ΝΟΜΟΣ ΕΙΝΑΙ Η ΝΟΜΗ ΤΟΥ ΠΛΟΥΤΟΚΡΑΤΗ

Του ΣΤΑΘΗ*

Το μέρος της άρχουσας τάξης που κυβερνά την Ελλάδα, την κυβερνά διά της διαπλοκής και της διαφθοράς. Αυτό το μέρος της άρχουσας τάξης, έτσι όπως διαμορφώθηκε μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή (κι ολοκληρώθηκε μετά το τέλος του Εμφυλίου), ουδέποτε εμφάνισε τηφιλοδοξία για τη διαμόρφωση ενός εθνικού σχεδίου για την πορεία της χώρας, αλλά αντιθέτως επέλεξε σχέσεις εξάρτησης από τις ιμπεριαλιστικές δυνάμεις και υποτέλειας στις επιλογές τους.

Για το μέρος αυτό της άρχουσας τάξης η Ελλάδα υπήρξε εργαλείο πλουτισμού της ίδιας και των επικυρίαρχων προστατών της. Σήμερα αυτή η σχέση έχει φθάσει στο ζενίθ για τους πλουτοκράτες που νέμονται τη χώρα και στο ναδίρ για τον λαό της.

Υπήκοη σε αυτήν την ξενόδουλη ολιγαρχία είναι μια ελίτ χατζατζάρηδων που με σοβαροφάνεια διεκπεραιώνει μιαν προπαγάνδα χωρίς την οποία η Ελλάδα θα ήταν αδύνατον να σκλαβωθεί σε τέτοιο βαθμό και, βεβαίως, να παραμείνει σκλάβα.

Η ελίτ αυτή των κοπρόσκυλων βγάζει γλώσσα στους Ελληνες. Και τους κόβει τη γλώσσα.

Δεν είναι μεγαλύτερη από ένα σύνταγμα πεζικού, έχει όμως αποτελεσματικότητα ομάδας στρατιών. Αποτελείται από δημοσιογράφους, πανεπιστημιακούς, εργατική αριστοκρατία, καλλιτέχνες, διανοούμενους, στελέχη επιχειρήσεων και κρατικούς κομισάριους.

Η ιδεολογία για αυτούς τους τύπους είναι ένα πρόσχημα, μπορεί να έχουν ή να μην έχουν, ή να εμφανίζουν ότι έχουν, όμως όσα λένε κι όσα κάνουν απλώς υπηρετούν τον νεοφιλελευθερισμό. Από την άκρα δεξιά έως τους πεμπτοφαλαγγίτες μέσα στην Αριστερά μετέρχονται όλοι (συντηρητικοί, «σοσιαλιστές», παλαίμαχοι κακοποιοί της κεντροαριστεράς και νεόκοποι α-πολιτικοί του αυτού φυράματος) την ίδια σημειολογία, του «εκσυγχρονισμού», των «μεταρρυθμίσεων» της αποδόμησης (ενός μεταμοντερνισμού πεθαμένου παντού αλλού), της πολιτικής ορθότητας και όλων εκείνων των συστατικών της ομογενοποιημένης σκέψης που ασκεί ιδεολογική τρομοκρατία στους λαούς, και με μια παρενδεδυμένη γλώσσα τους βυθίζει μέσα σε μια κομφορμιστική φορμόλη «σοκ και δέους» με αποτέλεσμα την«οικονομική φρίκη».

Τα τελευταία τριάντα χρόνια η ελίτ αυτή των ντόμπερμαν έστησε μια σειρά μύθων, μια συστοιχία κατά συνθήκην ψευδών, βάσει των οποίων η χώρα οδηγήθηκε στην αιχμαλωσία και ο λαός στον εξανδραποδισμό.

• Μύθος πρώτος: Γιγάντιος, υπερτροφικός δημόσιος τομέας. Ψεύδος. Πριν απ’ την κρίση, ο τομέας αυτός βρισκόταν κοντά στον μέσον όρο της Ενωσης. Ο τομέας αυτός, λένε, ήταν αντιπαραγωγικός.Μισή αλήθεια. Η αλήθεια ήταν ότι ο δημόσιος τομέας ήταν αναγκασμένος να υπηρετεί ένα κράτοςπου με τη σειρά του υπηρετούσε κρατικοδίαιτους ιδιώτες. Η γραφειοκρατία, η διαφθορά και οι κομματικοπελατειακές σχέσεις ήταν αναπόφευκτο αποτέλεσμα αυτής της παθολογίας.

Σήμερα ο δημόσιος τομέας είναι αποψιλωμένος, τρομοκρατημένος και προφανώς ανίκανος (εις ό,τι αφορά τουλάχιστον τη Δημόσια Διοίκηση) να ανατάξει τη χώρα, αν κληθεί για κάτι τέτοιο.

Αυτοί που έκαναν το κράτος σαν τα μούτρα τους κατηγορούν για κρατισμό όσους τόσα χρόνια κατήγγειλαν αυτήν ακριβώς την παθογένεια.

Οσοι χρησιμοποίησαν όλα αυτά τα χρόνια το κράτος για να πλουτίσουν, το χρησιμοποιούν και σήμερα για να ξεπουλήσουν τη χώρα (και να συνεχίσουν να πλουτίζουν).

Αυτοί που πίνουν το αίμα του λαού, τον κατηγορούν για λαϊκισμό όταν αντιστέκεται.

• Μύθος δεύτερος: Οι Ελληνες είναι διεφθαρμένοι και τεμπέληδες. Ψεύδος. Οι Ελληνες δούλευαν πολύ πάνω απ’ τον μέσο όρο της Ενωσης. Πολύ περισσότερο απ’ τους Γερμανούς (και με πολύ μικρότερους μισθούς). Ναι, αλλά οι Ελληνες είναι «ανάδελφοι», εθνικιστές και αντισημίτες. Ψεύδος. Το δίκιο όσων υφίσταντο «ανθρωπιστικούς βομβαρδισμούς» έβλεπαν οι Ελληνες, όταν δεν το έβλεπαν οι άλλοι Ευρωπαίοι ή για να το δουν χρειάσθηκαν δέκα ή είκοσι χρόνια. Ούτε πογκρόμ κατά των Εβραίων έκαναν οι Ελληνες όπως οι Πολωνοί, ο Γερμανοί, οι Ουκρανοί, οι Ρώσοι, οι Ούγγροι, οι Ισπανοί κι όλοι εν τέλει οι Ευρωπαίοι ανά τους αιώνες. Ούτε πολέμησαν υπέρ των ναζί με τα Βάφεν Ες Ες οι Ελληνες, όπως οι Βέλγοι, οι Γάλλοι, οι Βόσνιοι, τα Βαλτικά έθνη, οι Κροάτες, οι Ολλανδοί και μια σειρά άλλοι – πολλοί.

Ελληνες αντισημίτες υπάρχουν. Οπως Ελληνες φασίστες, δωσίλογοι και Κουίσλιγκ (τότε και τώρα). Δεν είναι όμως οι Ελληνες αντισημίτες, εθνικιστές κι ανάδελφοι.

Το δηλητήριο των γενικεύσεων το χρησιμοποιεί αυτή η ελίτ των σκύλων προκειμένου να δημιουργήσει στους Ελληνες πολίτες αισθήματα κατωτερότητας, απώλειας του αυτοσεβασμού και τηςαξιοπρέπειας, ώστε να καθηλώνονται ενοχοποιημένοι μπροστά σε μια σκλαβιά που τα σκυλιά αυτά παρουσιάζουν ως κισμέτ και ειμαρμένη.

Ευρωλιγούρηδες οι ίδιοι (αυτοί λακέδες) κομπλεξικοί με περικεφαλαία, συνήθως αμαθείς, ή ταξικοί εξωμότες, αν γνωρίζουν γράμματα, έφθασαν στο σημείο να ανεβάζουν στην πυρά όποιον μετείχε στα ελληνικά γράμματα και τον ανθρωπισμό τους, κατηγορώντας τον για αρχαιολαγνία και προγονοπληξία. Και τρομοκράτησαν πολλούς. Λίγοι στάθηκαν γενναίοι απέναντι στα σκυλιά που άλλωστε όριζαν και ορίζουν καριέρες στον Τύπο, τα ΑΕΙ και τις κρατικές θέσεις. Τα ίδια αυτά σκυλιά «χάρισαν» έτσι την ελληνική ιστορία και τα ελληνικά γράμματα στους πιο ανελλήνιστους Ελληναράδες τύπου Χρυσής Αυγής, που κατέχουν απ’ αυτά, όσα γνώριζαν οι Νεάντερταλ για τη θεωρία της σχετικότητας. Ομως όλο αυτό δεν συνέβη ως παρεπόμενο αποτέλεσμα κάποιας άλλης στόχευσης, αλλά σκοπίμως. Διότι η ελίτ του εκσυγχρονισμού χρειαζόταν τον φασισμό του εθνικισμού ως χρήσιμο εχθρό. Είναι και οι δύο, εθνομηδενιστές και εθνικιστές, οι δύο όψεις του ίδιου κίβδηλου νομίσματος. Τους χρειάζεται και τους δυο το ίδιο ο πραγματικός φασισμός των σαλονιών, των τραπεζικών λόμπυ και των τραστ, εκεί που παίρνονται οι μεγάλες αποφάσεις για πόλεμο ή ειρήνη, για ζωή ή για θάνατο. Η αστική δημοκρατία, όσον ήταν αναγκασμένοι να την υφίστανται οι αστοί (ως κατάλοιπο παλαιών επαναστάσεων ή ως αναγκαίο κακό για τον φόβο της ΕΣΣΔ), σήμερα εκφυλίζεται. Πεθαίνει μέσα σε κατά συρροήν κατά συνθήκην ψεύδη.

• Μύθος τρίτος: Οι συντεχνίες. Τίποτε άλλο παρά η δαιμονοποίηση του συνδικαλιστικού κινήματος. Με ταυτόχρονο εκμαυλισμό των συνδικαλιστών. Με ενοχοποίηση των κομματικών συνδικάτων (των μόνων που θα μπορούσαν να δώσουν και πολιτική διάσταση στους εργατικούς αγώνες). Επίσης: Η απόφανση περί ιδεολογικής κυριαρχίας της Αριστεράς στη Μεταπολίτευση. Οτι δηλαδή ούτε η Ν.Δ., ούτε το ΠΑΣΟΚ (που στην αρχή του ήταν η «αριστερά της αριστεράς», ώσπου έγινε η δεξιά της δεξιάς- τέτοια γλίτσα) μπορούσαν να κυβερνήσουν, λόγω της αντίδρασης της Αριστεράς!

Λόγω της αντίδρασης της Αριστεράς ξεφούσκωνε το έλλειμμα ο κ. Αλογοσκούφης και το φούσκωνε οΓιωργάκης; λόγω της αντίδρασης της Αριστεράς έγινε της κακομοίρας στο χρηματιστήριο και της μουρλής με τις μίζες; λόγω της αντίδρασης της Αριστεράς εξαερώθηκε η Ολυμπιακή με αποτέλεσμα να χρειάζεσαι σήμερα για να πας στην Κέρκυρα όσα χρειαζόσουν τότε για να πας Νέα Υόρκη;

Ψεύδονται. Ψεύδονται οι σκύλοι σαν μαϊμούδες. Ανοίγουν το στόμα τους μόνον για να ψευσθούν ή να δαγκώσουν. Το μερτικό τους απ’ του αφέντη το ψωμί. Ψωμί που το αρπάζουν απ’ τον λαό. Ψεύδονται τα καθάρματα με ρυθμό πολυβόλου. Πολυβόλου σε εκτελεστικό απόσπασμα. Κι όταν δεν ψεύδονται, εκβιάζουν και απειλούν.

Ο μύθος της εναντίωσης του δημόσιου με τον ιδιωτικό τομέα. Το θανατηφόρο διαίρει και βασίλευε. Ομύθος της ανταγωνιστικότητας. Και διά αυτής η πτώση των τιμών. Ανθρωποι απ’ τα παράθυρά τους έπεσαν, οι τιμές όχι. Οσο για την ανταγωνιστικότητα, διαρκεί όσον ο ισχυρότερος να νικήσει τον ασθενέστερο και να μπούμε σε μια νέα μονοπώληση. Του ενός ή των τραστ. Ελεύθερη αγορά. Μύθος. Ούτε η σοβιετική οικονομία δεν διευθυνόταν τόσο κεντρικά και απόλυτα όσο διευθύνεται η ελεύθερη οικονομία απ’ τις τράπεζες, τα τραστ και τα όπλα. Ευρωπαϊκή Ενωση. Μύθος. Και το Ενωση και τοΕυρωπαϊκή. Σε μια δικτατορία των Δυνατών εξελίσσεται, όπου, με μια σιδηρά γραφειοκρατία ως βραχίονα, οδηγεί στην απόκλιση, αντί της σύγκλισης το βιοτικό επίπεδο των λαών και μετατρέπει τα κράτη σε περιοχές, ζώνες και περιφέρειες. Ανθρώπινα δικαιώματα. Μύθος. Ανεργοι, φτωχοί, ανασφάλιστοι, αναλφάβητοι, εξαχρειωμένοι και παρίες όσοι και οι κόκκοι στην άμμο της θάλασσας. Λόγου χάριν Κορέα. Οι «πόρνες γιαγιάδες». Ανεπτυγμένο βιομηχανικό κράτος, χωρίς ίχνος κοινωνικού κράτους. Κάποτε η «σύνταξη» των γερόντων ήταν τα παιδιά τους. Τα πρότυπα των παιδιών άλλαξαν στο πιο καταναλωτικό. Και τώρα οι γέροντες για να ζήσουν αλληεκπορνεύονται (περιοδικό «Επίκαιρα»). Να μιλήσουμε και για άλλους μύθους; δεν υπάρχει λόγος. Ολοι σας γνωρίζετε πολλούς, ακόμα και κάποιους τους ζείτε στο πετσί σας.

Ομως τα «σκυλιά του πολέμου» (διότι περί πολέμου πρόκειται) που μας έφεραν ως εδώ λέγοντας είκοσι - τριάντα χρόνια μπούρδες, εξακολουθούν να λένε τα ίδια.

Επί τέσσερα χρόνια στα σπλάχνα της ελληνικής κοινωνίας έχει γίνει η σφαγή των νηπίων. Και οι φονιάδες λένε τα ίδια που έλεγαν πριν ο φόνος που διαπράττουν να γίνει φανερός.

Κι ακόμα κάποιοι τους ακούνε και μηρυκάζουν όσα ακούνε. Παρ’ ότι και οι ίδιοι σφαγμένοι. Μυστήριο, ε;

Τι θα ήταν όμως το σύμπαν χωρίς το μυστήριο του μαλάκα;

*Δημοσιεύθηκε το "enikos.gr" την Τρίτη 1 Ιουλίου 2014

 

Διαβάστε περισσότερα

"Μολών λαβέ" ή "δούναι και λαβείν";

  Δεν έχουν ιερό! Δεν έχουν όσιο! Είναι ξεπουληματίες. Κανονικοί. Έχουν πέσει πάνω στο σώμα της χώρας και το εκποιούν. Έχουν κάνει κολεγιά με τα κοράκια και τα βγάζουν όλα στο σφυρί. Τη γη μας, την ιστορία μας, την ψυχή μας!
   Ο «Ηρόδοτος» του μέλλοντος θα έχει σίγουρα κάποιες σελίδες του αφιερωμένες σ’ αυτούς. Τις πιο μαύρες. Αλήθεια από ποιο «μνημείο ντροπής» να ξεκινήσεις; Και μόνο η αγγελία (!) που τόλμησαν να βάλουν για να διαφημίσουν την πραμάτεια τους, αφήνει άφωνο όποιον διαθέτει έστω και ελάχιστο αίσθημα ντροπής: 
   «Περιοχή με μεγάλο ιστορικό ενδιαφέρον, όπου διεξήχθη η γνωστή μάχη των Θερμοπυλών μεταξύ Ελλήνων και Περσών το 480 πΧ. Σύμφωνα με την Ελληνική μυθολογία, ο Ήφαιστος, μετά από αίτηση της Θεάς Αθηνάς, δημιούργησε τις πηγές για τον Ηρακλή, προκειμένου να πλένεται και να ξεκουράζεται μετά την ολοκλήρωση των εργασιών του»!

   (Παρεμπιπτόντως: Αυτά συμβαίνουν επί ημερών πρωθυπουργού Σαμαρά. Ο οποίος θήτευσε και ως υπουργός Πολιτισμού... Αυτά συμβαίνουν επί ημερών του αντιπροέδρου Βενιζέλου. Ο οποίος, επίσης, θήτευσε ως υπουργός Πολιτισμού)…

   Έτσι γράφει το πωλητήριο που έβαλαν οι κύριοι του ΤΑΙΠΕΔ για τις ιαματικές πηγές στις Θερμοπύλες. Ναι. Ξεπουλάνε και τις Θερμοπύλες! Και το διαφημίζουν! Ακόμα και τον Λεωνίδα, τον παρουσιάζουν σαν πλασιέ του «real estate» τους! Ακόμα κι εκείνο το «Μολών λαβέ», το ξεφτίλισαν! Το έκοψαν, το… «εκσυγχρόνισαν», το… «μετέφρασαν» και το έκαναν… «λαβέ»! Σκέτο!
   Είναι τόσο «χαλασμένοι» που ούτε αυτό δεν μπορούν να καταλάβουν: Ότι όχι μόνο δεν θα έπρεπε να διαφημίζουν τι κεφάλαιο της ιστορίας ξεπουλάνε, αλλά ότι, αντίθετα, θα έπρεπε να το κρύβουν. Όμως η «ηθική» τους είναι άλλου τύπου. Ποια ηθική και ιστορίες για Μαραθώνες, για Σαλαμίνες και Θερμοπύλες. Εδώ μιλάει η πορτοφόλα!
   Ποιοι Σπαρτιάτες και ποιοι Θεσπιείς. Για τους χαρτογιακάδες αυτά είναι κουραφέξαλα. Εδώ μιλάνε τα φράγκα, κύριοι! Έτσι θα έρθει η «ανάπτυξη». Αυτό θα πει «επενδυτικό κλίμα». Όλα τα άλλα είναι… αναχρονισμοί.
   Στο σφυρί, λοιπόν, και οι Θερμοπύλες. Τι κι αν το «φιλετάκι» βρίσκεται εντός κηρυγμένου αρχαιολογικού χώρου; Ο καλός «επενδυτής» θα έρθει και ως άλλος Δαρείος, ως άλλος Ξέρξης, θα πάρει ό,τι ζητούσαν εκείνοι: «Γην και ύδωρ»! Και σε τι θέα, ε; Θα πίνει το κονιακάκι του, θα καπνίζει το πούρο του και στα 500 μόλις μέτρα απόσταση θα απλώνεται μπροστά του ο πυρήνας του αρχαιολογικού χώρου: Ο Κολωνός! Ο μικρός λόφος που έλαβε χώρα η τελική φάση της μάχης των Θερμοπυλών. Έρμε Λεωνίδα…
   Κι αφού έβγαλαν στο σφυρί τις Θερμοπύλες, σιγά μην κολλήσουν στα υπόλοιπα: Πωλητήριο από τη ΔΕΗ μέχρι τους αιγιαλούς. Από το νερό μέχρι τα λιμάνια και τα αεροδρόμια. Πωλητήριο και στον Τύμβο των Σαλαμινομάχων! Πωλητήριο και στην Πουνταζέζα, στην θεσμοθετημένη αρχαιολογική ζώνη, που περιλαμβάνει  τον παραθαλάσσιο οικισμό του αρχαίου δήμου Σουνίου της Λαυρεωτικής. Πωλητήριο και στις παραλίες του Σίμου και του Σαρακίνικου στην Ελαφόνησο, αυτόν τον ανεκτίμητο παράδεισο, τον ενταγμένο στο δίκτυο «Νatura 2000». Πωλητήριο σε 20 ακίνητα του Υπουργείου Πολιτισμού στην Πλάκα, μαζί και το κτήριο της οδού Μπουμπουλίνας, εκεί που «χτυπούν το βράδυ στην ταράτσα τον Αντρέα». Πωλητήριο και στην Ακροναυπλία!
   Αλλά, θα πείτε, τι να τους νοιάζει τους «Μπαλτάκους» ότι ξεπουλιέται η Ακροναυπλία. Τι ήταν η Ακροναυπλία; Ενα «Στρατόπεδο Κράτησης Κομμουνιστών», ήταν, όπως επισήμως, άλλωστε, βαφτίστηκε από τον φασίστα Μεταξά. Επομένως, τι τους νοιάζει τους «Μπαλτάκους» που ο τόπος έχει πάνω του τα «σημάδια» του Μπελογιάννη, του Γληνού, του Σουκατζίδη και εκατοντάδων άλλων. Σωστά.
   Αλλά, αυτοί δεν κρύβονται με τίποτα. Γιατί εκεί, στην Ακροναυπλία, εκτός από του Μπελογιάννη υπάρχουν και τα «σημάδια» του καταδικασμένου για «εσχάτη προδοσία» Θεόδωρου Κολοκοτρώνη! Αυτά ξεπουλάνε οι «μεσίτες» μας. Λες και πρόκειται για τσιφλίκι τους. Λες και τα φέρανε από το σπίτι τους.
   Να δείτε πως το λένε; Α, ναι: «Παρωχημένες εμμονές»! Από αυτό – λένε – πάσχουμε. Εμείς, πάλι, λέμε ότι πάσχουν από ξετσιπωσιά. Ότι στο παζάρι τους δεν υπάρχει ούτε ένας πάγκος που να πουλάει, έστω για τα μάτια του κόσμου, λίγη τσίπα.
   Έχουμε, δε, να τους θυμίσουμε μια ενδιαφέρουσα ιστορία, σ’ αυτούς, στους «επενδυτές» τους, στους πολιτικούς προϊσταμένους τους και στους κάθε λογής κλητήρες της υπηρεσίας «δούναι και λαβείν». Μια ιστορία από κείνες που ό,τι και να ξεπουλήσουν, δεν μπορούν να τις θάψουν:
   Λίγα χρόνια νωρίτερα από το «Μολών λαβέ» των Θερμοπυλών, οι Πέρσες αγγελιαφόροι μετέφεραν την απαίτηση για «Γην και ύδωρ» στο βασιλιά της Σπάρτης. Τότε ήταν που ο Λεωνίδας και οι Σπαρτιάτες τους πέταξαν σε ένα βαθύ πηγάδι. Λέγοντάς τους πως θα τα βρουν εκεί…

email: mpog@enikos.gr

Διαβάστε περισσότερα

Η απολογία του Νίκου Καζαντζάκη στην ανακριτική αρχή του Ηρακλείου, που δημοσιεύτηκε τη Δευτέρα 16 Φεβρουαρίου 1925, δεν αποτελεί μόνο ένα έξοχο πολιτικό κείμενο αλλά είναι και δραματικά επίκαιρη σήμερα, την εποχή της κρίσης. Μιας εποχής που η σύγχιση, οι πολιτικές και κοινωνικές συγκρούσεις αλλά και αντιφάσεις στον πολιτικό λόγο κυριαρχούν.
Παρακάτω, παραθέτουμε ένα τμήμα της διάσημης “απολογίας του Καζαντζάκη”

1-
Πιστεύω ότι το σύγχρονον αστικόν καθεστώς κατέστη ανίκανον να ρυθμίσει τας συγχρόνους ανάγκας και ανησυχίας του κοινωνικού συνόλου.
ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΣ.-Στηρίζεται εις την άνισον κατανομήν του πλούτου, εις την ασύστολον εκμετάλλευσιν των εργαζομένων τάξεων υπό αρπακτικής ισχυρώς ωργανωμένης κεφαλαιοκρατίας.
ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΣ.-Η ολοένα καταρρέουσα ηθική βάσις εις τας σχέσεις μεταξύ των ατόμων, παραλύει οιανδήποτε, εντός του αστικού καθεστώτος, προσπάθειαν όπως στηριχθή επί ηθικών αρχών ατομική, οικογενειακή και κοινωνική ζωή των ανθρώπων.
ΠΟΛΙΤΙΚΩΣ.-Η σχεδόν καθολική έλλειψις κάθε ενδιαφέροντος δια τα κοινά, ή σχεδόν αποκλειστική εξυπηρέτησις της αρχούσης τάξεως υπό της εκάστοτε πολιτικής εξουσίας, εις βάρος της μεγίστης πλειονοψηφίας του λαού, καθιστά ανεπαρκή και επιπολαίαν οιανδήποτε αλλαγήν προσώπων ή θεσμού.
Ταύτα πάντα θεωρώ συμπτώματα της παρακμής μιας τάξεως. Η αστική τάξις απέδωκεν-και εις θαυμαστήν ποσότητα και ποιότητα-ό,τι ηδύνατο εις την σκέψιν, εις την τέχνην, εις την επιστήμην, εις την πράξιν. Επάλαισεν εναντίον της προηγούμενης της Φεουδαλικής ιδεολογίας, ενίκησεν, εδημιούργησεν, εξετέλεσεν τον προορισμόν της-αρχίζει ν’ αποσυντίθεται και να βαίνει εις εξαφάνισιν.
Τοιούτος υπήρξε πάντοτε ο ρυθμός της ιστορίας. Μια τάξις, εκάστοτε εναλάσσουσα-οι βασιλείς, οι ευγενείς, οι αστοί-γεννάται, παλαίει, νικά, δημιουργεί, και εξαφανίζεται. Και άλλη τάξις την διαδέχεται, διαγράφουσα και αυτή, εις την πάροδον των αιώνων, την ιδίαν μοιραίαν τροχιάν.
Ζώμεν, ακλονήτως πιστεύω, το τέλος μιας κοινωνικής τάξεως, της αστικής.
ΙΙ- Ποία τάξις θα την διαδεχθή; Η τάξις των εργαζομένων-είτε εργάται είνε ούτοι, είτε αγρόται, είτε πνευματικοί παραγωγοί.
Η τάξις αύτη διήλθε προς ενός ήδη αιώνος, το πρώτον στάδιον της πορείας της, καθ’ ό προσεπάθει να εξεγείρη τις τας τάξεις των αστών το αίσθημα της φιλανθρωπίας και δικαιοσύνης, υπέρ των πεινώντων και αδικουμένων και ικέτευεν εξ ονόματος υψηλών ηθικών αρχών, να βελτιωθούν οι όροι της ζωής.
Ταχέως όμως σαφώς αντελήφθη ότι η πάλη των τάξεων είνε νόμος ιστορικός, αναπόφευκτος και όπως τα άτομα ούτω και οι λαοί, ούτω και αι κοινωνικαί τάξεις, διατρέχουν μοιραίως τα στάδια της γεννήσεως, της ακμής και της φθοράς.
Ουδεμία τάξις έμενε δια παντός εις την εξουσίαν. Η αστική τάξις θ’ ακολουθήση και αυτή, τον απαράγραπτον φυσιολογικόν νόμον και τότε η τάξις των εργαζομένων μοιραίως θα την διαδεχθή.
Η επίγνωσις αύτη κατέστη η αφετηρία μιας νέας όλως βαθυτέρας, αντιλήψεως των δικαιωμάτων και των υποχρεώσεων της τάξεως των εργαζομένων. Αντελήφθη δια πρώτην φοράν ότι χρέος έχει να οργανωθεί, να μορφωθή, να διατυπώση ωρισμένον πρόγραμμα, αφού είνε κεκλημένη, από ιστορικήν ανάγκην αργά ή γρήγορα να διαδεχθή την άρχουσαν σήμερον αστικήν τάξιν.
Τοιουτοτρόπως συγάσσονται, συνειδητά πλέον, αναγκασμέναι από τον ιστορικόν ρυθμόν, τα δύο αντίπαλα στρατόπεδα.
Τον ρυθμόν τούτον επετάχυνεν απροσδοκήτως ο εκραγείς παγκόσμιος πόλεμος. Ο πόλεμος ούτος μετέβαλε την ψυχικήν ατμόσφαιραν του κόσμου ότι θ’ απήτει γενεά ολόκληρος δια να γίνη καταληπτόν έπειτα από την φοβεράν ταύτην δοκιμασίαν της ανθρωπότητος, αμέσως όχι μόνον γίνεται ιδέα αντιληπτή, αλλά και αγωνίζεται να μετουσιωθή εις πράξιν.
Η ψυχική αύτη μεταπολεμική αγωνία η οξεία συναίσθησις πως είνε ανάγκη πλέον να εξευρεθή μια λύτρωσις από την οικονομικήν αυτήν κοινωνικήν πολιτικήν και πνευματικήν αθλιότητα, αποτελεί σήμερον την Μεγάλην παγκόσμιον Πραγματικότητα.
ΙΙΙ- Απέναντι της Μεγάλης ταύτης παγκοσμίου Πραγματικότητος, έχομεν την Μικράν πραγματικότητα την καθαρώς τοπικήν της Ελλάδος.
Ποία είνε η Ελληνική αύτη πραγματικότης και ποία κατ’ ανάγκην ανακύπτει η σχέσις μεταξύ της Μεγάλης και της Μικράς Πραγματικότητας;
Μόνον εάν σαφώς απαντήσωμεν εις το ερώτημα τούτο θα ημπορέσωμεν ν’ αντιληφθώμεν το σύγχρονον ημών χρέος ως Ελλήνων και ως ανθρώπων.
Εις την Ελλάδα δεν υπάρχει ακόμη εις τόσην οξύτητα και έντασιν όσον εις άλλους βιομηχανικώς ή πνευματικώς περισσότερον προηγουμένας χώρας, η σαφής διαγραφή της πάλης των τάξεων. Εν τούτοις, σήμερον, με τα μέσα της συγκοινωνίας, με τα βιβλία, με τας εφημερίδας, με τας διαλέξεις, με την εργατικήν παγκόσμιον αλληλεγγύην, με την φοβεράν και γονιμωτάτην πείραν του μακροχρονίου πολέμου, μία Ιδέα δεν δύναται να εντοπισθή εις μίαν χώραν, αλλά υπερπηδά ταχύτατα τα σύνορα και διατρέχει όλην την γην.
Δια τούτο, είτε θέλομεν είτε μη, είτε είμεθα ώριμοι είτε μη, η παγκόσμιος αύτη Ιδέα, η οποία εις πολλάς ήδη χώρας ήρχισε να μεταβάλλεται εις τεραστίαν δύναμιν-θα παρασύρη και την Ελλάδα, χωρίς να την περιμένει να ωριμάση Βιομηχανικώς ή πνευματικώς. Η μικρά τοπική πραγματικότης θα παρασυρθή από την Μεγάλην.
Ποίον λοιπόν είναι το χρέος μας; Πιστεύω βαθύτατα ότι το χρέος των δυνάμενων να έχωσιν επίδρασιν εις τον τόπον μας, είτε επί του πεδίου της σκέψεως είτε επί του πεδίου της δράσεως είναι τούτο:
Να προσαρμόσωμεν την μικράν μας Πραγματικότητα εις την Μεγάλην. Πώς; Μορφώνοντες, φωτίζοντες τον λαόν, τονώνοντες τας ανωτέρας ηθικάς Αρχάς που απομένουν ακόμη, καταδεικνύοντες όχι μόνον πλέον τα δικαιώματα, αλλά και τας υποχρεώσεις άς έχει μία τάξις ήτις μέλλει ν’ αναλάβη ευθύνας.
Μόνον εάν τοιουτοτρόπως προπαρασκευάσωμεν τον λαόν, θα είμεθα εις θέσιν, όταν θα έλθη η μοιραία κρίσιμος στιγμή, να προσαρμόσωμεν την σημερινήν παγκόσμιον ορμήν προς αναδημιουργίαν με τας ιδιαιτέρας συνθήκας του τόπου μας, με την ειδικήν ψυχολογίαν της ιστορίας και του λαού μας.
Ο αγών, όπως τον αντιλαμβάνωμαι, δεν είναι απλώς οικονομικός. Η οικονομική χειραφέτησις είναι μόνον μέσον προς ψυχικήν και πνευματικήν χειραφέτησιν του ανθρώπου. Δεν ζητούμεν ν’ ανατρέψωμεν την θρησκείαν, την οικογένειαν, την Πατρίδα, αλλά να δώσωμεν ανώτερον, βαθύτερον περιεχόμενον εις την θρησκείαν, εις την οικογένειαν, εις την Πατρίδα.
Ολοι, όσοι πονούμεν τον άνθρωπον, έχομεν χρέος α) να μην ανεχώμεθα πλέον την αδικίαν και την ανηθικότητα της συγχρόνου κοινωνικής, πολιτικής και οικονομικής ζωής β) να διασώσωμεν και να τονίσωμεν το δικαίωμα, το οποίον έχει ο λαός να θέλη να βελτιώση την θέσιν του. Και όχι μόνον το δικαίωμα αλλά και την δύναμιν να υψώση το επίπεδον της όλης ζωής του.
Σκοπός μας είναι να δημιουργήσωμεν μίαν ανωτέραν ηθικήν, να φέρωμεν δικαιοσύνην εις τον κόσμον, να δώσωμεν βαθυτέραν έννοιαν εις την αρετήν, εις την τιμήν, εις την ανθρωπότητα.

Ν. ΚΑΖΑΝΤΖΑΚΗΣ
Πηγή:
ΔΕΝ ΠΑΕΙ ΑΛΛΟ
RAMNOUSIA
gregor der grieche
 http://seisaxthia.wordpress.com

Διαβάστε περισσότερα

Σε εποχές κρίσης η κρίση αμβλύνεται

του Λευτέρη Ριζά

Σε εποχές – όπως αυτή που ζούμε τώρα – κρίσης, όπου η μεγάλη μάζα του λαού δέχεται άγρια επίθεση ενάντια σε «κατακτήσεις» της (δηλαδή σε αυτά που πίστευε ότι τα είχε κατακτήσει με τους αγώνες της), είναι πολύ συνηθισμένο φαινόμενο, μέσα στην αγωνία της να αποκρούσει τις επιθέσεις, να οργανώσει την άμυνα της και να αντεπιτεθεί, να παρουσιάζει φαινόμενα σύγχυσης της σκέψης, άμβλυνσης της κριτικής της ικανότητας για να κατανοήσει πολλές από τις λεπτομέρειες των όσων συμβαίνουν και την αφορούν.

Θυμάμαι βέβαια ότι ο Λένιν υποστήριζε πώς σε τέτοιες συνθήκες, οι μάζες μαθαίνουν γρήγορα, αποκτούν πείρα κλπ κλπ. Πάντα βέβαια με τη συνδρομή του επαναστατικού κόμματος της εργατικής τάξης. Γενικά δεν είχε άδικο. Έτσι έχει συμβεί και στη Ρωσία το ‘ 17 και στην Ελλάδα τη δεκαετία του ΄40, ιδιαίτερα μετά την κατοχή μας από τους ναζί-φασίστες.

Αλλά πρέπει να είμαστε πολύ προσεκτικοί σε αυτές τις γενικές διαπιστώσεις. Γιατί να θεωρούμε ότι ο λαός τα καταλαβαίνει όλα, τα συνειδητοποιεί όλα, αποκτάει πλήρη «επαναστατική» πολιτική συνείδηση κλπ είναι όχι μόνο επικίνδυνα απλοϊκό αλλά και συνειδητά ή ασυνείδητα παραπλανητικό. Γιατί αποτρέπει από μια σοβαρή προσπάθεια να ανέβει ακριβώς το ιδεολογικο-πολιτικό επίπεδο του λαού – των υποτελών τάξεων – σε εκείνο το απαραίτητο επίπεδο ώστε να εξασφαλίσει σταθερή ιδεολογικο-πολιτική ηγεμονία τόσο στη διάρκεια όσο και μετά τον αγώνα.

Η Ιστορία των επαναστάσεων – και η δική μας – έχει δείξει ότι στη διάρκεια του κοινού αγώνα, όταν φαίνεται πώς όλοι αγωνίζονται για τον κοινό σκοπό, διεξάγεται μέσα στις γραμμές των αγωνιζόμενων και των οργανώσεων τους, ένας «σκληρός» αγώνας για την εξασφάλιση της ηγεμονίας του. Έτσι ώστε να πάρει την κατεύθυνση των δυνάμεων και συμφερόντων που θα ηγεμονεύσουν ιδιαίτερα μετά τη λήξη του. Αυτές οι δυνάμεις και τα συμφέροντα είναι κοινωνικά, ταξικά. Η ταξική πάλη με άλλα λόγια συνεχίζει πάντοτε να διεξάγεται και μέσα στις οργανώσεις του μετώπου των λαϊκών τάξεων, ομάδων κλπ.

Δεν υπάρχει κανένας σίγουρος τρόπος να εξασφαλιστεί η ηγεμονία της εργατικής τάξης – ή μάλλον των συμφερόντων της – μέχρι το τέλος του αγώνα. Μέχρι σήμερα αυτό δεν έγινε κατορθωτό. Γι αυτό και όσες επαναστάσεις έγιναν στο όνομα της ή με σημαία την ιδεολογία της [ακριβέστερα την κοσμοθεωρία της], τελικά απέτυχαν. Όμως, η αναγνώριση αυτής της πάλης, αυτού του αγώνα μέσα στις γραμμές του κινήματος, μέχρι στιγμής φαίνεται πώς είναι η καλύτερη μέθοδος για να διαφυλάξουμε το κίνημα από τον εκφυλισμό του, από το να περάσει η ιδεολογικο-πολιτική ηγεμονία του από τις εργατικές μάζες σε άλλα κοινωνικά-πολιτικά συμφέροντα.

Αυτή η «πάλη», αυτός ο ταξικός σε τελευταία ανάλυση αγώνας για την ηγεμονία του, για το «ποιος θα νικήσει ποιον» συνειδητοποιήθηκε ιδιαίτερα μετά την πορεία που ακολούθησε η ρωσική επανάσταση και ανάλογα φαινόμενα που παρουσιάστηκαν μετά τη νίκη της κινέζικης, από τον Μάο. Δεν είναι σκοπός μου όμως εδώ να αναφερθώ αναλυτικά για τις σκέψεις του και τις πρακτικές του προσπάθειες να διασώσει την επαναστατική πορεία στην Κίνα. Θα θυμίσω μόνο ότι τελικά δεν τα κατάφερε. Άλλη φορά θα επανέλθουμε στο μεγάλο αυτό ζήτημα.

Αυτά όλα γράφτηκαν όμως ως εισαγωγή για κάτι που διαπιστώνω καθημερινά να συμβαίνει στο χώρο της αριστεράς. Δηλαδή ότι παρουσιάζονται μόνο εκείνα που φαίνεται πώς ενώνουν σήμερα την μεγάλη μάζα του λαού. Κι αυτά δεν είναι παρά η κοινή αγανάκτηση ενάντια στα Μνημόνια και τα συνοδευτικά μέτρα και νόμους τους, που εξουθενώνουν το λαό και βάζουν σε κίνδυνο την ύπαρξη της ίδιας της χώρας μας. Γίνονται συχνά επικλήσεις και αναφορές στο ΕΑΜ και το παράδειγμα του για να το επαναλάβουμε, καλούμαστε στη δημιουργία μετώπων σωτηρίας κλπ κλπ.

Καλά, πολύ καλά όλα αυτά. Αλλά ο λαός εξακολουθεί να μην είναι ούτε ομοιογενής κοινωνικά, ούτε ομοιότροπος. Μπορεί να είμαστε σύμφωνοι ενάντια στο ποιος είναι ο εχθρός – τα μνημόνια κλπ – αλλά να μη συμφωνούμε όλοι στο ποιος ακριβώς είναι ο εχθρός και το σημαντικότερο όχι μόνο πως θα τον αντιμετωπίσουμε αλλά και τι θα τον διαδεχθεί όταν τον κατατροπώσουμε.

Είναι όλα αυτά π.χ. αποτέλεσμα της κυριαρχίας των νεοφιλελεύθερων πολιτικών που κυριαρχούν σήμερα; Άρα αρκεί μια κυβερνητική-πολιτική αλλαγή για να απαλλαγούμε από τα δεινά μας; Είναι αποτέλεσμα μήπως της αδυναμίας των κυβερνήσεων να διαπραγματευθούν σκληρά με τους δανειστές μας; Άρα μια κυβέρνηση ικανότερη στη διαπραγμάτευση μαζί τους αρκεί για να λυθούν τα προβλήματα; Φταίει αποκλειστικά η Μέρκελ, οι τραπεζίτες κλπ.; Αν, όμως, αυτή η κατάσταση οφείλεται σε βαθύτερες αιτίες, όπως π.χ. το ίδιο το κοινωνικο-οικονομικό σύστημα, δηλαδή ο καπιταλισμός και η οργάνωση του σε παγκόσμιο πια επίπεδο, δηλαδή ο ιμπεριαλισμός, τότε ο αγώνας διαφοροποιείται. Τόσο σε επίπεδο κοινωνικών συμμαχιών όσο και προοπτικής. Και φυσικά διαφορετικά μπαίνει το ζήτημα της ηγεμονίας του: ποια τάξη και πώς ηγείται, με ποιες ιδέες και προγράμματα, ποιες ηθικές αξίες και βεβαίως μέσα σε ποια διεθνή πλαίσια και δυνατότητες.

Σήμερα ζούμε σε έναν κόσμο που δεν κυριαρχεί απλά ο νεοφιλελευθερισμός, αλλά ο καπιταλιστικός ιμπεριαλισμός. Που δεν υφίστανται δύο στρατόπεδα – το δυτικό/ καπιταλιστικό και το «ανατολικό»/σοσιαλιστικό – αλλά ένα: αυτό του σύγχρονου ιμπεριαλισμού. Σήμερα, επίσης κυριαρχεί η μεταμοντέρνα ιδεολογία και καθημερινή πρακτική – με εξαίρεση εκείνες τις περιοχές του κόσμου που αγωνίζονται ενάντια στην Δύση και τις αξίες της κάτω από ιδεολογίες που τις θεωρούμε «οπισθοδρομικές»: συνήθως θρησκευτικές.

Στον αναπτυγμένο δυτικό κόσμο και τις «περιφέρειες του» – αυτόν που ιδιαίτερα δεν ανήκει στον «Τρίτο Κόσμο» –   κυρίαρχες είναι οι ιδέες, οι ηθικές συμπεριφορές και πρακτικές του μεταμοντερνισμού. Στο όνομα τους μάλιστα γίνονται μια σειρά επεμβάσεις ιμπεριαλιστικές αλλά και θεσμικές στο εσωτερικό χωρών του ευρωπαϊκού νότου. Στην πρώτη γραμμή τα περιβόητα «ατομικά δικαιώματα» – που μπορεί να αφορούν απλά ατομικά «βίτσια» – , τα δικαιώματα των πάσης φύσης «μειονοτήτων». Για την υπεράσπιση τους άλλωστε έχουν εξαπολυθεί μια σειρά ιμπεριαλιστικοί πόλεμοι και επεμβάσεις. Ο «ιμπεριαλισμός των ανθρωπίνων δικαιωμάτων», όπως έχει ονομαστεί η όλη αυτή επιχείρηση. Δίδυμο αδέλφι τους ο κατευθυνόμενος «αντι-εθνικισμός», το αίτημα για «ανοιχτά σύνορα» κλπ και παράλληλα η λατρεία του σώματος. Από τα τατουάζ και τα σκουλαρίκια μέχρι την περιβόητη «σεξουαλική» απελευθέρωση που καταργεί όλα όσα απαιτούσε π.χ. ο Αριστοτέλης στα «Ηθικά Νικομάχεια» του, για να γίνουμε πραγματικά ευτυχισμένοι. Μπορούμε να πούμε χωρίς να κάνουμε λάθος ότι ο Καρλ Πόππερ και η «Ανοιχτή Κοινωνία» του είναι ο κανόνας σήμερα. Κονιορτοποίηση των πάντων, κοινωνία χυλός, «υπέρβαση» και κατάργηση κάθε συλλογικότητας. Ανάλογη λοιπόν και η αριστερά: Αριστερά των ατομικών και όχι συλλογικών δικαιωμάτων.

Οποιοσδήποτε έλεγχος κοινωνικός – και για χάρη της κοινωνικής αναπαραγωγής – πάνω στο άτομο – , οποιαδήποτε ηθική επιταγή, που να στηρίζει ουσιαστικά την συλλογική-κοινωνική ύπαρξη καταδικάζεται ως αντιδραστική και εξόχως καταπιεστική. Η μεταμοντέρνα ιδεολογία και πρακτική είναι ιδιαίτερα δημοφιλής στα νέα μεσο-στρώματα και γι αυτό διεισδύει εύκολα και στη νεολαία. Αυτό που διάφοροι καταδικάζουν ως κυριαρχία του LifeStyle, όταν πρόκειται να μιλήσουν για το Ποτάμι του Σταύρου Θεοδωράκη, αυτό που βλέπουμε να απασχολεί μεγάλο μέρος της νεολαίας: τα κινητά, τα i-pad κλπ κλπ είναι φαινόμενα της μεταμοντέρνας ιδεολογίας και κυριαρχίας της. Που διαλύει ουσιαστικά κάθε προσπάθεια συλλογικής οργάνωσης της ζωής και του αγώνα για να την ξανακερδίσουμε.
Ακόμα και η πληθώρα των «κινημάτων» που έχουν κατακλύσει την αριστερά μας – όπου κάθε ένας ή μια παρέα δικαιολογημένα ή όχι – σηκώνει τη σημαία του τελικά περισσότερο τη διάσπαση διευκολύνει παρά την ενοποίηση.

Τελευταία και μάλιστα κραυγαλέα έκφραση της κυριαρχίας της μεταμοντέρνας ιδεολογίας, πρακτικής και ηθικής και στους κόλπους της αριστεράς – δεν το βάζω σε παρένθεση για να μην οξύνω τα πράγματα – η συμπάθεια που έχουν δείξει από όλες τις πλευρές του πολιτικού φάσματος, στην περίπτωση του Γαβριήλ Σακελλαρίδη. Από τον άκρως νεοφιλελεύθερος Πάσχο Μανδραβέλη της «Καθημερινής» και την Τασούλα Καραϊσκάκη μέχρι τον Σεραφείμ Κοτρώτσο και πολλούς άλλους, όλοι τους υπεραμύνθηκαν το ατομικού δικαιώματος του Γαβριήλ να αυτό-εξευτελίζεται και μαζί του η αριστερά [επαναλαμβάνω ότι καλά θα ήταν η «αριστερά» μας να ξαναδιαβάσει Αριστοτέλη και να ξαναστοχαστεί ποια ήταν η αριστερά του Μανώλη Γλέζου για τον οποίο τάχατες κόπτονται]. Κι αντί να σκεφτούν και να μιλήσουν γι αυτό προσπαθούν να στρέψουν τη συζήτηση αλλού: στο ποιος είναι ο Μάκης Τριανταφυλλόπουλος. Το ζήτημα δεν είναι ποιος είναι ο Μάκης και η Ζούγκλα του, αλλά αν αληθεύουν αυτά που λέει – και ενημέρωσε ιδιαίτερα ηγετικό κλιμάκιο του ΣΥΡΙΖΑ πριν τις εκλογές. Και που βέβαια και μόνο το γεγονός ότι προχώρησε σε μια τέτοια ενημέρωση σημαίνει ότι δεν λειτούργησε εκβιαστικά. Δεν εκβίασε την αριστερά. Το ότι τα «έβγαλε» στη φόρα – γεγονότα άλλωστε που ήταν γνωστά στο διαδίκτυο – καλά έκανε. Γιατί μάθαμε ποιοι είναι, ποια βίτσια – όχι απλά ατομικά δικαιώματα – βασανίζουν ηγετικά πρόσωπα της δύσμοιρης αριστεράς. Που ο κόσμος της «πάντα ευκολόπιστος και πάντα προδομένος», βαθειά θρησκευόμενος, δηλαδή πιστεύοντας αλλά πολύ σπάνια ερευνώντας, έχει συνηθίσει εκ των υστέρων πάντοτε να ακούει αυτοκριτικές για λάθη και παραλείψεις της ηγεσίας που τον οδήγησαν στην ήττα. Λάθη και παραλείψεις που αν είχε ανοιχτά τα μάτια, τα αυτιά και το μυαλό του θα τα είχε διαπιστώσει και διορθώσει έγκαιρα.
Στις επόμενες εκλογές όταν θα έχουν αυξηθεί οι ψήφοι της Χρυσής Αυγής – και γενικότερα της δεξιάς – θα ψελλίζουν διάφορες ανόητες αναλύσεις και δικαιολογίες.

Η τελευταία αυτή περίπτωση στην οποία αναφέρθηκα είναι ένα μικρό παράδειγμα του πώς διεξάγεται – και προς το παρόν κερδίζεται – ο ιδεολογικός-πολιτικός και ηθικός αγώνας από τα μικροαστικά-μεσοαστικά στρώματα, για λογαριασμό του αστισμού, μέσα στους κόλπους του λαού. Πως δηλαδή η εργατική αριστερά δεν απαντάει σε όλα αυτά είτε από έλλειψη ικανότητας και ωριμότητας ή σαν αποτέλεσμα της ιδεολογικής-πολιτικής ήττας που έχει υποστεί στην Ελλάδα και τον κόσμο, τα τελευταία 50 χρόνια.

Διαβάστε περισσότερα

Γιατί ότι αγοράζουμε χαλάει εύκολα; Ντοκιμαντέρ

Ένα εξαιρετικό ντοκιμαντέρ που εξηγεί γιατί ότι αγοράζουμε πια χαλάει τόσο εύκολα και ποιοι κρύβονται πίσω από αυτό. Η ιστορία ξεκινά από την μείωση ζωής των λαμπών και φτάνει μέχρι τους εκτυπωτές και τα i-pods. Όλα προς χάρην της προγραμματισμένης αχρήστευσης!

Σήμερα είναι σχεδόν αδύνατον να αγοράσεις καλά παπούτσια, ή μια άσπρη συσκευή (όπως τα παλιά καλά ΠΙΤΣΟΣ ή ΙΖΟΛΑ), ή μια μητρική που να μην χαλάσουν οι πυκνωτές της σε λίγα χρόνια.

Διαβάστε περισσότερα

Το σκοτεινό πρόσωπο της μόδας

Συγγραφή: Επιμέλεια: Μικαέλα Κόλλια
Δύο γυναίκες στην Αγγλία βρήκαν ραμμένες στα  ρούχα που είχαν αγοράσει από τη γνωστή εταιρία Primark, τις εξής ετικέτες: «Δουλεύουμε εξαντλητικά ωράρια» και «Εργαζόμαστε σε συνθήκες γαλέρας».
Μια από τις δύο γυναίκες, η Ρεμπέκα Γκάλαχερ, που βρήκε το μήνυμα σε φόρεμα που αγόρασε σε κατάστημα της εταιρείας στο Σουάνσι, δήλωσε πως η ετικέτα είχε ραφτεί μεταξύ εκείνων που περιέχουν οδηγίες πλυσίματος. «Ακούς διάφορες ιστορίες για ανθρώπους που δουλεύουν σε άθλιες συνθήκες στο εξωτερικό, ένιωσα τόσο ένοχη που δεν πρόκειται να φορέσω το ρούχο. Με πιάνει απέχθεια στη σκέψη πως το καλοκαιρινό μου ρούχο είναι φτιαγμένο από ένα εξαντλημένο άτομο που δουλεύει όλη την ημέρα» δήλωσε στην South Wales Evening. Πρόσθεσε, επίσης, ότι προσπάθησε να επικοινωνήσει με την Primark, αλλά την έβαλαν σε αναμονή για 15 λεπτά και μετά της το έκλεισαν.
Δυο μήνες μετά την επέτειο της κατάρρευσης του εργοστασίου Rana Plaza στο Μπαγκλαντές, και καθώς οι περισσότεροι από τους τραυματίες και τους συγγενείς των θυμάτων της καταστροφής εξακολουθούν να περιμένουν αποζημίωση, το σκάνδαλο με τις ετικέτες σοκάρει ακόμα περισσότερο. Αν και η Primark, συνέβαλε στο ταμείο αποζημιώσεων, το μυστικό μήνυμα που είναι κρυμμένο μέσα στα γυναικεία ρούχα αποτελεί μια τρομαχτική εικόνα. Θα μπορούσε ένας εργάτης βιοτεχνίας ένδυσης κάπου στον αναπτυσσόμενο κόσμο πραγματικά να φτάσει σε όλα τα συνδικάτα, τους κατασκευαστές, τις κυβερνήσεις, τις δυτικές πολυεθνικές και στην ντουλάπα ενός συνηθισμένο αγοραστή, για να κάνει καταγγελία; Και αν ναι, τη ζητά με αυτό;
Η προφανής απάντηση θα ήταν, βελτίωση των συνθηκών εργασίας. Αλλά πώς; Ένα ανώτερο στέλεχος ενός μεγάλου καταστήματος ρούχων δήλωσε ανώνυμα στην εφημερίδα Guardian ότι «οι αγοραστές δεν νοιάζονται για τις συνθήκες, και η έρευνα δείχνει ότι προτιμούν φθηνά ρούχα αδιαφορώντας για τα θέματα σεβασμού των ανθρωπίνων δικαιωμάτων». Το επιχείρημα αυτό συνιστά ότι αν οι καταναλωτές ήταν πιο ευαισθητοποιημένοι, τότε και οι εταιρίες θα άλλαζαν τις πολιτικές τους.
Αλλά, όπως πολλοί τονίζουν, αυτό το επιχείρημα είναι κάτι σαν οπισθοχώρηση και φυγοπονία. Οι εταιρίες δε φαίνονται πρόθυμες να αλλάξουν τις τακτικές τους. Μάλιστα, σύμφωνα με τη Guardian, στον απόηχο της καταστροφής του Rana Plaza, η Matalan και η Benetton δεν έχουν ακόμη καταβάλει καμία συνεισφορά στο ταμείο αποζημιώσεων παρά την αποδοχή των δεσμών τους με το εργοστάσιο.
Από την πλευρά της, η Primark δήλωσε ότι διεξάγει έρευνα για να εντοπίσει πώς έφτασαν οι ετικέτες στις πελάτισσες. Μάλιστα, όταν παλιότερα είχε κατηγορηθεί από τα μέσα ενημέρωσης για τις άθλιες συνθήκες εκμετάλλευσης παιδιών, είχε διεξάγει εκστρατεία, με τίτλο «Ηθική Primark», με στόχο να καθησυχάσει τους καταναλωτές ότι είναι μια ηθική επιχείρηση.
Αλλά είναι αλήθεια ότι η άνοδος της καταναλωτικής ηθικής, έχει σημειώσει περιορισμένη πρόοδο στο χώρο της μόδας. Αυτό οφείλεται εν μέρει στην πολυπλοκότητα της διαδικασίας εφοδιασμού της μόδας. Ίσως το πιο οδυνηρό και ειρωνικό πράγμα σχετικά με το μήνυμα στα φορέματα, είναι ότι αν και οι χειριστές των μηχανημάτων στα εργοστάσια του Μπανγκλαντές και αλλού βρίσκονται τόσο μακριά, τελικά, είναι πολύ πιο κοντά μας σε σχέση με τα περισσότερα από τα υπόλοιπα εκατομμύρια ανθρώπων που εμπλέκονται στη βιομηχανία της μόδας.
Χάρη στην δημοσιότητα γύρω από την καταστροφή του Rana Plaza, η κοινή γνώμη δεν ασχολήθηκε μόνο με τους εργάτες κατασκευής ρούχων αλλά και με το γενικότερο πρόβλημα εργατικής εκμετάλλευσης, από όσους δουλεύουν στα χωράφια για να συλλέξουν βαμβάκι μέχρι όσους το επεξεργάζονται και όσους μεταφέρουν τα φορτία με τα ραμμένα ρούχα.  Η βιομηχανία μαζικής παραγωγής φθηνών ενδυμάτων κρύβει μια τεράστια αλυσίδα εκμετάλλευσης φτωχών εργατών. Μάλιστα, το βαμβάκι είναι ένα εκ των βασικότερων γεωργικών προϊόντων στον κόσμο, που καλλιεργούνται στις πέντε ηπείρους και από μερικούς από τους φτωχότερους ανθρώπους στον κόσμο.
Η ιστορία της παραγωγής κλωστοϋφαντουργικών προϊόντων είναι η ιστορία της εκβιομηχάνισης και της  τεχνολογικής καινοτομίας. Αλλά είναι, επίσης, η ιστορία της δουλείας και της καταστροφής της παραγωγής κλωστοϋφαντουργικών προϊόντων στην Ινδία. Ακόμα και αν κάποιος δε μπορεί να καταλάβει ή να φανταστεί τι σημαίνει αυτή η κραυγή για βοήθεια στις ετικέτες, σίγουρα δε μπορεί να αρνηθεί ότι αποτέλεσε ένα γερό χτύπημα για τη συνείδησή του.
^{* Βίντεο της οργάνωσης «Labour Behind the Label» για τις συνθήκες εργασίας στην Primark (2009)}
Σχετικό Άρθρο:
Το θανατηφόρο τίμημα της μόδας: Εκείνοι που σκοτώνονται καθημερινά για να ντυνόμαστε εμείς
Πηγή: tvxs.gr

Διαβάστε περισσότερα

Έρευνα-σοκ: Μεροκάματο 19 ευρώ για πάντα!

Το ΔΝΤ ξαναχτυπά με ένα νέο σύστημα κατώτατου μισθού που θα τσακίσει κάθε έννοια εργασιακού δικαιώματος και αξιοπρεπούς διαβίωσης. Σύμφωνα με έρευνα – σοκ του εργατολόγου, Αλέξη Μητρόπουλου, που δημοσιεύεται αυτήν την Κυριακή στο «Χωνί» ερχεται ο βασικός μισθός χωρίς προσαυξήσεις! Οι εργαζόμενοι του ιδιωτικού τομέα θα έχουν τον ίδιο μισθό-ψίχουλα για όλη τους τη ζωή. Με 500 ευρώ το μήνα (ή και λιγότερα…) θα πιάνουν δουλειά για πρώτη φορά, τα ίδια θα παίρνουν και μετά από 30, 35 ή 40 χρόνια εργασίας!

- Καταργούνται όλα τα επιδόματα!

- Καταργείται η ίδια η έννοια της προϋπηρεσίας, μέχρι η ανεργία να πέσει κάτω από το… 10%! Δηλαδή, για πάντα!

Ετοιμάζουν μια Ελλάδα όπου:

- ο κατώτατος μισθός θα συνεχίσει την ελεύθερη πτώση,

- οι μισθοί σε δημόσιο και ιδιωτικό τομέα θα αποσαθρωθούν βίαια μέχρι να επέλθει η απόλυτη «βουλγαροποίηση» τους,

- θα καταργηθούν οι τριετίες,

- θα επέλθει βίαιη εσωτερική υποτίμηση χωρίς τέλος,

- θα καταργηθούν οι συλλογικές συμβάσεις εργασίας και τα συνδικάτα!

Τα μνημόνια δεν έχουν τέλος. Ούτε ο εφιάλτης για τον Έλληνα εργαζόμενο.

ΕΡΤ

Διαβάστε περισσότερα

Δύο ανέκδοτα κείμενα του Κομαντάντε Γκεβάρα

Το Ελληνικό Αρχείο Τσε Γκεβάρα δημοσιεύει για πρώτη φορά μεταφρασμένα δύο άγνωστα στο πλατύ κοινό κείμενα του Ερνέστο Γκεβάρα. Τα κείμενα περιέχονται στο πρόσφατα εκδοθέν βιβλίο του Κάρλος Ταμπλάδα «H πολιτική οικονομία της οικοδόμησης του σοσιαλισμού» (Διεθνές Βήμα, 2014).

ΚΕΙΜΕΝΟ ΠΡΩΤΟ.

Ακόμα και μετά την παραίτησή του από τα κρατικά και κομματικά του καθήκοντα στην Κούβα και μέσα σε μια διεθνιστική αποστολή σε πλήρη εξέλιξη, ο Τσε συνέχισε να εμβαθύνει ακόμα περισσότερο στη πλατύτερη έρευνα του ανθρώπινου πολιτισμού γενικά και στην ιστορία της μαρξιστικής σκέψης ειδικότερα, πράγμα που τον οδήγησε να μελετήσει πλατιά, από τους αρχαίους φιλοσόφους έως τον σοβιετικό μαρξισμό μέσα από τα επίσημά του κείμενα. Κάπου μεταξύ του 1965 και 1966 έγραψε ένα γράμμα σε έναν Κουβανό σύντροφο, ενημερώνοντάς τον για τη μελέτη του:

Τούτη την παρατεταμένη περίοδο διακοπών το έχω ρίξει για τα καλά στη μελέτη της φιλοσοφίας – κάτι που είχα στον νου μου να κάνω εδώ και καιρό. Ήρθα αντιμέτωπος με την πρώτη δυσκολία: στην Κούβα δεν έχει δημοσιευτεί τίποτε, εάν εξαιρέσουμε τα σοβιετικά τούβλα [εγχειρίδια] που έχουν το μειονέκτημα ότι δεν σε αφήνουν να σκεφτείς: το κόμμα το έχει ήδη κάνει για σένα, και εσύ δεν έχεις παρά να το χωνεύεις. Από πλευράς μεθόδου είναι ότι πιο αντιμαρξιστικό υπάρχει και, επιπλέον, συνήθως είναι και κάκιστα. Η δεύτερη, όχι λιγότερο σημαντική δυσκολία ήταν ότι είχα άγνοια του φιλοσοφικού λεξιλογίου (έχω παλέψει σκληρά με τον δάσκαλο Χέγκελ και στον πρώτο γύρο με έριξε κάτω δύο φορές). Γι’ αυτό μου έφτιαξα ένα σχέδιο μελέτης δικό μου, το οποίο πιστεύω ότι θα μπορούσε να μελετηθεί και να βελτιωθεί πολύ περισσότερο, ώστε να αποτελέσει τη βάση μιας πραγματικής σχολής σκέψης έχουμε ήδη κάνει πολλά πράγματα, αλλά κάποτε θα πρέπει επίσης να μάθουμε να σκεφτόμαστε. Το σχέδιό μου συνίσταται σε αναγνώσματα, αλλά θα μπορούσε να αποτελέσει τη βάση για σοβαρές δημοσιεύσεις των πολιτικών εκδόσεων.

Αν ρίξεις μια ματιά στις εκδόσεις της, [αναφέρεται στις Επίσημες Πολιτικές Εκδόσεις της Κούβας (Editora Política de Cuba)] θα δεις την πληθώρα Σοβιετικών και Γάλλων συγγραφέων που περιέχει. Αυτό οφείλεται στην ευκολία να βρεθούν μεταφράσεις και στον ιδεολογικό μιμητισμό. Δεν δίνεις με αυτόν τον τρόπο μαρξιστικό πολιτισμό στον λαό το πολύ, γνωστοποιείς τον μαρξισμό, πράγμα το οποίο είναι αναγκαίο, εάν βέβαια γίνεται σωστά (δεν ανήκουμε σ’ αυτήν την περίπτωση), είναι όμως ανεπαρκές.

Το σχέδιό μου είναι το εξής:
1. Κλασικοί φιλόσοφοι
2. Μεγάλοι υλιστές και διαλεκτικοί
3. Σύγχρονοι φιλόσοφοι
4. Κλασικοί της Οικονομίας και προγενέστεροι
5. Μαρξ και μαρξιστική σκέψη
6. Σοσιαλιστική οικοδόμηση
7. Ετερόδοξοι και καπιταλιστές
8. Πολεμικές

Κάθε ενότητα είναι ανεξάρτητη από την άλλη και θα μπορούσε να αναπτυχθεί ως εξής:

1. Να πάρουμε τους γνωστούς κλασικούς που είναι ήδη μεταφρασμένοι στα ισπανικά, προσθέτοντας μια σοβαρή εισαγωγική μελέτη κάποιου φιλόσοφου –μαρξιστή ει δυνατόν–, και ένα εκτενές επεξηγηματικό γλωσσάριο. Ταυτόχρονα, να δημοσιεύεται ένα λεξικό φιλοσοφικών όρων και μια ιστορία της φιλοσοφίας. Ίσως του Dinnyk ή του Hegel. Οι εκδόσεις θα μπορούσαν να ακολουθήσουν κάποια χρονολογική σειρά, επιλεκτικά βέβαια, ξεκινώντας με ένα ή δύο βιβλία των μεγαλύτερων στοχαστών και στη συνέχεια να εμπλουτίζουμε τη σειρά, φτάνοντας ως τη σύγχρονη εποχή, γυρίζοντας έπειτα πίσω στον χρόνο στρεφόμενοι σε άλλους, λιγότερο σημαντικούς φιλοσόφους και προσθέτοντας τόμους από τους πιο αντιπροσωπευτικούς κτλ.

2. Εδώ μπορούμε να ακολουθήσουμε την ίδια γενική μέθοδο, με συλλογές ορισμένων αρχαίων (παλιότερα είχα διαβάσει μια μελέτη που αναφερόταν στον Δημόκριτο, τον Ηράκλειτο και τον Λεύκιππο, που είχε γίνει στην Αργεντινή).

3. Εδώ θα δημοσιεύονταν οι πιο αντιπροσωπευτικοί μοντέρνοι φιλόσοφοι, σε συνδυασμό με σοβαρές και λεπτομερείς μελέτες από εξειδικευμένα άτομα (δεν είναι απαραίτητο να είναι Κουβανοί), που να έχουν την ανάλογη κριτική θεώρηση όταν παρουσιάζουν τις απόψεις των ιδεαλιστών.

4. Αυτό πραγματοποιείται ήδη, χωρίς κάποια τάξη, ενώ λείπουν βασικά έργα του Μαρξ. Εδώ θα ήταν απαραίτητο να δημοσιευτούν τα Άπαντα των Μαρξ και Ένγκελς, Λένιν, Στάλιν και άλλων μεγάλων μαρξιστών. Κανείς δεν έχει διαβάσει τίποτε της Ρόζας Λούξεμπεργκ, για παράδειγμα, η οποία έχει κάνει λάθη στην κριτική πάνω στον Μαρξ (3ος τόμος), αλλά πέθανε δολοφονημένη, και το ένστικτο του ιμπεριαλισμού είναι ανώτερο από το δικό μας σ’ αυτά τα θέματα. Επίσης λείπουν μαρξιστές στοχαστές που αργότερα ξεστράτισαν όπως ο Κάουτσκι και ο Χίλφερντινγκ (δεν ξέρω εάν έτσι γράφεται) που προσέφεραν πολλά, όπως και πολλοί σύγχρονοι μαρξιστές που δεν είναι εντελώς σχολαστικιστές.

5. Σοσιαλιστική οικοδόμηση. Βιβλία που να ασχολούνται με συγκεκριμένα προβλήματα, όχι μόνο των τωρινών κυβερνώντων αλλά και από το παρελθόν, τα οποία να ερευνούν σοβαρά τη συνεισφορά των φιλοσόφων και, πάνω απ’ όλα, των οικονομολόγων και των στατιστικολόγων.

6. Εδώ θα έρχονταν οι μεγάλοι ρεβιζιονιστές (αν θέλετε, μπορείτε να βάλετε και τον Χρουστσόφ) αναλύοντάς τους καλά βαθύτερα από όλους, και βέβαια θα έπρεπε να είναι και ο φίλος σου Τρότσκι, που υπήρξε και έγραψε, προσθέτοντας και τους μεγάλους θεωρητικούς του καπιταλισμού όπως ο Μάρσαλ, ο Κέινς ο Σάμπετερ κ.ά. Επίσης με ανάλυση σε βάθος εξηγώντας όλα τα γιατί.

8. Όπως υποδηλώνει η ονομασία, αυτή η κατηγορία είναι η πιο πολεμική, αλλά έτσι πάει μπροστά η σκέψη. Ο Προυντόν έγραψε τη φιλοσοφία της αθλιότητας και ξέρουμε ότι υπάρχει λόγω του έργου Η αθλιότητας της φιλοσοφίας.

Μια κριτική έκδοση μπορεί να βοηθήσει να κατανοήσουμε την εποχή και την ίδια την εξέλιξη του Μαρξ, που δεν είχε ακόμα ολοκληρωθεί. Υπάρχουν ο Ρομπέρτους και ο Ντύρινγκ εκείνη την εποχή, και ύστερα οι ρεβιζιονιστές και οι μεγάλες αντιπαραθέσεις της δεκαετίας του 1920 στην ΕΣΣΔ, που ίσως είναι οι σημαντικότερες για εμάς.

Τώρα βλέπω ότι μου ξέφυγε μία θεματική ενότητα, γι’ αυτό αλλάζω τη σειρά (αυτή τη στιγμή γράφω στο φτερό»).
Θα είναι το νούμερο 4, οι Κλασικοί της οικονομίας και οι πρόδρομοι της, όπου βρίσκουμε τον Άνταμ Σμιθ, τους φυσιοκράτες κ.ά.
Είναι ένα έργο τεράστιο, αλλά η Κούβα το αξίζει και θα μπορούσε να το επιχειρήσει [...].

Πηγή: Κάρλος Ταμπλάδα: Τσε Γκεβάρα: «H πολιτική οικονομία της οικοδόμησης του σοσιαλισμού» (Εκδόσεις Διεθνές Βήμα, σελ.161-164 ).

 ΚΕΙΜΕΝΟ ΔΕΥΤΕΡΟ.

Στον πρόλογο ενός βιβλίου πολιτικής οικονομίας που έγραφε ο Τσε τη στιγμή που πέθανε, σημειώνει προφητικά την προέλευση της κρίσης, που αργότερα ξέσπασε στην ΕΣΣΔ και σε όλο σχεδόν το σοσιαλιστικό στρατόπεδο. Μάς είναι δύσκολο να φανταστούμε ότι, σε συνθήκες καταδίωξης, πείνας, ισχυρών ασθματικών επεισοδίων, μαχών, κρύου, μέσα στο αφιλόξενο άγριο φυσικό περιβάλλον και με τον πόνο για τόσους συντρόφους χαμένους στη μάχη, ότι ένα ανθρώπινο ον μπορούσε να γράφει, ύστερα από 14 ώρες αναγκαστικής πορείας στη ζούγκλα της Νότιας Αμερικής, στο φως του φεγγαριού ή και χωρίς αυτό, σχετικά με την προοπτική ενός εναλλακτικού σοσιαλισμού. Ποια αγωνία επικοινωνίας του έδινε δύναμη; Τι έπρεπε να μας πει, πριν μια σφαίρα βάλει τέλος στη ζωή του;

Από την πρώτη εμφάνιση του Κεφαλαίου, οι επαναστάτες του κόσμου είχαν στα χέρια τους ένα θεωρητικό μνημείο, που ξεκαθάριζε τους μηχανισμούς του καπιταλιστικού συστήματος, την εσωτερική λογική του αναπόφευκτου αφανισμού του. Για πολλές δεκαετίες υπήρξε η εγκυκλοπαίδεια, όπου μπορούσε κανείς να αντλήσει το αναντικατάστατο θεωρητικό υλικό για τις νέες γενιές των αγωνιστών. Ακόμα και σήμερα, το υλικό αυτό δεν έχει εξαντληθεί και θαυμάζει κανείς τη σαφήνεια και το βάθος τις κριτικής σκέψης των θεμελιωτών του διαλεκτικού υλισμού. Όποιος δεν γνωρίζει το Κεφάλαιο, δεν είναι οικονομολόγος με την πλήρη και τιμητική έννοια της λέξης.

Ωστόσο, η ζωή τράβηξε την πορεία της και ορισμένες από τις δηλώσεις του Μαρξ και του Ένγκελς δεν επιβεβαιώθηκαν στην πράξη. Ιδιαίτερα, ο χρόνος που προβλεπόταν για τον μετασχηματισμό της κοινωνίας ήταν λίγος. Την όραση των λαμπρών επιστημόνων θόλωνε το επιτακτικό όραμα των επιφανών επαναστατών. Ακόμα, οι κοινωνικές αναταράξεις βάθαιναν και επεκτείνονταν όλο και περισσότερο, και οι αντιθέσεις, που προξένησε το μοίρασμα του κόσμου ανάμεσα στα ιμπεριαλιστικά κράτη, γέννησαν τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο και την Οκτωβριανή Επανάσταση.

Ο Λένιν, επικεφαλής της επανάστασης αυτής, είναι υπεύθυνος για το θεωρητικής αξίας έργο, του προσδιορισμού του χαρακτήρα, που θα αποκτούσε ο καπιταλισμός στη νέα ιμπεριαλιστική του μορφή, ενώ ανέδειξε τον ανισομερή ρυθμό που αποκτά η ανάπτυξη της κοινωνίας –όπως και η φύση γενικότερα άλλωστε–, διαβλέποντας την πιθανότητα να σπάσει η ιμπεριαλιστική αλυσίδα, στον πιο αδύναμο κρίκο της, κάνοντας πράξη την πιθανότητα αυτή.

Ο τεράστιος όγκος των γραπτών που μας άφησε αποτελεί απαραίτητο συμπλήρωμα του έργου των ιδρυτών. Στη συνέχεια, η πηγή άρχισε να στερεύει και έμειναν μόνο ορισμένα μεμονωμένα έργα του Στάλιν και κάποια γραπτά του Μάο Τσε Τουνγκ να μαρτυρούν τη τεράστια δημιουργική δύναμη του μαρξισμού.

Στα τελευταία του ο Στάλιν ανησυχούσε για τα αποτελέσματα αυτής της θεωρητικής πενίας και διέταξε τη σύνταξη ενός εγχειρίδιου, προσιτού στις μάζες, που θα έθιγε όλα τα θέματα της πολιτικής οικονομίας μέχρι τις μέρες μας.

Το εγχειρίδιο αυτό μεταφράστηκε στις κυριότερες γλώσσες του κόσμου και έχει δημοσιευθεί σε διάφορες εκδόσεις, ενώ υποβλήθηκε σε σημαντικές αλλαγές στη δομή και στον προσανατολισμό του, κάθε φορά που συντελούνταν αλλαγές στην ΕΣΣΔ.

Ξεκινώντας μια κριτική μελέτη του εγχειριδίου αυτού, συναντούμε τόσες πολλές έννοιες αντίθετες με τον δικό μας τρόπο σκέψης, που αποφασίσαμε να προχωρήσουμε σε ετούτο το εγχείρημα –ένα βιβλίο που να εκφράζει τις δικές μας απόψεις – με τις υψηλότερες δυνατές επιστημονικές απαιτήσεις και την ίδια ειλικρίνεια. Είναι απαραίτητη αυτή η τελευταία, γιατί η νηφάλια μελέτη του μαρξισμού και των πρόσφατων γεγονότων, μας τοποθετούν μεταξύ των επικριτών της ΕΣΣΔ, θέση που εξ επαγγέλματος καταλαμβάνουν πολλοί οπορτουνιστές, οι οποίοι ρίχνουν βέλη από την άκρα αριστερά προς όφελος της αντίδρασης.

Έχουμε δεσμευτεί σταθερά να μην κρύψουμε ούτε μία άποψή μας για λόγους τακτικής αλλά, ταυτόχρονα, να αντλήσουμε συμπεράσματα που, λόγω της αδιάβλητης λογικής τους και της σφαιρικής θεώρησής τους, θα βοηθήσουν να επιλυθούν προβλήματα και η συνεισφορά μας δεν θα περιορίζεται μόνο στο να θέτει ερωτήματα χωρίς λύση.

Πιστεύουμε ότι αυτή η δουλειά είναι σημαντική επειδή η μαρξιστική έρευνα στο οικονομικό πεδίο περπατά σε επικίνδυνα μονοπάτια. Τον αδιάλλακτο δογματισμό της εποχής του Στάλιν έχει διαδεχτεί ένας ασυνεπής πραγματισμός. Και, το τραγικό της υπόθεσης είναι ότι, αυτό δεν αναφέρεται σε ένα μόνο πεδίο της επιστήμης· συμβαίνει σε κάθε πτυχή της ζωής των σοσιαλιστικών λαών, δημιουργώντας διαταραχές που είναι ήδη εξαιρετικά βλαβερές, ενώ τα τελικά τους αποτελέσματά είναι ανυπολόγιστα.

Στην πορεία της πρακτικής μας και της θεωρητικής μας έρευνας, φτάσαμε στην ανακάλυψη ενός μεγάλου ενόχου με όνομα και επίθετο: Βλαντίμιρ Ίλιτς Λένιν.
Αυτό είναι το μέγεθος του θράσους μας. Όμως όποιος έχει την απαραίτητη υπομονή ώστε να φτάσει στο τέλος του έργου αυτού, θα μπορέσει να εκτιμήσει τον σεβασμό και τον θαυμασμό που αισθανόμαστε γι’ αυτόν τον «ένοχο» και για τα επαναστατικά κίνητρα των πράξεων, που τα απώτερα αποτελέσματά τους θα τον ξάφνιαζαν σήμερα.

Είναι γνωστό από παλιά ότι η κοινωνική υπόσταση είναι αυτή που προσδιορίζει τη συνείδηση και είναι γνωστός ο ρόλος του εποικοδομήματος. Τώρα είμαστε μάρτυρες ενός ενδιαφέροντος φαινομένου, που δεν ισχυριζόμαστε ότι το ανακαλύψαμε εμείς, αλλά προσπαθούμε να εμβαθύνουμε στη σημασία που έχει: τη διασύνδεση μεταξύ βάσης και εποικοδομήματος. Η θέση μας είναι ότι οι αλλαγές που συντελέστηκαν λόγω της Νέας Οικονομικής Πολιτική (ΝΕΠ) διαπέρασαν τόσο βαθιά τη ζωή της ΕΣΣΔ ώστε να σημαδέψουν ολόκληρο αυτό το στάδιο. Και τα αποτελέσματά τους ήταν αποθαρρυντικά. Το καπιταλιστικό εποικοδόμημα βαθμιαία επηρέαζε όλο και πιο έντονα τις σχέσεις παραγωγής και οι τις αντιθέσεις, που προκλήθηκαν από την υβριδοποίηση που συνιστούσε η ΝΕΠ και που επιλύονται σήμερα σε όφελος του εποικοδομήματος: συντελείται μια επιστροφή στον καπιταλισμό.

Αλλά σε ετούτες τις εισαγωγικές σημειώσεις δεν θέλουμε να προτρέξουμε, μόνο να αναφέρουμε το μέγεθος τις αίρεσης που πρόκειται να εκφράσουμε. Θα πάρουμε τον χρόνο και τον χώρο που απαιτείται για την τεκμηριώσουμε εκτενώς.

Το έργο αυτό έχει και ένα άλλο χαρακτηριστικό: είναι μια κραυγή που βγαίνει μέσα από την υπανάπτυξη. Έως τώρα, οι επαναστάσεις που έτειναν στον σοσιαλισμό είχαν γεννηθεί σε χώρες ως επί το πλείστον καθυστερημένες (και επιπλέον ρημαγμένες από τον πόλεμο) ή σε χώρες με μια σχετική βιομηχανική ανάπτυξη (Τσεχοσλοβακία, ανατολικό τμήμα της Γερμανίας) ή σε χώρες-ηπείρους. Και όλες αυτές συγκροτούσαν μια γεωγραφική ενότητα. Μέχρι τώρα δεν είχε μπει στην περιπέτεια του σοσιαλισμού καμία μικρή απομονωμένη χώρα, η οποία δεν έχει πρόσβαση σε μεγάλες αγορές, ούτε είναι σε θέση σε σύντομο χρονικό διάστημα να επωφεληθεί από τον διεθνή καταμερισμό εργασίας, όμως ταυτόχρονα έχει ένα επίπεδο ζωής σχετικά υψηλό. Τα λάθη, τα άλματα στα τυφλά, θα έχουν και αυτά τη θέση τους στις σελίδες που ακολουθούν, αφού μάς είναι χρήσιμα ως ιστορία. Το σημαντικό όμως είναι ότι πρόκειται για τη δική μας λογική, λογική που ταυτίζεται με αυτήν των χωρών, οι οποίες είναι ελάχιστα ανεπτυγμένες, ως σύνολο, γι’ αυτό πιστεύουμε ότι οι προτάσεις μας έχουν την αξία που απορρέει από μια ορισμένη οικουμενικότητα.

Πολλοί θα παραξενευτούν ειλικρινά με αυτή τη σωρεία νέων και διαφορετικών επιχειρημάτων, άλλοι θα αισθανθούν πληγωμένοι και θα υπάρξουν και αυτοί που θα θεωρήσουν ότι ολόκληρο αυτό το βιβλίο παίρνει μια εξαγριωμένη αντικομουνιστική θέση, μασκαρεμένη με θεωρητικές αιτιάσεις. Πολλοί, όμως, το ελπίζουμε ειλικρινά, θα αισθανθούν την πνοή των νέων ιδεών και θα δουν να εκφράζεται το δικό τους σκεπτικό, που μέχρι τώρα ήταν αποσπασματικό, χωρίς οργανική συνοχή, να παίρνει μια μορφή, λίγο ως πολύ, συνεκτική.

Σε αυτή την ομάδα ανθρώπων απευθύνεται βασικά το βιβλίο και επίσης, στο πλήθος των Κουβανών φοιτητών που πρέπει να υποστούν την οδυνηρή διαδικασία εκμάθησης «αιώνιων αληθειών» μέσα από τις εκδόσεις που προέρχονται, ως επί το πλείστον, από την ΕΣΣΔ και παρατηρούν πώς η δική μας στάση και οι επανειλημμένες παρεμβάσεις των ηγετών μας βαδίζουν στην αντίθετη κατεύθυνση με αυτά που διαβάζουν στις εκδόσεις αυτές.

Σε όσους μας κοιτάζουν με δυσπιστία, βασισμένοι στην εκτίμηση και την αφοσίωση που νιώθουν προς τις σοσιαλιστικές χώρες, κάνουμε μία μόνο υπόδειξη: Η δήλωση του Μαρξ, που σημειώνεται στις πρώτες σελίδες του Κεφαλαίου, ότι η αστική επιστήμη αδυνατεί να ασκήσει κριτική στον εαυτό της, και αντί αυτού απολογείται, δυστυχώς ισχύει σήμερα για την μαρξιστική οικονομική επιστήμη. Το βιβλίο αυτό συνιστά μια προσπάθεια επιστροφής στον σωστό δρόμο και, ανεξάρτητα από την επιστημονική του αξία, μας κάνει περήφανους ότι το προσπαθήσαμε σε αυτή τη μικρή αναπτυσσόμενη χώρα.

Πολλές είναι η εκπλήξεις που περιμένουν την ανθρωπότητα στον δρόμο της τελικής της απελευθέρωσης. Ωστόσο – είμαστε απόλυτα πεπεισμένοι γι’ αυτό –, δεν θα φτάσουμε ποτέ ως εκεί, παρά μόνο μέσα από μια ριζική αλλαγή στρατηγικής από μέρους των βασικών σοσιαλιστικών δυνάμεων. Το εάν η αλλαγή αυτή θα προέλθει από την αδυσώπητη πίεση του ιμπεριαλισμού ή από μια εξέλιξη των μαζών στις χώρες αυτές ή μέσα από έναν συνδυασμό παραγόντων είναι κάτι που θα το πει η Ιστορία. Εμείς συνεισφέρουμε αυτό τον ταπεινό κόκκο άμμου στην κατεύθυνση αυτή, με την αγωνία ότι το εγχείρημα είναι πολύ ανώτερο των δυνάμεών μας. Σε κάθε περίπτωση, μένει η μαρτυρία αυτής της παράτολμης απόπειρας μας:

Η δύναμη της καρδιάς μας πρέπει να δοκιμαστεί, αποδεχόμαστε την πρόκληση της Σφίγγας, δεν αποφεύγουμε την τρομερή ανάκριση που θα μας υποβάλλει.

Διαβάστε περισσότερα

“Πράγματι η ζωή είναι μια ευαίσθητη και απρόβλεπτη ισορροπία…”

Πράγματι η ζωή είναι μια ευαίσθητη και απρόβλεπτη ισορροπία. Όχι μόνο πρέπει να αφεθείς να σε παρασύρει το κύμα, αλλά επίσης είναι βέβαιο πως δεν είναι όλα τα κύματα κατάλληλα για σέρφινγκ. Για να κάνεις σερφινγκ πρέπει να είσαι διατεθειμένος να αντιμετωπίσεις πράγματα που δεν μπορείς να προβλέψεις. Τα πάντα είναι ένα κράμα τέχνης και προπόνησης. Κανείς δε γεννιέται έμπειρος, και είναι απολύτως απαραίτητο να είσαι διαθετειμένος να βουλιάξεις μια και δυο φορές, ή να αντέξεις κάποιες πτώσεις που θα σου αφήσουν μελανιές αλλά και εμπειρίες, ώστε να αντιμετωπίσεις το επόμενο κύμα.
Είναι αλήθεια δεν αρκούν τα όνειρα, δεν αρκεί η φαντασία, δεν αρκούν οι ψευδαισθήσεις, δεν αρκεί η επιθυμία και τα σχέδια… Και ωστόσο, χωρίς όλα αυτά δεν υπάρχει δρόμος. Νομίζω πως όλες οι πράξεις μας έχουν συνοχή, ξεκινούν με ένα όνειρο, αυτό που κοινώς ονομάζουμε φαντασίωση και που εκφράζεται ως εξής:
Τι ωραία που θα ήταν …
Θα ήταν απίστευτο να…
Θα ήταν υπέροχο αν…
Αν γίνουμε κυρίαρχοι αυτής της φαντασίωσης και την προβάρουμε σαν να ήταν ρούχο, η φαντασίωση μετατρέπεται σε ψευδαίσθηση:
Πόσο θα μου άρεσε …
Θα τρελαινόμουν να…
Θα ήταν τέλεια αν μια μέρα μπορούσα…
Αν αφήσω αυτή την ψευδαίσθηση να φωλιάσει μέσα μου και να γιγαντωθεί, μια μέρα η ψευδαίσθηση θα γίνει επιθυμία
Θα ήθελα να…
Αυτό που περισσότερο θέλω…
Πραγματικά θέλω…
Σε αυτό το σημείο ίσως να είμαι ικανός να φανταστώ τον εαυτό μου να ολοκληρώνει αυτή την επιθυμία κάνοντάς την πραγματικότητα. Εκείνη τη στιγμή η επιθυμία μετατρέπεται σε σχέδιο.
Θα το κάνω…
Κάποια στιγμή…
Σύντομα εγώ…
Από εδώ και πέρα το μόνο που μένει είναι να καταστρώσω το σχέδιο , την τακτική ή την στρατηγική που θα μου επιτρέψει να γίνω ένας φανταστικός μάγος που θα υλοποιήσει την πραγμάτωση ενός ονείρου μου. Πρόσεξε: μέχρι στιγμής δεν έχω κουνήσει ούτε το δακτυλάκι μου. Όλες οι πράξεις είναι εσωτερικές και ωστόσο, πόσα πράγματα έχουν συμβεί μέσα μου από τότε που απλά φαντασίωνα. Θα μου πεις πως αυτό δεν είναι αρκετό. Πράγματι, πολλές φορές δεν είναι αρκετό. Χρειάζεται να φέρουμε εις πέρας τα σχέδια και να διορθώσουμε τα λάθη. Χρειάζεται να φορέσουμε μαγιό, να πάρουμε τη σανίδα των σχεδίων μας, να ριχτούμε στη ζωή και να περιμένουμε με προσήλωση το κύμα της πραγματικότητας για να ανέβουμε πάνω του και να σερφάρουμε μέχρι τη μαγική παραλία της ικανοποίησης…

Jorge Bucay – Silvia Salinas, “Να βλέπεις στον έρωτα – με τα μάτια ανοιχτά” – απόσπασμα

Διαβάστε περισσότερα

Δύο μαθητές συνομιλούν με τον Μανόλη Αναγνωστάκη (Μια συνέντευξη από το μακρινό 1994)

Γράφει: Ηρακλής Οικονόμου - Κείμενα - 28/06/2014


Η ιδέα και η πρωτοβουλία ήταν του συμμαθητή – κι από τότε κολλητού φίλου μου – Αργύρη Παπαστάθη. Η ενθάρρυνση ήρθε από τον καθηγητή Μιχάλη Σιάμο, υπεύθυνο του μαθητικού περιοδικού του σχολείου μας. Και η συνάντηση κανονίστηκε από τον διακεκριμένο μελετητή Γιώργο Ζεβελάκη. Κάπως έτσι, βρεθήκαμε μαζί με τον Αργύρη Παπαστάθη, μαθητές της Α’ Λυκείου χαμένοι στο διάστημα, να χτυπάμε το κουδούνι του σπιτιού του ποιητή Μανόλη Αναγνωστάκη και της συζύγου του Νόρας Αναγνωστάκη, μια μέρα του Γενάρη του 1994. Ο εξοπλισμός μας; Ένα ημι-διαλυμένο κασετοφωνάκι και μπόλικος νεανικός ενθουσιασμός που επρόκειτο να συναντήσουμε τον τελευταίο των μεγάλων ποιητών. Εννιά χρόνια μετά το θάνατο του Μανόλη Αναγνωστάκη – στις 23 Ιουνίου του 2005 – ξαναβγάζουμε από το συρτάρι τούτη την πρωτόλεια συνέντευξη.


Αρ. Παπ. – Ηρ. Οικ.: Γεννηθήκατε στη Θεσσαλονίκη το 1925. Οι γονείς σας είχαν σχέση με τα γράμματα και τις τέχνες;

Μανόλης Αναγνωστάκης: Όχι πολύ. Δεν είχαν σχέση με τα γράμματα. Δεν υπήρχαν πολλά βιβλία στο σπίτι.

Δεν είχατε βιβλιοθήκη;

Βιβλιοθήκη όχι, αλλά ο πατέρας μου μού αγόραζε πάντοτε βιβλία όταν ήθελα. Κυρίως βιβλία παιδικά του Δημητράκου και του Ελευθερουδάκη, που ήταν καταπληκτικά την εποχή εκείνη.

Ραδιόφωνο είχατε στο σπίτι;

Ραδιόφωνο είχαμε στο σπίτι από πολύ νωρίς. Μια μεγάλη συσκευή ραδιοφώνου, διότι ο πατέρας μου ασχολιόταν με αυτά τα πράγματα.

Ο πατέρας σας ήταν ιατρός;

Ναι.

Τι ακούγατε από το ραδιόφωνο;

Ιδίως ξένους σταθμούς. Ελληνικοί σταθμοί δεν υπήρχαν, ελληνικό πρόγραμμα δεν υπήρχε, εκτός από έναν ιταλικό σταθμό ο οποίος μετέδιδε ελληνικά προγράμματα. Υπήρχε όμως ο ιδιωτικός σταθμός του Τσιγκιρίδη.

Στη Θεσσαλονίκη;

Ναι. Ιδιωτικός σταθμός και εξέπεμπε μόνο για τη Θεσσαλονίκη, τα τραγούδια της Θεσσαλονίκης, τα τραγούδια της μόδας της εποχής.

Θα θέλαμε να θυμηθείτε τα παιδικά σας χρόνια. Σε ποιο σχολείο πήγατε; Θυμάστε τους συμμαθητές σας, τους καθηγητές, το κτίριο; Ήταν αυστηρό το σχολείο σας;

Την Α’ τάξη του Δημοτικού πήγα σε δημόσιο σχολείο, στο πρότυπο της Θεσσαλονίκης, αλλά ήμουνα πολύ μικρός. Ήμουνα πέντε χρονών και δεν μου επέτρεπαν να συνεχίσω. Γι’ αυτό πήγα σε ένα ιδιωτικό σχολείο, που ήταν από τα καλά. Ήμουν καλός …δηλαδή όχι και πολύ καλός στα μαθήματα. Ήμουν πολύ καλός όμως στην έκθεση. Έγραφα καλές εκθέσεις, τις οποίες διαβάζαμε σε όλο το σχολείο. Ήμουν όμως και ανορθόγραφος.

Η καλλιγραφία σας κούραζε;

Η καλλιγραφία με κούραζε πάρα πολύ. Δεν ήμουν ποτέ καλλιγράφος. Πάντα ήμουν κακογράφος και ανορθόγραφος.

Μετά, στο γυμνάσιο;

Στο γυμνάσιο πήγα στο καλύτερο δημόσιο σχολείο της Θεσσαλονίκης, στο Πειραματικό. Τότε είχε μόνο τρεις τάξεις. Είχα καλούς καθηγητές, που αργότερα έγιναν καθηγητές του Πανεπιστημίου. Ο Δελμούζος, ο Τατάκης, και άλλοι.

Οι πληροφορίες μας λένε πως γράφατε εκθέσεις-ποιήματα. Το δέχονταν αυτό οι καθηγητές;

Βεβαίως. Υπήρχαν καλοί καθηγητές οι οποίοι το δέχονταν. Έγραφα εκθέσεις υπό μορφή ποιήματος. Τελείωνα και κατέβαινα κάτω και έπαιζα.

Ξεκινήσατε να γράφετε ποιήματα από μικρός;

Από πολύ μικρός. Είχα ευχέρεια μεγάλη στη στιχουργία και έγραφα διάφορα ποιήματα, χωρίς να έχω διαβάσει τίποτα.

Η διαγωγή σας πώς ήταν;

Τον δεύτερο χρόνο πήρα διαγωγή κοσμία που ήταν βαρύ για την εποχή. Ήθελαν να με διώξουν από το σχολείο. Χάρη σε κάποιους καθηγητές, επειδή ήμουν καλός σε ορισμένα μαθήματα, όπως στην έκθεση και στην ιστορία, παρέμεινα. Οι καθηγητές των θεωρητικών με εκτιμούσαν. Ήμασταν λίγοι μαθητές και όποιος έφευγε από το σχολείο δεν ξαναρχόταν. Ξεκινήσαμε 30 και μείναμε 17.

Διαβάζουμε αναμνήσεις επωνύμων που αναφέρονται στο παρελθόν με ωραία λόγια. Ήταν τόσο ωραία τότε;

Κοιτάξτε, τότε η Θεσσαλονίκη ήταν μικρή. Όλη η Σαλονίκη λιμάνι ήτανε. Κάναμε βόλτες όταν ήμασταν μικροί. Υπήρχαν μεγάλες αλάνες, ακατοίκητοι χώροι οι οποίοι αργότερα χτίστηκαν. Υπήρχαν πολλές συμμορίες παιδιών. Έχω φάει πάρα πολύ ξύλο. Πετροπόλεμος, …άγρια πράγματα.

Αν έχουμε υπολογίσει καλά, ο πόλεμος του ’40 σας βρίσκει στην ηλικία που βρισκόμαστε εμείς τώρα, Σε ηλικία 15 χρόνων. Περιμένατε τον πόλεμο; Φοβόσασταν;

Ο πόλεμος είχε αρχίσει έξω ένα χρόνο νωρίτερα, το 1939. Έναν χρόνο ζούσαμε με την απειλή του. Εμείς βέβαια ως νέοι δεν τον υπολογίζαμε πολύ.

Διαβάζατε εφημερίδες, ενημερωνόσασταν;

Εφημερίδες διάβαζα από πολύ μικρός. Πριν από τον Μεταξά ακόμη. Μου επέβαλε να διαβάζω τα κύρια άρθρα ο πατέρας μου.

Πώς αντέδρασε η οικογένειά σας όταν ξέσπασε ο πόλεμος;

Φύγαμε από τη Θεσσαλονίκη την πρώτη ημέρα του πολέμου και πήγαμε στον Πολύγυρο, μια επαρχιακή πόλη στη Χαλκιδική. Ο πατέρας μου είχε επιστρατευτεί. Έμεναν εκεί πολλές οικογένειες. Εγώ ζούσα ελεύθερα. Ήμουν σαν αρχηγός της οικογένειας τότε.

Θελήσατε ποτέ να «πλησιάσετε» τον πόλεμο;

Ναι. Ύστερα από ένα μήνα ήθελα να φύγω. Ξεκίνησα μόνος για τη Θεσσαλονίκη. Με έπιασαν όμως στα μέσα του δρόμου και επειδή ήμουν πολύ μικρός με γύρισαν πίσω. Ήμουν τότε στη νεολαία του Μεταξά. Περνούσαμε πολύ ωραία. Δεν είχαμε σχολείο και ζούσαμε με τις νίκες του πολέμου.

Δημοσιεύσατε το πρώτο σας ποίημα στην εφημερίδα «Νέος Κόσμος», μια αθηναϊκή εφημερίδα που κυκλοφορούσε και στο μέτωπο.

Από τότε είχα αρχίσει να ασχολούμαι με τη λογοτεχνία. Πριν από τον πόλεμο ακόμη, διάβαζα τα περιοδικά που κυκλοφορούσαν, τη «Νέα Εστία», τα «Νεοελληνικά Γράμματα» και έγραφα ποιήματα. Αυτό ήταν και το πρώτο ποίημα που έγραψα για τον πόλεμο.

Πώς νοιώθατε όταν ακούγατε ότι το ποίημά σας το διάβαζαν οι αγωνιστές του μετώπου;

Καταπληκτικά. Έπαιρνα πολλά γράμματα από τον πόλεμο. Είχα θείους, που το μοίραζαν και έλεγαν με καμάρι: «Ο ανιψιός μου το έγραψε αυτό». Ευχαριστιόμουν πάρα πολύ. Θεωρούσα ότι είχα γίνει πια μεγάλος ποιητής.

Από το 1940 ως το 1942 βρισκόσαστε σε μια έντονη περίοδο δημιουργίας. Δημοσιεύετε το πρώτο «λόγιο» ποίημά σας στα «Πειραϊκά Γράμματα». Στέλνετε και πάλι ποίημα από τη Θεσσαλονίκη στην Αθήνα. Αναφέρετε το όνομα «Βασιλειάδης».

Ο Βασιλειάδης ήταν ένας παλιός ρομαντικός ποιητής του 1870, τον οποίο θαύμαζα. Ήταν ποίημα ελαφρώς σατιρικό αυτό που έγραψα τότε. Ήμουν στην τελευταία τάξη του γυμνασίου. Έπαιρνα το περιοδικό στην τάξη και το διάβαζα κάτω από το θρανίο.

Τι έγινε σε αυτά τα δύο χρόνια;

Τον Μάρτιο του 1941 ήρθαμε στην Αθήνα για να αποφύγουμε τους Γερμανούς που έρχονταν. Ο πατέρας μου ήταν στο μέτωπο και μας έστειλε στην Αθήνα. Πήγα στο Γυμνάσιο των Αθηνών που ήταν 100 παιδιά σε κάθε τάξη. Μου άρεσε η Αθήνα πολύ, διότι ήμουν μόνος, ελεύθερος. Το καλοκαίρι γύρισα στη Θεσσαλονίκη. Ήταν ωραία τους πρώτους μήνες. Μετά έπεσε η πείνα. Ήμουν σπίτι κλεισμένος όλη την ημέρα και διάβαζα.

Από πότε άρχισε η πολιτική σας δραστηριότητα;

Άρχισε το 1942. Στη συνοικία που έμενα έγινε η απεργία του 1936. Κι εκεί τα είδα όλα και το μυαλό μου δούλεψε πολύ. Μετά ήρθε η δικτατορία του Μεταξά. Παρασύρθηκα κι εγώ και μπήκα στη νεολαία. Δεν ήμουν ενεργό μέλος αλλά πήγαινα συχνά.

Πώς περάσατε από τη Νεολαία του Μεταξά στην ΕΠΟΝ;

Αυθόρμητα και μέσω διαφόρων φίλων. Η εποχή εκείνη, 1943-44, ήταν η πιο γεμάτη εποχή που υπήρξε. Κάθε ημέρα ήμασταν στον αγώνα. Έγινε η καλύτερη η ζωή, υπήρξε περισσότερο ψωμί και μεγαλύτερη διάθεση για αγώνα. Τον Νοέμβριο του 1942 μπήκα στο πανεπιστήμιο, και μέσα από ’κει συνέχισα.

Ας μιλήσουμε λίγο και για το ποδόσφαιρο. Είστε φίλαθλος, σωστά;

Πάρα πολύ. Πρακτικός φίλαθλος. Πήγαινα κάθε Κυριακή στα ματς.

Πότε πρωτοπήγατε στο γήπεδο; Τι ομάδα ήσασταν;

Στο γήπεδο πήγα σε ηλικία 8 ή 9 χρόνων. Υπήρχαν τότε τοπικά πρωταθλήματα. Ήμουν φανατικός παοκτσής. Αργότερα, το 1959, έγινα Απόλλων. Ήταν μεγάλη ομάδα ο Απόλλων τη δεκαετία του 1950.

Βλέπετε ποδόσφαιρο στην τηλεόραση;

Βλέπω πολύ, και σήμερα θα δω τον ποδοσφαιρικό αγώνα που θα παίξει η τηλεόραση. Τώρα πια είμαι υπέρ των μικρών ομάδων.

Γιατί;

Διότι πάντοτε αδικούνται.

Κύριε Αναγνωστάκη, φοβάστε τον πόλεμο; Η μαρτυρική πόλη του Σαράγεβο είναι αρκετά κοντά μας.

Ναι, είναι μαρτυρική πόλη το Σαράγεβο. Πήγα πριν από τρία χρόνια, όταν τα πράγματα ήταν καλά και ζούσαν όλοι αρμονικά. Πάρε παράδειγμα τον Μπάγεβιτς, που έχει γυναίκα μουσουλμάνα. Δεν το ξέρετε αυτό. Οι μουσουλμάνοι που λέμε δεν είναι Τούρκοι, είναι μουσουλμάνοι. Γίνεται μια σφαγή τρομαχτική. Νοιώθω πολύ άσχημα. Υπάρχουν μέσα τα πιο αλήτικα στοιχεία που δυναστεύουν τις πόλεις. Εγώ δεν είμαι ούτε υπέρ των Σέρβων, ούτε υπέρ των μουσουλμάνων, ούτε υπέρ των Κροατών. Είμαι υπέρ όλων.

Ποια θα έπρεπε να είναι η θέση της Ελλάδας;

Θα έπρεπε να μην εμπλακεί καθόλου η Ελλάδα. Να κοιτάξει την ειρήνη στα Βαλκάνια.

Διαβάστε περισσότερα