρχει και η αλήθεια των πραγματικών και όχι των κατασκευασμένων διλλημάτων. Εκτός από την αερολογία που βαφτίζει σαν «πολιτική αντιπαράθεση» τον σκυλοκαυγά υπάρχει και ο καθαρός αέρας της ουσιαστικής πολιτικής αντιπαράθεσης που προάγει την πολιτική σκέψη. 

    Παρατήρηση δεύτερη: Ευρώ είναι εκείνο το νόμισμα που αντί για «απάνεμο λιμάνι» αποδείχτηκε το νόμισμα με το οποίο η Ελλάδα μετράει τη φτώχεια της. Ευρώ είναι εκείνο το νόμισμα με το οποίο η Ελλάδα χρεοκόπησε το 2010. Ευρώ είναι εκείνο το νόμισμα που μόλις εμφανίστηκε πριν από δεκαπέντε χρόνια ό,τι το βράδυ κόστιζε 50 δραχμές το αμέσως επόμενο πρωί κόστιζε 170 δραχμές (ήτοι 0,50 ευρώ) και ό,τι το βράδυ κόστιζε 100 δραχμές το αμέσως επόμενο πρωί κόστιζε 341 δραχμές (ήτοι 1 ευρώ).

    Παρατήρηση τρίτη: Δραχμή είναι εκείνο το νόμισμα με το οποίο η Ελλάδα χρεοκόπησε το 1893 και το 1932. Δραχμή είναι το νόμισμα που στο όνομα της «ισχυροποίησής της», μέσα σε ένα βράδυ, δια της υποτίμησής της κατά 50% και της σύνδεσής της με το δολάριο (9 Απρίλη 1953) διπλασίασε τη φτώχεια για το λαό και πολλαπλασίασε τον πλούτο των «δολαριούχων». Δραχμή ήταν το νόμισμα όταν η Ελλάδα έστελνε τα παιδιά της μετανάστες στις στοές του Βελγίου και όταν (με πρόσχημα και τότε το χρέος) η κυβέρνηση Αντρέα Παπανδρέου έφτιαχνε τα «νέα τζάκια» της ολιγαρχίας, από τη μια και από την άλλη επέβαλε πάγωμα μισθών και συντάξεων στο λαό.

    Κόντρα λοιπόν στην προεκλογική έξαρση της ευρωλατρείας και της δραχμοφοβίας από τη μια, είτε της δραχμολατρείας και της ευρωφοβίας από την άλλη, ας δούμε ορισμένες πλευρές του θέματος:

    To νόμισμα, εν γένει η νομισματική πολιτική, συνιστά σημαντικό εργαλείο άσκησης οικονομικής πολιτικής. Και δεν θα μπορούσε να είναι διαφορετικά από τη στιγμή που μέσω της νομισματικής πολιτικής καθορίζονται οι χειρισμοί στους τομείς της προσφοράς του χρήματος, της πίστης, των επιτοκίων.  Με άλλα λόγια όταν μιλάμε για νομισματική πολιτική μιλάμε για τον παράγοντα που σφραγίζει το σύνολο της οικονομικής δραστηριότητας. Από τις επενδύσεις μέχρι το επίπεδο των τιμών, από τις εισαγωγές και εξαγωγές (ειδικά σε συνθήκες δυνατότητας  υποτίμησης ή ανατίμησης του νομίσματος)  μέχρι τους όρους και τη δυνατότητα του εξωτερικού δανεισμού.

    Όμως, αν το πρόβλημα στην Ελλάδα – και στον κόσμο - ήταν νομισματικό, τότε τα πράγματα θα ήταν σχετικά «εύκολα». Θα βρίσκαμε το καλύτερο νόμισμα και θα περνούσαμε ζωή χαρισάμενη από τον Ατλαντικό μέχρι το Βλαδιβοστόκ. Αλλά στην Ελλάδα – και όχι μόνο – το πρόβλημα δεν είναι στενά  νομισματικό. Μάλιστα θα λέγαμε (και θα το αναλύσουμε) το πρόβλημα  δεν είναι καν οικονομικό. Είναι βαθιά πολιτικό.

    Εξηγούμαστε: Όταν αναφέρουμε ότι το πρόβλημα είναι πολιτικό και όχι οικονομικό, δεν το λέμε για να αντιπαραθέσουμε την πολιτική με την οικονομία. Το αντίθετο! Το λέμε για να τονίσουμε ακριβώς τη βαθιά διαλεκτική τους σύνδεση, όπως την αποδίδει με μέγιστη επιστημονική διαύγεια ο μαρξισμός: «Η πολιτική είναι συμπυκνωμένη έκφραση της οικονομίας» έγραφε ο Λένιν προσθέτοντας ότι «η πολιτική δεν μπορεί να μην έχει τα πρωτεία απέναντι στην οικονομία» (Β.Ι. Λένιν, Άπαντα, τόμ. 42, σελ. 278, εκδ. Σύγχρονη Εποχή).

    Υπ’ αυτή την έννοια, το πολιτικό πρόβλημα της χώρας κάθε άλλο παρά αποδίδεται  μέσα από την αντιπαράθεση «ευρώ ή δραχμή». Στην πραγματικότητα το πολιτικό πρόβλημα συσκοτίζεται και αυτός είναι ο τελικός στόχος της τρομοκρατίας που αναπτύσσεται περί το νόμισμα. Η «νομισματο-τρομοκρατία» επιδιώκεται να λειτουργήσει αποπροσανατολιστικά ως προς τα πραγματικά διλήμματα που τίθενται ενώπιον του ελληνικού λαού.

    Εξηγούμαστε: Από τη μια μεριά έχουμε τους σεσημασμένους εκβιαστές του «μονόδρομου» που με το γνωστό τους ύφος κραυγάζουν: «Ευρώ»! «Ευρώ»! Δεδομένης της πολιτικής τους που προκαλεί κοινωνικά ερείπια και μη έχοντας να πιαστούν από πουθενά αλλού, έχουν μετατρέψει το ίδιο το νόμισμά «τους» σε κάτι σαν «καθρεφτάκι». Το επιδεικνύουν στους «ιθαγενείς» για να τους ...ξεγελάσουν. Η τακτική τους είναι μια πρώτης τάξεως απόδειξη, αφ' ενός τού πόση αξία έχει το νόμισμά «τους», αφού οι ίδιοι το περιφέρουν σαν «φύκι» που καμώνεται τη «μεταξωτή κορδέλα», αφ' ετέρου τού πόσο σέβονται τον ελληνικό λαό, στον οποίο συμπεριφέρονται σαν σε «ιθαγενή» που αυτοί, οι «κονκισταδόρες», του κουνάνε «μπιχλιμπίδια».

    Πρόκειται για αστείους κομπογιαννίτες της πολιτικής οικονομίας. Πασχίζουν να προσδώσουν ρόλο «τοτέμ» στο ευρώ. Αλλά παρά την καταρρακτώδη προπαγάνδα, παρά τον φετιχισμό του εμπορεύματος - νομίσματος που προσπαθούν να καλλιεργήσουν, παρά τη μετατροπή του ευρώ σε «τοτέμ», πίσω από το οποίο η άρχουσα τάξη πασχίζει να κρυφτεί για να συνεχίσει τη βάρβαρη πολιτική της, η ουσία είναι άλλη και απολύτως ευδιάκριτη: Το νόμισμα, το κάθε νόμισμα, δεν είναι ο σκοπός. Δεν είναι η αρχή και δεν είναι το τέλος. Είναι το επίπεδο της οικονομίας μιας χώρας, είναι το παραγωγικό της επίπεδο, είναι η θέση της στο πλαίσιο της αλληλεξάρτησης εντός του παγκόσμιου οικονομικού περιβάλλοντος και του παγκόσμιου «καταμερισμού εργασίας», που καθορίζουν την αξία και τη σημασία (και) του νομίσματός της.

    Στην «φετιχοποίηση» του νομίσματος κατρακυλούν, από άλλη σκοπιά, και οι οπαδοί της δραχμής. Ειδικά όσοι μιλούν βάζοντας στη δραχμή «αριστερό» πρόσημο μοιάζουν να βάζουν το κάρο μπροστά από το άλογο. Δείχνουν να ξεχνούν ότι η ύπαρξη της δραχμής από το 1833 μέχρι το 2000, είτε σε διασύνδεση με το φράγκο είτε όχι, δεν είχε τίποτα το «αριστερό» μέσα στην καπιταλιστική Ελλάδα. Κάνουν την λάθος εκτίμηση να αντιμετωπίζουν το ζήτημα του νομίσματος σαν «κρίκο» από τον οποίο θα μπορούσε να τραβηχτεί το σύνολο της πολιτικής «αλυσίδας» υπέρ του λαού. Αλλά έναν τέτοιο κίνδυνο θα τον είχαν αντιληφθεί και εκείνες οι μερίδες της ολιγαρχίας που και στην Ελλάδα, και στην Γερμανία και στην Γαλλία – για δικούς τους λόγους – επίσης «παίζουν» με το εθνικό νόμισμα. Αλλά: Το «εθνικό» νόμισμα σε μια χώρα που απαρτίζεται από «δυο έθνη» δεν θα είναι ποτέ νόμισμα στην υπηρεσία του «έθνους» των εργαζομένων όσο η εξουσία θα βρίσκεται στα χέρια του «έθνους» των κεφαλαιοκρατών.  

    Ας κάνουμε μια προσπάθεια επανασύνδεσης με τον ορθολογισμό: Το νόμισμα, ακόμα κι αν δεχτούμε ότι είναι αναγκαία, εντούτοις δεν είναι ταυτόχρονα και η ικανή συνθήκη που θα καθορίσει την πορεία μιας οικονομίας.

    Για παράδειγμα: Αν αύριο η Ταγκανίκα ανακηρύξει ως επίσημο νόμισμά της το δολάριο, προφανώς δεν θα γίνει Αμερική. Από την άλλη είναι οι ΗΠΑ του δολαρίου που το χρέος τους φτάνει στα 14 τρισεκατομμύρια! Παρακάτω: Όταν η Αργεντινή κατέρρευσε και χρεοκόπησε, το νόμισμά της, το πέσο, ήταν διασυνδεδεμένο με το δολάριο. Επίσης: Η Κίνα ανεβαίνει την πυραμίδα της καπιταλιστικής παγκοσμιοποίησης χωρίς να έχει νόμισμα το ευρώ ή το δολάριο. Και η Ελβετία δε χρειάζεται το ευρώ ή το δολάριο για να λειτουργεί ως παγκόσμιος αποθησαυριστής.

    Το συμπέρασμα είναι πρόδηλο: Το νόμισμα είναι ένα «εργαλείο». Και όπως κάθε εργαλείο κρίνεται με βάση το «ποιανού» τη δουλειά κάνει, και σε ποιο πλαίσιο την κάνει. Και είτε με τη δραχμή, είτε τώρα με το ευρώ, εκείνα που υπηρετούνται, δεδομένης της ανισομετρίας εντός της ΕΕ, είναι τα συμφέροντα της τάξης των κεφαλαιοκρατών, είναι τα συμφέροντα της εγχώριας πλουτοκρατίας.Η οποία γι' αυτό, άλλωστε, επέλεξε την προσχώρηση της χώρας στο ευρώ, καταθέτοντας από την πρώτη στιγμή ένα κομμάτι εθνικής κυριαρχίας (την οποία τώρα θυμούνται οι θιασώτες του Μάαστριχτ, της ΟΝΕ και της Ευρωζώνης) διά της απεμπόλησης της δυνατότητας άσκησης αυτοτελούς νομισματικής πολιτικής.

    Σε ό,τι αφορά το λαό, όμως, στην καπιταλιστική Ελλάδα (όπως συμβαίνει στις ΗΠΑ με το παγκόσμιο δολάριο, στην Αγγλία με την εθνική λίρα και στον κόσμο όλο με τον χρυσό ως γενικό ανταλλακτικό ισοδύναμο), το ευρώ, η δραχμή, η αρχαία μνα, τα τάλαντα και τα γρόσια, το χρήμα, γενικά, αποτελεί και θα αποτελεί εκείνο το γενικό ισοδύναμο που αποτυπώνει την ανταλλακτική αξία των εμπορευμάτων και την αποκρυσταλλωμένη κοινωνική εργασία, μέσα στο καθεστώς της εκμετάλλευσης.

    Το ζήτημα για το λαό, επομένως, δεν είναι μια «καλύτερη» δραχμο-διαχείρηση ή μια «καλύτερη» ευρω-διαχείρηση της εκμετάλλευσής του και της βαρβαρότητας. Δεν είναι αν θα μετράει τη φτώχεια του σε ευρώ ή σε δραχμές. Το καίριο, το αποφασιστικό, το καθοριστικό, είναι η αποτίναξη της εκμετάλλευσης και της βαρβαρότητας. Με όποιο γενικό ισοδύναμο κι αν την μετρούν. Είτε σε ευρώ. Είτε σε δραχμές.

    Από τη στιγμή λοιπόν που αυτά που καθορίζουν την αξία και τη σημασία (και) του νομίσματός μιας χώρας είναι – επαναλαμβάνουμε - το επίπεδο της οικονομίας της, οι παραγωγικές της δυνατότητες, η δυνατότητά της να καθορίζει χωρίς εξαρτήσεις τη θέση της στο παγκόσμιο οικονομικό περιβάλλον, η αξιοποίηση όλων των φυσικών και ανθρώπινων πόρων που της επιτρέπουν την κατάκτηση της θέσης που της ανήκει στον παγκόσμιο «καταμερισμό εργασίας», τότε για να γίνουν όλα αυτά - με όρους λαϊκών συμφερόντων - απαιτούνται πολιτικές λύσεις.

    Και το ερώτημα είναι: Τι είδους πολιτικές λύσεις; Απαντούμε: Εφόσον τα όσα ζούμε στην Ελλάδα και στον κόσμο συνιστούν (το συνομολογούν οι πάντες) την εκδήλωση μιας κρίσης συστημικού χαρακτήρα, τότε δεν μπορεί παρά και η πολιτική λύση να είναι συστημικού χαρακτήρα.

    Τέτοια λυσιτελής πολιτική δεν είναι εκείνη που έχει ως σημαία της το «τι νόμισμα». Αλλά εκείνη που προσδιορίζεται με βάση το «τι οικονομία». Που σημαίνει: Η οικονομία θα λειτουργεί με γνώμονα το συμφέρον των λίγων ή των πολλών; Και εδώ οι απαντήσεις έχουν δοθεί από την εποχή των πεντακοσιομέδιμνων και των τριακοσιομέδιμνων, από την εποχή των θητών και των ειλώτων, από την εποχή των πατρικίων και των πληβείων: Όσο τα κλειδιά της οικονομίας θα τα έχουν οι πρώτοι, τότε η πολιτική που θα ασκείται (είτε με ευρώ είτε με δραχμή) θα υπηρετεί τα συμφέροντα των πρώτων. Η ανατροπή αυτής της κατάστασης υπέρ των δεύτερων μπορεί να συμβεί υπό μια προϋπόθεση: Εφόσον η ακολουθούμενη πολιτική θα έχει εκείνο το πρόσημο που κατατείνει στο να πάρει ο λαός τα κλειδιά του συνόλου της οικονομίας στα χέρια του. Αυτά είναι που προσδιορίζουν αν η νομισματική πολιτική που ακολουθείται θα έχει φιλολαϊκό ή αντιλαϊκό χαρακτήρα.

    Μια νομισματική πολιτική, συνεπώς, που είτε με ευρώ είτε χωρίς ευρώ θα συνεχίσει να ασκείται στο πλαίσιο μιας πολιτικής που αναγνωρίζει ότι ο λαός «χρωστάει» σε τοκογλύφους και κερδοσκόπους και δεν προχωρά στην άρνηση του χρέους (μονομερώς), που αναγνωρίζει τα δεσμά της ΕΕ και των «Αγορών» και δεν τα απορρίπτει (μονομερώς), που αποδέχεται ότι η οικονομία λειτουργεί στη βάση του κέρδους του μονοπωλίου που κατέχει τα μέσα παραγωγής και όχι με γνώμονα το κοινωνικό όφελος μιας κοινωνίας που αποστερείται τον πλούτο που η ίδια παράγει,

    τότε, μια τέτοια νομισματική πολιτική (και με ευρώ και με δραχμή) θα αποτελεί πάντα εργαλείο της ίδιας (ευρω)βαρβαρότητας και της ίδιας (δραχμο)εκμετάλλευσης.

email: mpog@enikos.gr

Διαβάστε περισσότερα